Кіріспе

Trafic) — Жак Татидің 1971 жылы түсірген итальяндық-француздық комедиялық фильмі. Trafic — Татидің әйгілі Месье Гуло кейіпкері соңғы рет пайда болған фильмі, бұл фильмде де бұрынғы Тати фильмдеріндегідей қазіргі қоғамды сатиралық тұрғыдан бейнелеу жалғасты. Татидің көлік трафигін білдіретін француз тіліндегі әдеттегі сөз (la circulation) орнына "trafic" сөзін қолдануы, бұрынғы фильмін Playtime деп атағанда қолданған жасанды ағылшын-француз тілінің (franglais) стилін сақтау ниетінен туындауы мүмкін. "Trafic" сөзінің негізгі мағынасы "тауар алмасу", ал "трафик" сөзі емес. Кейіннен 1981 жылдан бастап Renault компаниясы "Trafic" деген атпен жеңіл жүк көлігін шығарды.

Сюжет

Мсье Гулот – Париждегі «Альтра» автозауытында жұмыс істейтін, автомобильдерді жобалаумен айналысатын инженер. Оған Амстердамдағы халықаралық автошоуда өзі жасаған жаңа кемперді жеткізу тапсырылады. Оған жүк көлігінің жүргізушісі Марсель мен американдық жарнама агенті Мария серік болады. Жолда жүк көлігінің дөңгелегі тесіліп қалады, Хулот жол жиегінде әлгі дөңгелекті қиындықпен ауыстырады. Біраз уақыттан соң көлікте отын бітіп қалады. Хулот жақын маңдағы жанармай құю стансасынан отын әкеледі. Кейіннен, олардың жүк көлігі Бельгия-Франция шекарасындағы кеденшілердің тексеруінен өтеді, кеденшілер тарихи тұлғалардың бюсттерін таратады. Олар шекарадан өтеді, бірақ жүк көлігінің педалі істен шығып, жөндеуге автошеберханаға апарылады. Темірқасып Мария автошоуға жетеді, бірақ кері қайтады. Көлік жөнделеді, Хулот жол бойы Мариямен кездеседі. Жүк көлігі Бельгия-Нидерланд шекарасын тоқтамай-ақ кесіп өтеді. Кеден қызметкерлері полицияға хабар береді, полиция жүк көлігін тас жолда тоқтатады. Полиция көлікті ұрланған деп күдіктенеді және алып кетеді. Полиция бөлімінде Хулот пен Марсель офицерлерге кемпердің жаңашылдық ерекшеліктерін көрсетеді, соның ішінде артқы жағынан ашылатын шатыр және барбекюге айналатын радиаторлық тор. Полиция әсерлі болғанымен, көлікті босатуға рұқсат бермейді. Ертесіне Хулот, Марсель және Мария қажетті құжаттарды әкеліп, жүк көлігін жіберуге рұқсат алады. Тас жолда жүк көлігі жол айналымындағы тізбекті апатқа ұшырайды. Хулот мас күйде көлік апатына ұшыраған қартқа көмектеседі және оны үйіне, әйеліне жеткізеді. Түнде жүк көлігі ауылдағы гаражға апарылып жөндеуге жіберіледі. Сол жерде бірнеше жасөспірім Марияның пушисті итін ұрлап, оның спорттық машинасының астына шүберек салады, Мария иті өлді деп ойлайды. Хулот олардың әзіл екенін түсінеді, ал Мария нағыз итін табады. Бірнеше күн өткен соң жүк көлігі жөнделіп, қайта жолға шығады. Бірақ олар автошоуға келгенде, шара аяқталғанын біледі. «Альтра» директоры 300 мың франк тұратын электр энергиясы үшін төленгеніне ашуланып, Хулотты жұмыстан шығарады. Хулот Мариямен бірге метро стансасына барады, ажырасып кетпей тұрып, қарсы бағыттан келе жатқан жолаушылар оны кері итеріп жібереді. Ол қайтадан оның құшағына түседі, олар жаңбырлы күні бір-біріне ұқсас шатырларға толы тұраққа бірге кетеді.

Қабылдау

Нью-Йорк журналының журналисі Джудит Крис шолуында былай деп жазды: "Жак Татидің "Трафик" фильмі, шын мәнінде, бүгінгі көрермен үшін керемет емдік болып табылады, өткеннен келген жұмсақ қол сияқты, бізге балалардың күлкісін және ересектердің қанағатпен күлімсіреуін еске түсіреді, осы комедия олардың күлкісін тудырғандағы алғашқы әсерін қайтадан сезіндіреді". The New York Times газетінің Винсент Канби "Трафик" фильмі туралы: "Бұл өте көңілді фильм, бірақ біз бөлісетін қуаныш Татидікі, Гулоттікі емес, және бұл факт әрбір он күлкіге екі тамшы көз жасын араластыруға талап ететіндерге суық және мазасыздық тудыруы мүмкін", - деп жазды. Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың үш жарым жұлдызын берді, Татиді "сипаттауға тіпті мүмкін емес, бірақ Гулот жақсы көңілмен шеше алатын және философиялық тепе-теңдігін жоғалтпайтын" күлкілі оқиғаларды жасағаны үшін мақтады. Фильм теориясының маманы Мишель Чион: "Трафик, "Play Time" таза және тұрақты болғандай, өте лас, жиынтық жұмыс сияқты көрінеді. Дегенмен, бұл фильмнің өзгеше себептері бар: бізді Парижден Амстердамға автокөлік көрмесіне қатысу үшін сапарға шыққан, бірақ қатысуға тым кеш келген адамның ертегідей саяхатына шақырады". Джонатан Ромни Criterion Collection жинағындағы эссесінде: "Тати, әрине, "Play Time" фильміндегідей үлкен, үйлесімді балеттегіден гөрі азырақ бақылауда көрінеді. Көбінесе "Трафик" фильміндегі әзілдер шаршаған, тіпті бейжай хаос сезімін тудырады (Альтра шеберханасындағы алаңдаған жұмысшыларды еске алыңыз), әзілдерге мағына беру үшін әдеттегідей сыйлықтар болмайды". Тағы бір шолуда "Трафик" фильмі "баяу дамып жатыр, тіпті адал жанкүйерлер де олардың мақсатына жеткеніне күмәнданады" делінген.

Үй медиасы

Фильм 2008 жылдың 15 шілдесінде The Criterion Collection компаниясы арнайы екі дискілік жинақта DVD форматында, ал 2014 жылдың 28 қазанында The Complete Jacques Tati жинағының бір бөлігі ретінде Blu-ray форматында шықты.