Кіріспе
Сауда жасаған кезде өзіне-өзі қызмет көрсету
Өзіне-өзі қызмет көрсету – әдетте, тауар сатып алғанда өзіне-өзі қызмет көрсету практикасы. Банктермен ғана шектелмейтін банкоматтардан және клиенттер өздігінен қызмет көрсететін супермаркет кассаларынан басқа, еңбекті үнемдеудің, "өзін-өзі қамтамасыз ету" деп сипатталатын түрі де бар. Осының ішінде "өзін-өзі қамтамасыз ету" және оған байланысты екі ұғым бар: Аяқтаушы пайдаланушыны дамыту және Аяқтаушы пайдаланушы есептеуі. Ақы төленетін еңбектің ақысыз еңбекпен алмастырылғаны назарға алынды.
Он жылдар бойы газды және басқа да өзіне-өзі қызмет көрсету түрлерін жеңілдетуге немесе шектеуге бағытталған заңдар қабылданды.
Шолу
Өзін-өзі қызмет көрсету – әдетте тауар сатып алғанда өзіне-өзі қызмет көрсету амалы. Көптеген жанармай құю станциялары осыған жақсы мысал, онда клиенттер өздері жанармай құйып алады, ал оператор бұл қызметті атқарады (Нью-Джерси штатында, Орегон штатының қалалық аймақтарында, Мексиканың көп бөлігінде және Британдық Колумбияның Ричмонд қаласында толық қызмет көрсету заңмен міндетті, бірақ басқа жерлерде бұл ереже емес, көбінесе ерекшелік болып табылады). Банк саласындағы автоматты банкоматтар (АТМ) адамдардың ақша алу және салу әдістерін өзгертіп, революция жасады; Батыс әлеміндегі көптеген дүкендерде клиенттер тауарларды сатуға арналған арбаны пайдаланады, сатып алмақшы болған заттарын арбаға салып, содан кейін кассаға немесе кассалық бөлімге барады; немесе ашхана (буфет) стиліндегі мейрамханаларда клиенттер үлкен, орталықтан таңдау жасалған тағамдарды өздеріне-өздері табаққа салады.
Патенттеуге болатын бизнес әдісі
1917 жылы АҚШ патент бюросы Кларенс Сондерске «өзін-өзі қызмет көрсететін дүкен» үшін патент берді. Сондерс клиенттерін дүкеннен қажетті тауарларды өздері таңдап алып, кассаға беруге шақырды, бұл дүкен қызметкері клиенттен тізім алып, содан кейін тауарларды жинаудың орнына жасалды. Сондерс бұл бизнес-әдісін тәуелсіз азық-түлік дүкендеріне лицензиялады, олар «Пиггли Виггли» деген атпен жұмыс істеді.
Электрондық сауда
Өзін-өзі қызмет көрсету – клиенттерге қызмет көрсету үшін автоматтандыруды пайдалана отырып, телефон, веб және электрондық пошта арқылы өзара әрекеттесуді жеңілдету. Өзін-өзі қызмет көрсету бағдарламалық құралдары мен қосымшалары (мысалы, онлайн-банкинг қосымшалары, дүкендері бар веб-порталдар, әуежайдағы өздігінен тіркелу) күннен-күнге көбейіп келеді.
Өзін-өзі қамтамасыз ету
Өзін-өзі қамтамасыз ету – бұл нысан иесіне пайда әкелетін, ақы төленбеген еңбекпен ақы төленетін еңбекті алмастыру арқылы жүзеге асырылатын бейресми және көбінесе ақысыз еңбекке сипаттама беретін термин. Екі жағдайда да өзін-өзі қызмет көрсету элементтері бар, және рұқсат болған жағдайда жұмысты атқарушы адамға жұмыс және жеке қанағаттандыру сияқты пайдалар тиеді, тіпті кейбір шарттарды қабылдаса да, олар ірі жұмыс орналастыру қызметі көрсеткен жеті "Қаржы маманының қызметтік міндеттерінің" тізіміндегі басты міндеттердің бірі емес жауапкершілікті өз мойнына алады. Төлем жасалмаған жағдай – өзін-өзі қызмет көрсету болып табылады, мысалы, әуежайдағы тіркелу автоматтары және тауарды төлеу автоматтары. Тағы бір жағдай – компанияның кадрлық бөлімі "өзіндік дағдыларды іздейтін" бөлімдермен ішінара айналып өтіледі.
Өз бетінше өндіріс тарихы
Терминнің алғашқы қолданылуы 2005 жылы HRO Today журналында жарияланған «Инсорсинг, аутсорсинг? Немесе өзіңізбен-өзі қамтамасыз ету?» деген мақала болып табылады. Мақалада бірнеше онжылдықтар бұрын Standard Chartered банкі ретінде біріккен екі банк пен 11 қыркүйектен кейін кадрлар бөлімін инновациялық жолмен қайта құруы туралы Уикипедия тарихы зерттелген. Бұл тұжырым өзін-өзі қызмет көрсетуге ұқсас, ал АҚШ-тағы бір мысал – бензин құю: Нью-Джерси штаты 1949 жылы тұтынушылардың өзі бензин құюына тыйым салды, ал бұл технология жарты ғасырдан астам бұрын пайда болған.
Өзін-өзі жабдықтау
Өзін-өзі жабдықтау – бұл білімді қызметкерлердің IT-мамандардың минималды қатысуымен IT-жүйелерді ішкі дамытуы және қолдауы, бұл, әдетте, даму жұмысын соңғы пайдаланушыға аутсорсингтеумен теңестіріледі. Кейде олар ұйым ішіндегі деректер қоймасы жүйелерін пайдаланады, олар көбінесе эВМ-дерде (мейнфреймдерде) жұмыс істейді. Соңғы пайдаланушының өзін-өзі қызмет көрсетуін сипаттау үшін түрлі терминдер қолданылады, яғни кәсіби бағдарламашы емес адам бағдарлама жазатын, код жасайтын, скрипттер құратын, макростарды жасайтын және басқа да тәсілдермен компьютерді пайдаланушы бағытталған деректерді өңдеу мақсатында қолданатын жағдайлар, мысалы, пайдаланушы есептеуі және пайдаланушы дамуы. 1990 жылдары эВМ-дердегі (мейнфреймдердегі) бағдарламалық пакеттердің Windows нұсқалары қолжетімді болды.
Деректер көздері
Үстелдік дербес компьютерлер жұмыс телефонына ие болумен шамалас кең таралған кезде, деректерді өңдеу бөлімі бар компанияларда, дербес компьютерлер көбінесе корпоративтік мейнфреймге қосылмаған, ал деректер басып шығарылған материалдардан пернетақта арқылы енгізілген. Бағдарламалық жасақтама өздігінен жасау/өздігінен іздеуге бағытталған, оның ішінде электрондық кестелер, DOS BASIC немесе кейінірек dBASE тілінде жазылған бағдарламалар бар еді. 2005 жылы ең танымал соңғы пайдаланушыны дамыту құралы – электрондық кестелерді 13 миллион америкалық қызметкер қолданды деп есептелді. Терминал эмуляциясы келгеннен кейін, көбірек деректер қолжетімді болды және олар жаңарып отырды. Экраннан дерек алу және FTP сияқты техникалар деректерді қайта енгізуді азайтты. FOCUS сияқты мейнфрейм өнімдері дербес компьютерге көшірілді, ал Бизнес-интеллект (BI) бағдарламалық жасақтамасы кеңінен таралды. Мейнфреймдерге ие және BI қолданатын, аналитиктер мен басқа да мамандары бар ірі компанияларда, осы жұмысты адамдар толық уақытпен айналысады. Мұндай жағдайларда өздігінен іздеу,
Мәселелер
Жүйенің мақсаттары мен міндеттері ұйымдық мақсаттармен үйлесімді болуы өте маңызды. Ұйымдық мақсаттарға қарсы келетін жүйе әзірлеу сатудың төмендеуіне және клиенттерді сақтап қалуда қиындықтарға әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, дамыту көп уақытты қажет ететін болғандықтан, уақытты тиімді пайдалану маңызды, себебі уақыт – құнды ресурс. Білімді қызметкерлер сыртқы қолдаудың қандай түрін қажет ететінін анықтауы керек. Ұйымның ішкі IT мамандары бағалы болуы мүмкін және көбінесе жоспарлау процесіне қатысады. Жүйенің қалай жұмыс істейтінін толық құжаттау қажет, осылайша дамытушы білімді қызметкерлер басқа жұмысқа кеткен жағдайда, жүйені басқалар да пайдалана алады және қажетті жаңартулар енгізе алады.