Кіріспе

Ирланд чартисі белсендісі және журналисі Джеймс Бронтерре О'Брайен (1804 жылғы ақпан – 1864 жылғы 23 желтоқсан) – ирланд чартисінің жетекшісі, реформатор және журналист.

Алғашқы жылдар

Джеймс О'Брайен 1804 немесе 1805 жылы Ирландияның Лонгфорд графтығындағы Гранард маңында дүниеге келген. Оның әкесі, Дэниел О'Брайен, Вест-Индияда бизнеспен айналысуға түсудің алдында алкоголь және темекі бизнесін жүргізуге тырысқан, бірақ ол сол жерде аурудан көз жұмған. Ол жергілікті шіркеу мектебінде білім алды, онда оның бір мұғалімі оның зиялы қабілеттерін танып, оны прогрессивті Ловелл Эджворт мектебінде оқытуға мүмкіндік жасады. 1822 жылы ол Дублин қаласындағы Тринити колледжіне қабылданды, онда бірнеше академиялық жүлделерді, соның ішінде Ғылым алтын медалін жеңіп алды. Корольдік құқық мектебінде заңды оқығаннан кейін О'Брайен 1829 жылы Лондонда заңгер болу ниетімен Англияға көшіп келді.

Саяси ояну және белсенділік

Лондонда ол Радикалды реформа қауымдастығына қосылды, онда Генри Хант, Уильям Коббет, Генри Хетрингтон және жалпы сайлау құқығы үшін күрестің басқа да көшбасшыларымен танысты. 1836 жылы Лондон жұмысшыларының қауымдастығына мүше болды. О'Брайен Генри Хетрингтонның «Кедейдің күзетшісі» журналына мақалалар жаза бастады. Ол осы мақалаларды «Бронтер» деген псевдониммен қол қойды, ал Джеймс О'Брайен кейіннен оны өзінің орта аты ретінде қабылдады. Ол Хетрингтонмен тығыз байланыста жұмыс істеді, ал ол мөрі басылмаған газет шығарғаны үшін түрмеге қамалғанда, О'Брайен «Кедейдің күзетшісі» журналын басқаруды өз міндетіне алды. О'Брайен мен Хетрингтон «The Destructive» және «London Dispatch» сияқты басқа да мөртабансыз газеттерде де бірлесіп жұмыс істеді. 1837 жылы О'Брайен «Бронтердің Ұлттық реформашысы» журналын шығара бастады. Маркалық салықтан қашу үшін журналға «жаңалықтар» емес, эсселер енгізілді. Осы кезеңде Генри Хетрингтон мен О'Брайен мөртабанға қарсы күреске жетекшілік етті және жұмысшы халыққа саяси ақпаратты қамтитын арзан газеттердің қажеттігін тұрақты түрде айтты. О'Брайенге француз революциясы кезінде өлім жазасына кесілген социалистік жазушы Гракх Бабеф үлкен әсер етті. 1836 жылы О'Брайен Бабефтің еңбектерінің аудармаларын «Кедейдің күзетшісі» журналында жариялай бастады. Ол сонымен қатар Филиппо Буонарротидің Бабеф және Теңдердің қастандығы туралы еңбегін де қосты. О'Брайен радикализм тарихына қызығушылық танытып, Робеспьер, француз революциясы және ағылшын басқарушылығы туралы кітаптармен жұмыс істей бастады. Бірақ 1838 жылы билік оның үйін тінту жасап, қолжазбаларын тәркіледі, нәтижесінде жобалар аяқталмай қалды. 1838 жылы О'Брайен Лондон демократиялық қауымдастығы арқылы Фейргус О'Коннор мен Джордж Джулиан Харни қолдаған дауыс беру құқығын жеңудің одан да белсенді жолына қолдау көрсетті. Алайда О'Брайен, О'Коннордан айырмашылығы, жалпы сайлау құқығын алу үшін зорлық-зомбылықты қолдаудан бас тартты. О'Брайен чартистердің Уильям Ловетттің қолдауымен петиция беру және «адамгершілік күш чартистері» арасындағы, сондай-ақ О'Коннордың «физикалық күш» тобының зорлық-зомбылықпен қорқытуы арасындағы орташа саясатты қабылдауы керек деп мәлімдеді. «Бронтердің Ұлттық реформашысы» журналы жабылып қалғаннан кейін О'Брайен О'Коннордың «Солтүстік жұлдызы» газетінде жұмыс істеді. Оның мақалалары радикалды газеттердің ең ірісіне айналған газеттің таралымын арттыруда маңызды рөл атқарды. «Солтүстік жұлдызы» газетіне жазудан басқа, Джеймс О'Брайен өзінің «Оператив» газетін шығаруға да уақыт тапты.

Бұрылыс нүктесі

О'Брайен чартист қозғалысындағы белсенділігін жалғастырды және 1840 жылы Манчестерде бүлік тудыратын сөз сөйлегені үшін тұтқындалды. Ол мемлекетке қарсы қозғау үшін айыпталып, Ланкастер түрмесінде он сегіз айға сотталды. О'Брайен түрмеден босатылғаннан кейін Фейргус О'Коннормен бірлесіп жұмыс істеу қиын болды. Екеуі физикалық күш мәселесінде келіспеді. Даудың тағы бір себебі парламент сайлауларына қатысты болды. О'Брайен чартист кандидаттарын тікелей ұсынуды жақтады, ал О'Коннор виг үкіметіне тори кандидаттарына дауыс беру арқылы қысым жасау тактикасын ұсынды. О'Брайен маңызды округтерде, әсіресе Тивертонда Лорд Палмерстонға қарсы чартист кандидаттарын тікелей сайлауға қатысты. О'Брайен Генри Винсент пен Роберт Гаммеджбен бірге Толық сайлау құқығы одағына қосылғанда О'Коннормен толық ажырасып кетті. О'Брайен газет шығаруды жалғастырды. Ол ескі досы Генри Хетрингтонмен бірге 1843 жылы «Кедейлердің қорғаушысын» қайта жандандырды, ал 1844 жылы «Ұлттық реформатор» газеті жарық көрді. Бұл газеттер қаржылық жағынан сәтті болмады және 1847 жылдың мамыр айына қарай екеуі де жабылды. Осы екі газеттің сәтсіздігінен кейін О'Брайен «Рейнольдс Уикли» және «Глазго Сентинель» сияқты басқа басылымдарға материалдар жазуға көшті. Ол сондай-ақ қоғамдық лекциялар оқыды және 1851 жылы Лондонның Сохо ауданындағы Дания көшесінде «Эклетикалық институтты» ашты, онда ересектерге ағылшын, француз, ғылым және математика пәндерінен білім беру сабақтары ұсынылды.

Қиындық пен жойылу

1850 жылдары О'Брайеннің кедейлігі денсаулығына зиян келтіре бастады. Ол бронхиттен зардап шекті, ал оның чартист достары жалпы сайлау құқығы мен баспасөз бостандығы үшін күресте жасаған зор құрбандықтарын еске алып, оған көмектесу үшін ақша жинауға тырысты. Бірақ денсаулығына келген зиян соншалықты ауыр болды, оның соңғы жылдары төсекте өтті. Джеймс Бронтер О'Брайен 1864 жылғы 23 желтоқсанда қайтыс болды және Абни Парк зиратында жерленді.