Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Athyrium filix femina, әйелдер папоротнигі немесе қарапайым әйелдер папоротнигі – қоңыржай Азия, Еуропа, Солтүстік Африка, Канада және АҚШ-қа тән, ірі, қауырсын тәрізді папоротник түрі. Ол көбінесе ылғалды, көлеңкелі орманды жерлерде көптеп кездеседі (ең көп таралған папоротниктердің бірі) және әдемілік үшін жиі өсіріледі. Оның "әйелдер папоротнигі" және "қыз папоротнигі" деген атаулары оның көбею құрылымдарының (спорангийлер) жапырақшада көзге түспейтін, "әйелдік" деп есептелетін жағдайда жасырынуымен байланысты. Сондай-ақ, оның сыртқы түрі әдемі және нәзік болғандықтан, оны әйелдік деп те атайды.
Species of fern
Athyrium filix femina, the lady fern or common lady fern, is a large, feathery species of fern native to temperate Asia, Europe, North Africa, Canada and the US. It is often abundant (one of the more common ferns) in damp, shady woodland environments and is often grown for decoration. Its common names "lady fern" and "female fern" refer to how its reproductive structures (sori) are concealed in an inconspicuous – deemed "female" – manner on the frond. Alternatively, it is said to be feminine because of its elegant and graceful appearance.
Сипаттама
Athyrium filix femina қазір әдетте үш түрге бөлінеді: әдеттегі A. filix femina, A. angustum (тар қыз бақа) және A. asplenioides (оңтүстік қыз бақа). Athyrium filix femina - цеспитозды (жапырақтары тамырсабақ бойымен емес, орталық нүктеден шоғыр түрінде өседі). Жапырақтары қуратын, ашық сары-жасыл, ұзын және кең. Спорангийлер жапырақтың төменгі жағында 1–6 данадан тар, жұмыртқа тәрізді нүктелер түрінде пайда болады. Олар айқын ақшылдан қоңырға дейін бүйрек пішіндес (рениформды) индузиуммен жабылған. Финляндияда өсіп жатқан түр ретінде A. filix femina көбінесе ішкі көлдер аймақтарында кездеседі, бірақ Лапландияны қоспағанда, елдің көп бөлігінде өседі, себебі ол онда сирек. Өсімдік әсіресе мезотрофты, эвтрофты, батқылық жағдайға бейімделген, қатты ағаш-емен ормандарында (фин тілінде лехтокорпи) жақсы өседі. Сонымен қатар, жағалаудағы тоғайларда, арықтардың жағалауларында және бұлақтар бар жерлерде де көптеп кездеседі. Өсімдік қырауға оңай ұшырайды, сондықтан ашық жерлерді ұнатпаса да, оны жолдар мен егістіктер маңындағы арықтарда жиі табуға болады. A. filix femina 'Frizelliae'
Athyrium filix femina is now commonly split into three species, typical A. filix femina, A. angustum (narrow lady fern) and A. asplenioides (southern lady fern). Athyrium filix femina is cespitose (the fronds arising from a central point as a clump rather than along a rhizome). The deciduous fronds are light yellow green, long and broad. Sori appear as narrow ovate dots on the underside of the frond, 1–6 per pinnule. They are covered by a prominently whitish to brown reniform (kidney shaped) indusium. In Finland as a native plant, A. filix femina is at its most abundant in inland lake areas but grows commonly in almost the whole country, excluding Lapland where it is rare. The plant prefers especially mesotrophic eutrophic paludified hardwood spruce forest (lehtokorpi in Finnish). It is also abundant in coastal groves, sides of creeks and areas with springs. Even though the plant gets easily frostbitten and therefore does not like open areas, it can still be found often also in ditches near roads and fields. A. filix femina 'Frizelliae'
Жас жапырақтары пісірілгеннен кейін жеуге жарамды; Американың жергілікті халықтары скрипка тәрізді жапырақтар мен тамырларды да пісіреді.
The young fronds are edible after cooking; Native Americans cook both the fiddleheads and the rhizomes.
Аттар
Бұл өсімдіктің фин тіліндегі атауы – hiirenporras, сөзбе-сөз "тышқанның баспалдағы" деген мағынаны білдіреді.
The Finnish name for this plant is hiirenporras, literally meaning "mouse's stair".