Кіріспе

Француз дәрігері және неврологы (1840–1919)

Гипполит Бернхайм (17 сәуір 1840 жылы Мюльхаус қаласында дүниеге келген, 2 ақпан 1919 жылы Парижде қайтыс болған) – француз дәрігері және неврологы. Ол гипнозға қатысты ұсыныс теориясымен ең көп танымал.

Өмір

Яһуди отбасында дүниеге келген Бернхайм өзінің білімін туған қаласында және Страсбург университетінде алып, 1867 жылы медицина докторы ғылымының кандидаты атағын алды. Сол жылы ол университетте лекция оқушы болып жұмыс істеді және қалада дәрігер ретінде беделді маман болды. 1871 жылы Франко-Прус соғысынан кейін Страсбург Германияның құрамына өткен соң, Бернхайм Нансиге көшіп барды (онда ол доктор Амброаз Аугуст Лиебоамен танысып, кейіннен онымен бірлесіп жұмыс істеді), ол қала университетінде клиникалық профессор болып тағайындалды.

Нэнси мектебі

Медицина факультеті гипнозды зерттеуге кіріскенде, шамамен 1880 жылы, Бернхайм үлкен ынтамен қарсы алды және көп ұзамай зерттеудің жетекшілерінің біріне айналды. Ол медицинаның осы жаңа саласындағы белгілі авторитет болды. Германияда гипнозды белсенді түрде насихаттаған Альберт Молл (1862–1939) Нансиге барып, Бернхайммен оқыды; ал Америка Құрама Штаттарында Борис Сидис және Мортон Принс те Нанси мектебінің бір бөлігі саналды. Бернхайм 1889 жылы Бернхаймға келген Зигмунд Фрейдке де зор әсер етті және оның тәжірибелерінің куәсі болды (дегенмен ол Фрейд Парижде оқыған Жан Мартин Шарконың қарсыласы ретінде танымал болды). Фрейд 1888 жылы Бернхаймның «Ұсыныс және оның терапиядағы қолданылуы» атты еңбегін аударған еді, және кейіннен былай деп еске алды: «Мен Бернхаймның ауруханадағы науқастармен жасаған таңғажайып тәжірибелерін бақыладым және адам санасынан жасырын қалған, бірақ күшті психикалық процестер болуы мүмкін деген терең әсерге бөлендім». Ол өзін Бернхаймның шәкірті деп атады, ал психоанализ Бернхаймның ұсыныс/гипноз тәжірибесінен пайда болды. Бернхайм өзі гипнозды аз қолданып, оянғандағы ұсынысты қолдануға көбірек назар аударды. 1886 жылы ол Хак Туктың «психотерапиялық әрекет» терминін қабылдады, ал 1891 жылы кітабының атауында «психотерапия» терминін, оның ұсыныс арқылы емдеуінің синонимі ретінде пайдаланды.

Жалған естеліктер

1880 жылдары терапевт тарапынан туындаған жалған естеліктердің ең алғашқы мысалдарының бірі Бернхаймның еңбектерінде кездеседі. Бернхайм өзінің науқасы Мариге бір еркек адамның жас қызды зорлағанын көргенін ұсынды. Сеанстан кейін Бернхайм: «Бұл түс емес; бұл сіздің гипноздық ұйқыңызда көрген елес емес; бұл таза шындық; егер осы қылмыс кейін тергелсе, сіз шындықты айтасыз» (Бернхайм, 1889, 165-бет) деді. Бернхаймның бір досы үш күннен кейін Мариден оқиға туралы сұрады, ол күдікті оқиғаны толық еске түсірді, оның ішінде зорлаушының және оның құрбанының есімдері, сондай-ақ қылмыстың күні, уақыты және орны. Бернхайм Маридің куәлігіне сенімін тексеру үшін, бұл «оның ұйқыда көріп жүрген елесі» (Bernheim, 1889, 165-бет; түпнұсқа француз тілінде Bernheim, 1884, 12-бет) сияқты емес пе деп сұрады, бірақ Мари оқиғаның рас екеніне қатысты өте бекем болды. Мари тіпті сотта ант етіп куәлік беруге келісім берді.

Сын

Бернхайм Пьер Жанет атаған гипнозшы мен гипнотизденген адам арасындағы байланыстың – Фрейдтің кейіннен көшіру ұғымын дамытуға негіз болған элементті – мойындамағаны үшін сынға ұшырады.