Кіріспе

Құстар отбасы

Суреттелген жиде жеушілер (Paramythiidae) – Жаңа Гвинеяның таулы ормандарына ғана тән өте шағын құстар отбасысы. Отбасы екі туысқа жататын үш түрді қамтиды: Ореохарис туысына жататын қауырсынды жиде жеуші (Oreocharis arfaki) және Парамития туысына жататын шығыс қырлы жиде жеуші (Paramythia montium) мен батыс қырлы жиде жеуші (Paramythia olivacea). Бұл түрлер жемістермен және кейбір жәндіктермен қоректенетін, әдемі түсті, орташа мөлшердегі құстар. Бұрын олар гүлшағанақтар (Dicaeidae) отбасына жатқызылған, бірақ ДНК-ДНК гибридизациялық зерттеулер осы түрлердің бір-бірімен байланысты екенін, бірақ гүлшағанақтардан ерекшеленетінін көрсетті. Кейбір дереккөздерде суреттелген жиде жеушілерді Melanocharitidae жиде жеушілер отбасының екі туысы ретінде жіктеушіліктейді.

Сипаттама

Суреттелген балауыздар – кішкентай және орташа мөлшердегі қызылқұстар тобына жататын құстар. Ең кішкентай түрі – сопақша балауыздың ұзындығы 12–14 см, салмағы 17–21 г шамасында. Ірі, шоқылы балауыздардың ұзындығы 19–22 см, салмағы 36–61 г құрайды. Шоқылы балауыздың мөлшерінің өзгеруі биіктікке байланысты (Рапопорт ережесі), яғни биіктеп көтерілген сайын құстардың денесі ірі болады. Екі туыстың да мойны қысқа, қанаттары орташа ұзындықта, кең және дөңгелек, ал денесі жуан. Екі туыстың да құйрықтары әртүрлі: сопақша балауыздың құйрығы қысқа және төртбұрышты, ал шоқылы балауыздың құйрығы ұзын. Екі түрдің де қысқа мүсізі мықты және қара түсті. Екі түрдің де қауырсыны жұмсақ, қалың және жарқын түсті. Екі түрдің де арқасы мен қанаттары жасыл, ал құйрығы көк сұр түсті. Сопақша балауызда еркегінің беті, қанаты және кеудесінде ашық сары дақтар болады, ал аналығы жалпысынан көмескі болып келеді. Шоқылы балауыздың екі жынысы да бір-біріне ұқсас, бірақ түрдің екі түршесі арасында белгілі бір айырмашылықтар бар. Жас құстардың қауырсыны сопақша балауызда аналығына, ал шоқылы балауызда ересек құстың көмескі түсіне ұқсайды. Атына сәйкес, шоқылы балауызда тік тұратын шоқы бар. Екі туыстың да бүйірінде көзге көрінбейтін, қызметі әлі анықталмаған, жіңішке түк тәрізді филоплюмалар (қауырсын) орналасқан.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Суреттелген берипекердің екі туысы да Жаңа Гвинея аралдарында эндемик болып табылады, бұл аралдағы екі отбасының бірі (екіншісі – берипекерлер мен ұзын мүңкілер). Екі туыс та таулық аймақтарда, әдетте 2200 метрден жоғары орналасқан, бірақ қаптырық бас берипекер кейде 850 метрге дейін төмен түседі, және осы түрдің таралуы, әдетте, қыртысты берипекерге қарағанда төменірек. Екі туыс та тау орманында, әсіресе, елік орманында тіршілік ететін ағаш құстары. Биік тауларда қаптырық бас берипекер шала өсімдік тау ормандары мен тау бұталарында да кездеседі. Бұл үш түрдің қандай да бір көші-қон қозғалысы бар-жоғы белгісіз, бірақ қаптырық бас берипекердің жартылай көшпелі болуы мүмкін деген пікір бар.

Мінез-құлық

Суреттелген жемісқұстар көптеп кездесетін, белсенді және күндізгі құстар. Олар көбінесе жұптарда немесе кішкентай топтарда болады, 30-ға дейін қараторы жемісқұстар немесе 10-ға дейін тоқылған жемісқұстар. Тоқылған жемісқұстардың тобына кейде аралас түрлер қосылады, мысалы, желпуіштер, балжегіштер және көкқалпақ ифрит, ал қараторы жемісқұстар көбінесе балжегіштер және жұмақ құстары сияқты басқа құс түрлерімен бірге тамақтанады. Қазіргі кездегі мәліметтерге сәйкес, суреттелген жемісқұстар негізгі қоректік заттары жеміс-жидектер. Кішкентай жемістер мен жидектер диетаның басым бөлігін құрайды, бірақ қараторы жемісқұстардың кішкентай гүлдерді жегені де тіркелген. Тоқылған жемісқұстар да кейде жәндіктермен қоректенеді, ал балапандардың диетасында жәндіктермен қатар жемістер де болады. Суреттелген жемісқұстардың екі туысының да көбею мінез-құлқы жетік зерттелмеген. Екі түрі де моногамды және маусымдық деп саналады, қараторы жемісқұстардың құрғақ маусымның соңында және жаңбырлы маусымның басында ұя салады деп есептеледі. Тоқылған жемісқұстар тамыздан ақпанға дейін көбейеді. Екі түрдің де ұялары - бұл мүктерден жасалған ашық тостаған тәрізді. Қараторы жемісқұстар туралы басқа ештеңе белгілі емес. Тоқылған жемісқұстарда аналық ғана жұмыртқаларды жатыр, инкубация кезеңі 12 күннен асады. Жұмыртқадан шыққаннан кейін екі ата-ана да балапанды тамақтандырып, нәжіс қаптарын шығарып тастайды.

Адамдармен қарым-қатынасы

Суреттелген жемісқұстардың адамдармен байланысы шектеулі. Жаңа Гвинеяның көптеген құстары сияқты, олар да тамақ үшін кездейсоқ ауланып жеміледі, бірақ жарқын түктеріне қарамастан, жұмақ құстары сияқты түктері үшін арнайы ізделмейді. Қазіргі уақытта Жаңа Гвинея тайпалары үшін қандай да бір мәдени маңызы бар екені жайлы құжатталған мәлімет жоқ. Дегенмен, оларды, әсіресе тоқылған жемісқұсты, құс қадағалаушылар іздейді, сондықтан олар экотүризмде шағын рөл атқарады. IUCN Қызыл тізіміндегі түрлердің ешқайсысы қорғауға алынбаған. Олар өмір сүретін аймақтарда көптеп кездеседі және олардың таулы жерлерінің бір бөлігі ауыл шаруашылығына пайдаланылса да, кең аумақтар бұзылмаған күйде сақталған.