Кіріспе

Сисимиут, бұрын Холштейнсборг деп аталған, Кекката муниципалитетінің астанасы және ең ірі қаласы, Гренландияның екінші ірі қаласы және Солтүстік Америкадағы ең ірі Арктикалық қала. Ол Гренландияның батыс орталығында, Дэвис бұғазының жағалауында, шамамен Нууктің солтүстігінде орналасқан. Сисимиут сөзбе-сөз "түлкі қаздықтарының тұрғындары" (Beboerne ved rævehulerne) дегенді білдіреді. Бұл жерде соңғы 4500 жылдан бері адамдар тұрып келген, алғашқыда Саққақ мәдениеті, содан кейін Дорсет мәдениеті және одан кейін Туле халқы қоныстанған. Олардың инуит ұрпақтары қазіргі халықтың көп бөлігін құрайды. Аймақтың барлық жерінен ертедегі қоныстану дәуірінен қалған артефакттарды табуға болады, себебі бұл жер бұрын бай фаунасымен, әсіресе теңіз сүтқоректілерімен белгілі болған, ол ертедегі аңшылардың өмір сүруіне көмектескен. Қазіргі Сисимиуттегі гренландтықтардың құрамында инуиттер мен 1720 жылдары Даниялық миссионер Ханс Эгеде бастамасымен осы аймаққа көшіп келген Даниялықтар бар. Бүгінде Сисимиут – ұлттық астана Нууктің солтүстігіндегі ең ірі бизнес орталығы және Гренландияның ең жылдам дамитын қалаларының бірі. Балық аулау Сисимиуттың негізгі саласы болып табылады, бірақ қалада өнеркәсіптік базасы да дамып келеді. KNI және оның еншілес компаниясы Pilersuisoq, Гренландиядағы барлық тауарлық дүкендер желісі, Сисимиутта орналасқан. Сәулеттік тұрғыдан алғанда, Сисимиут – дәстүрлі, бір отбасылық үйлер мен коммуналдық тұрғын үйлердің үйлесімі, 1960 жылдары Гренландияда қала кеңейген кезде салынған пәтерлер үйлері бар. Сисимиут әлі де кеңейіп келеді, порттың солтүстігіндегі, кішкентай Кангерлуарсунгуак шығанағының жағалауындағы аймақ 2010 жылдары салынуы жоспарланған қала маңындағы жаңа аудан үшін резервтелген. Сисимиутте бірнеше кәсіптік және жалпы білім беретін мектептер бар, олар қала тұрғындарына және аймақтағы кішігірім елді мекендерден келгендерге білім береді. Жаңа Тасералик мәдениет орталығы – Нууктегі Катуактан кейін Гренландияда ашылған екінші мәдениет орталығы. Қаланың жеке автобус желісі бар және ол елдегі жыл бойы мұздан бос порт, Гренландияның батыс және солтүстік-батысы үшін кеме базасы болып табылады. Тауарлық кемелер сауда портынан Уумманнак фьордының, Упернавик архипелагының шалғай аймақтарындағы кішігірім елді мекендерге және солтүстік Гренландиядағы Каанаакқа дейін жүреді. Сисимиут әуежайы, қалалық әуежай, Air Greenland компаниясымен қызмет көрсетеді, ол Гренландияның батыс жағалауындағы басқа қалаларға және Кангерлусуак әуежайы арқылы Еуропаға қатынайды.

Саққақ мәдениеті

Сисимиут шамамен 4500 жылдан бері қонысқа орналасқан жер болып табылады. Саккак мәдениетінің адамдары Арктикалық Канададан иммиграцияның бірінші толқыны кезінде келіп, Гренландияның батыс жағалауындағы көптеген жерлерді мекендеген. Ол кезде жағалау қазіргі деңгейден бірнеше ондаған метрге дейін биік болған, бірақ мұздықтан кейінгі жердің көтерілуі салдарынан уақыт өте келе біртіндеп төмендеген. Өздерінен кейінгі мыңжылдықтарда келген көшпенділерден айырмашылығы, Саккак мәдениеті көптеген артефакттарды қалдырды. Дэвис бұғазының жағалауында, солтүстікте Диско шығанағынан бастап, оңтүстікте Нуук маңындағы Лабрадор теңізінің жағалауына дейін көптеген археологиялық жәдігерлер табылды. Зерттеулер, бастапқыда жеке отбасылық тұрғын үйлерден бастап, кейін бірнеше отбасыдан тұратын шағын ауылдарға дейін қоныстану үлгісінің өзгергенін көрсетті. Тұрғын үйлердің түрлері аң аулаған сүтқоректілердің терісінен жасалған шатыр шеңберлерінен тас ошақтарға дейін ауысқан, бірақ үлкен құрылымдарда бірлесіп өмір сүргендерінің белгілері табылмады.

Дорсет өсірілімі

Бірнеше жүз жыл бойы тұрақты қоныс болмағаннан кейін, Канададан көші-қонның екінші толқыны келді, Дорсет халқын батыс Гренландияға жеткізді. Дорсет мәдениетінің ең көп артефакттары Диско шығанағы аймағында, солтүстікке қарай табылады, ал оңтүстікке қарай табылғандары азайып, оңтүстік-батыстағы Гренландияның Лабрадор теңізі жағалауында толығымен жоғалады. Жағалау қазіргіге қарағанда әлі де биік болды, Кангерлуарсунгуак шығанағының шығысындағы Сисимиут аңғарының бір бөлігі теңіз астында қалды. Аймақта бірнеше ғасырлық тұрақты қоныстанған кезеңнен қалған көптеген артефакттар мен қабірлер шашырап жатыр. Жануарларға бай Сисимиут пен Кангамиут арасындағы жағалау аймағы көшіп келушілер үшін ерекше тартымды болды және көптеген тарихи артефакттардың болуына байланысты қазір ЮНЕСКО Әлемдік мұрасы тізіміне үміткер ретінде қарастырылуда, өтініш 2003 жылы қабылданды.

Колониялық дәуір

Бұл аймақта викингтердің қоныстанған іздері жоқ. Ханс Эгеде алғашқы даниялық колонияларын құрған кезде, голландиялық кит аулаушылар аймаққа үстемдік етті және қазіргі қаладан шамамен солтүстікке қарай орналасқан Ниписат аралындағы Берген компаниясының кит аулау станциясын жылдам өртеп жіберді. Якоб Северинге Гренландия саудасына толық монополия беріліп, Дания теңіз күштерінің өкілі ретінде әрекет етуге рұқсат берілгенге дейін, 1738 және 1739 жылдардағы бірнеше шайқастарда голландиялықтар толығымен ығыстырылды. Қазіргі қала 1764 жылы General Trade Company компаниясымен Holsteinsborg ("Fort Holstein") сауда бекеті ретінде құрылды, ол Копенгагендегі Даниялық миссиялық колледжінің алғашқы төрағасының құрметіне аталды, бұл колледж колониядағы миссионерлік жұмысты қаржыландырып, басқарды. Құрылған кезде, жергілікті халықтың – Калаалистут тіліндегі атауы, фьордының атымен Амерлок болған. Royal Greenland Trading Department басшылығымен Holsteinsborg бұғы терісі саудасының маңызды орталығы болды. Сисимиут қаласында 18 ғасырға жататын бірнеше ғимарат сақталған, соның ішінде 1725 жылғы Gammelhuset ("Ескі үй") және 1775 жылғы Bethel kirken ("Бетел шіркеуі") немесе Blå Kirke ("Көк шіркеу"). Балық аулау Сисимиут тұрғындарының негізгі кәсібі болып табылады, ал қала креветка аулау және креветка өңдеудің жетекші орталығына айналды. Қалалық кеңес, қала әкімшілігінде орналасқан және мэр Герман Бертельсен басқаратын, 13 мүшеден тұрады, оның ішінде мэр және оның орынбасарлары, сондай-ақ Гренландияның төрт негізгі саяси партиясының өкілдері: Siumut, Atassut, Democrats және Inuit Ataqatigiit.

География

Сисимиут шамамен Нууктің солтүстігінде және Арктикалық шеңбердің солтүстігінде орналасқан. Әуежайға дейінгі жол Кангерлуарсунгуак шығанағы үстінен өтетін көпір арқылы салады. Қала мен әуежайдың арасында шағын қара құмды жағажай бар. Жаз айларында бұл жағажай, сондай-ақ жағалаудағы аралдар өте танымал.

Алангорсуақ

Шығысқа қарай, кең аңғар жартыаралдың ішкі бөлігіне қарай созылады, солтүстіктен Паласип Қаққаа мен Мажориактың біріккен массивімен шектеледі, ал оны Керрортусуп Мажория аңғары тілкейді. Маршруттың ұзындығы нұсқасына байланысты аралығында болады. Аңғардың ортасында бірнеше көлмен қоршалған жеке тұрған Аланнгорсуак тауы көтеріледі, олардың бірі Сисимут қаласын сумен жабдықтау үшін су қоймасы ретінде пайдаланылады. Аңғардың барлық аумағы да танымал пикник орны болып табылады, аңғардың орта тұсындағы қиыр жол арқылы су қоймаларына оңай қол жеткізуге болады. Аңғардағы су қоймалары қаланың су жүйесін сумен қамтамасыз етеді, жылдық көлемі бар.

Қазақылық

Оңтүстік-шығыс жағынан аңғар бірнеше айқын шыңдары бар Насасаак массивімен шектеледі, оның ең биік шыңы – . Альпинистерге қызықты балама маршрут негізгі шыңның шығысына қарай іздеу қиын төменгі өткел арқылы өтеді, содан кейін тікелей шыңның конустық қырға дейін жалғасады. Орташа есеппен ең суық айлар – ақпан және наурыз, олардың орташа максималды температурасы сәйкесінше 10,2 °C (14 °F) және 10,1 °C (14 °F) құрайды.

Халық саны

2020 жылы 5582 тұрғыны бар Сисимиут Гренландиядағы ең жылдам өсіп келе жатқан қалалардың бірі, кішкентай елді мекендерден келген көшпендер осы тенденцияны күшейтеді. Кангерлусуактан басқа, соңғы екі онжылдықта тұрақты өсім көрсеткен Кекката муниципалитетіндегі жалғыз елді мекен – осы қала. Сисимиутта жыныс арасындағы теңсіздік байқалады, соңғы екі онжылдық бойы ерлер әйелдерден басым түсіп келеді, 1991 жылы 20% болса, 2000 және 2010 жылдары 13% құрады. 2010 жылы қала тұрғындарының шамамен 10% Гренландиядан тыс жерде дүниеге келген, бұл көрсеткіш 1990 жылы 16,5%, ал 2000 жылы 11,8% болған. Сисимиут халқының динамикасы, 1991–2010 жылдар. Жаңа аудан "Акия" деп аталады.

Өнеркәсіп және қызмет көрсету

Сисимиуттегі басты өнеркәсіп – балық аулау, оның ішінде креветка, лосось, палтус және треска ауланады. Бұл көрсеткіш жыл бойы шамамен тұрақты болды, бірақ балықтың уылдырымы арта қонғанда, балық қатырылды. Зауыт ақырында шамамен 6019 тонна креветка сатты. KNI және оның еншілес компаниясы Pilersuisoq, Гренландиядағы жалпы мақсаттағы дүкендер желісі, Сисимиутте орналасқан. Pilersuisoq желісі елдегі барлық кішігірім елді мекендерде, сондай-ақ үлкен супермаркеттер желісімен қамтылмаған шағын қалаларда жұмыс істейді. Сисимиутте Pisiffik және Brugsen секілді супермаркеттерден бастап, аймақтың кішігірім елді мекендеріне де жабдық жеткізетін тәуелсіз дүкендерге дейін түрлі дүкендер бар. Сұйық отынды таратумен айналысатын Polaroil компаниясының бас кеңсесі Сисимиутте орналасқан. Компания 70 қызметкерді жұмысқа алып, Гренландияда 70 станцияны пайдаланады. Басқа да нысандар бар: екі банк, кітапхана, Гренландия поштасының кеңсесі және 19 төсектік шағын аурухана/саламаттық сақтау орталығы. Сонымен қатар, Alcoa алюминий қорыту зауытын салу жоспарлануда. Манитсоқ, муниципалитеттегі екінші ірі қала, Сисимиутпен қатар осы зауытты салуға ұсынылған тағы бір орын. Зауыт 600-700 адамға, яғни халықтың 10% астам бөлігіне жұмыс орындарын ұсынуы мүмкін. Бұл қала үшін маңызды шешім болғандықтан, 2008-2010 жылдары қала әкімдігі мен Гренландия үкіметі экологиялық және әлеуметтік мәселелерді қарастыру үшін кең ауқымды халыққа естірту шараларын өткізді. Сисимиут су электр станциясы қаланың солтүстігінде орналасқан. Зауытта екі турбина бар, олар 15 мегаватт қуат өндіреді, ал станциядан алынған электр қуаты жоғары кернеулі желі арқылы Сисимиутке жеткізіледі. Жауын-шашын мөлшері аз болғанымен, Сисимиутте Алангорсуактың астындағы су қоймасынан жиналған таза, ішуге жарамды жер беті суының мол қоры бар. Сондай-ақ қалада теңізшілер үйі мен конференц-орталық та бар. Тағы бір атаулы мейрамхана – портта орналасқан Мисигисак мейрамханасы. Бұл елдегі жалғыз қытай мейрамханасы, ол гренландиялық ингредиенттерді қытай стилінде дайындайды. Қалада жылытылатын ашық ауадағы жүзу бассейні бар, ол мәңгілік тоңның еруіне жол бермес үшін тіреулерге орнатылған. Сисимиут аңғарында және Кангерлуарсунгуак шығанағының жанында бірнеше кемпинг алаңдары орналасқан. Қысқы маусымда Алангорсуак тауының етегінде, Насасаактың солтүстік беткейлерінде шаңғы көтеруге арналған көтергіш жұмыс істейді. Арктикалық аймақтағы қатал, ұзақ жарыс әр жылғы қыста өтеді, оның трассасы Сисимиуттан Кангерлусуаққа дейінгі Полярлық жолмен ішінара сәйкес келеді. Жарыс 1998 жылы басталып, содан бері халықаралық жарысқа айналды.

Білім беру және мәдениет

Кнуд Расмуссен орта мектебі (Knud Rasmussenip Højskolia), 1962 жылы құрылған. Жаз айларында мектеп ғимараты жатақхана ретінде қолданылады. 2002 жылдың күзінде мектеп Сисимут маңына бірнеше тас мүсіндер орнатты: әуежайға жақын, қалалық әкімдікте, Гертруд Раск еске алу балалар үйінде, Арнат Илинниарфиатта және мектептің өзінің аумағында. Сисимут қаласындағы басқа білім беру орталықтары: 200 оқушыға арналған Санаарторнермик Ильиньярфик – құрылыс инженерлік мектебі, Арктикалық технология орталығы; Пиареерсарфик – қызмет көрсету саласы мамандарына арналған кәсіптік білім беру мекемесі және Окаациник Пиккорисарфик – шет тілдер мектебі.

Сисимиут мұражайы

Тасқажай маңындағы тарихи ғимаратта орналасқан Сисимиут мұражайы Гренландия саудасы, өнеркәсібі және теңіз көлігіне маманданған. Мұражайда он жылдық археологиялық зерттеулер мен қала маңындағы ежелгі Саққақ мәдениетінің қоныстарынан табылған артефактілер жинақталған. Бұл 4000 жыл бұрынғы аймақтың мәдениеті туралы мәлімет береді. Мұражай 1902–1922 жылдары жиналған құралдар мен тұрмыстық заттарды, 1650 жылға дейінгі ескі шіркеудің мүліктік тізімін және 1790 жылдардағы суреттерді ұсынады. Ашық аспандағы көрмеге 20 ғасыр басындағы гренландтық үйдің торфтан жасалған реконструкциясы, ішкі жиһазымен бірге кіреді. Сонымен қатар, классикалық және халық музыкасынан концерттер де өткізіледі. 21 қарашадағы Сисимиут мәдениет күні Тасраликте аталып өтеді. Ескі порттағы қоймада орналасқан шеберханада жасалған гренландтық қолөнер бұйымдары «Greenland Travel Incoming» Arts n' Craft дүкенінде және қаланың басты көшесіндегі бірнеше шағын дүкендерде сатылады. Гренландия тастары мен терісінен жасалған бұйымдар Natseq және Panigiit шеберханаларында жасалады. Сисимиут қаласы бұрынғы тікұшақ алаңымен қамтамасыз етілген, ол қаланың шығыс шетінде, Сисимиут аңғарында орналасқан болатын. Аэропортта қысқа ұшу-қону жолағы бар, таксилер мен сирек келетін қалалық автобустар аэропортты Сисимиут орталығымен байланыстырады.

Теңіз

Жылдың көп бөлігінде Сисимиутке Арктикалық Умиак желісінің жағалаулық паромдары аптасына екі рет қатынайды, олар Батыс жағалаудағы елді мекендерді байланыстырады. Сонымен қатар, Royal Arctic Line кемесі апта сайын Итиллек және Сарфаннгуитке жүреді. Сисимиут порты – Гренландиядағы жыл бойы мұздан мүлдем бос болатын ең солтүстік порт. Royal Greenland флотындағы ең ірі кемелердің бірі – M/S Akamalik – Сисимиутте орналасқан. 1931 жылдан бері Гренландияның алғашқы кеме жасау шеберханасы осы қалада салынған. Қыс айларында солтүстікке қарайғы елді мекендермен байланыс иттермен жүретін жолдар арқылы жасалады. Көбінесе, қарға баруға арналған көліктер де қолданылады. Қала ішінде көлік құралдарының көп бөлігі жаяу жүру арқылы жүзеге асырылады, бірақ жеке көліктер мен қала ішінде айналып жүретін қалалық автобус та танымал. 2000-ші жылдардан бері Кангерлусуакқа дейін жол салу мәселесі талқыланып келеді. Бұл жол Гренландиядағы алғашқы болады, ол екі шалқар елді мекенді байланыстырып, Air Greenland хабы – Кангерлусуак әуежайындағы жолаушылар мен жүк алмасу қажеттілігін азайтады. Сапалы асфальтталған жолдың құны шамамен 40 миллион еуроны құрады, бірақ оның орнына жерге бейімделген көліктерге арналған қарапайым қиыршық тас жол салу туралы шешім қабылданды. Жол 2021 жылы салына бастап, 2022 жылы аяқталды, құны 25 миллион Дания кронасы (3 миллион еуро) болды.