Кіріспе

Слупца – Польшаның орталық бөлігіндегі Үлкен Польша воеводтығындағы қала және Слупца округінің орталығы. 2018 жылғы мәлімет бойынша, қаланың халқы 13 773 адамды құрайды.

Тарих

Слупканың тарихы орта ғасырларға дейін жетеді. 1290 жылдың 15 қарашасында поляк герцогы II Пржемысл Слупкаға қала құқығын берді. 1296 жылы Слупканың қалалық жеңілдіктері жаңаланды; осы жолы Слупкаға бірқатар жаңа артықшылықтар берілді. Қаланың халқы шамамен 1000 адамды құрайды. 1314 жылдың 11 қарашасында король Владислав I Эльбоу Слупкаға монета астырғыш құруға және монета шығаруға рұқсат берді. 1314 жылдан бастап ол Польша Корольдігінің Калиш воеводствосының құрамында болды. 1331 жылы қалаға тевтон рыцарлары шабуыл жасап, өртеп тастады. 1375 және 1382 жылдар аралығында 1100 метрлік қорғаныс қабырғасы салынды. Он үш жылдық соғыс (1454–1466) кезінде Слупка қаласы 20 атты рыцарь жіберді, сондай-ақ Ұлы Польшаның тағы 9 ірі қаласы да солай істеді. 15 ғасырдың соңында Слупкада шамамен 2000 адам тұрды. Польшаны шведтер басып алған кезде қала бірнеше рет тоналып, 1793 жылы Польшаның екінші бөлінісінен кейін Пруссияға қосылды. 1794 жылы ол поляк Костюшко көтерілісінің базасы болды. 1807 жылы Слупка қысқа ғұмырлы Польшаның Варшава Герцогтығының құрамына кірді, ал 1815 жылғы Вена конгресінен кейін Польша Корольдігінің құрамына енді, кейін Ресейге күштеп қосылды. 19 ғасырдың басында қорғаныс қабырғалары бұзылды. 19 ғасырда Слупканың Берлинге қарайтын жол бойында орналасқандығына байланысты экономикалық өсім болды. 1867 жылы Слупка округі құрылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1914 жылдың 2 тамызында қала неміс әскері тарапынан басып алынды. Неміс оккупациясы кезінде жергілікті халық экономикалық қанаушылыққа, тауарларды тартып алуға және Германияға мәжбүрлі еңбекке жіберуге ұшырады. Кейін ол жаңа құрылған Рейхсгау Вартеланд провинциясына қосылды. Неміс оккупациясы кезінде қалада интенсивті германизация саясаты жүргізілді, польша ұйымдары таратылды, шіркеулер жабылды. 1941 жылдан бастап нацистік немістер Слупканың 1800 еврейін – еркектерді, әйелдерді және балаларды өлтірді. Слупка 1945 жылдың 21 қаңтарына дейін неміс оккупациясы астында болды. Соғыстан кейін Слупка қайтадан Польшаның құрамына кірді. 1955 жылы бұрынғы торфты алқаптарда демалыс орны ретінде Слупка көлі құрылды. 1975 жылғы әкімшілік реформа нәтижесінде қала Конин воеводствосына қосылды, ал 1999 жылдың 1 қаңтарынан бастап Слупка Ұлы Польша воеводствосының құрамына кірді және тарихта үшінші рет округ орталығы болды.

Діни ғимараттар

Шіркеулер қала тарихында әрқашан маңызды рөл атқарған. Көзге ұғатын адам біздің елтаңбамыздың бес айқыштан тұратынын байқайды. Бір аңыз бойынша, бұрын әртүрлі діндердің бес ғибадатханасы болған. Бұл Слупканың әрқашан төзімділігімен танылғанының тағы бір дәлелі. Мысалы, 20 ғасырдың басында мұнда поляктармен тең еврейлер тұрған, шамамен әр ұлттың 2000-ға жуық халқы болған. Бірақ қазір православие шіркеуі мен синагоганың біразы 20 ғасырдың өршуіне байланысты жойылды. Сент-Лоуренс шіркеуі тарихи тұрғыдан Слупканың алғашқы ғибадатханасы болды. Оны 15 ғасырдың ортасында Познань епискобы салған. Бұл кірпіш пен тастан салынған готикалық ғибадатхана. Ол 1296 жылы өртенген шіркеудің орнына салынған. Дәстүр бойынша, ғибадатхана қаланың тарихымен және салтымен тығыз байланысты. Әр жазда Слюпецкий көлінің жанындағы қалалық саябақта жергілікті билік ұйымдастырған көптеген спорттық, музыкалық және мәдени шаралар, сондай-ақ концерттермен бірге шіркеу жәрмеңкесі өтеді. Батыс қабырғасында поляк патриоты Тадеуш Костюшко мен оның батырлығына арналған тақта орнатылған. Ішінде готикалық тұғыр бар. Ғибадатхананың арт жағында қорғаныс қабырғалары салынған. Бастапқыда ол Познань епархиясының бірнеше епископтарының тұрағы болған. Слупецкий приход ақсүйектер тарапынан бағаланған. Сонымен қатар, ғибадатхана Слупка тұрғындары үшін маңызды болғандықтан, олар оны қайта жаңартуға әрқашан дайындық танытқан. Жақында осы көзқарас шіркеу мүшелерін жаңартуға қаражат жинауда байқалды. Сент-Леонард шіркеуі Слупканың екінші шіркеуі болды. Бұл 16 ғасырда салынған ағаш ғибадатхана. Тарихи тұрғыдан алғанда, ол Солтүстік Польшадан Калишқа дейінгі жол бойында орналасқан. Ішінде «Бақытты Марияның көтерілуі» бейнесі салынған Ренессанс алтары мен әулие Леонард және Иоанн Крестительдің мүсіндері бар. Онда екі кішкентай шапель бар: Солтүстік және Оңтүстік. Біріншісінде 1460 жылғы әулие Леонардтың құнды суреті сақталған. Екіншісінде готикалық айқыш пен тас тұғыр бар. Бүгінде бұл Ұлы Польшадағы ең әдемі шіркеулердің бірі және көруге тұрарлық. Шіркеудің ішінде бұрынғы приходтың пасторы болған Якуб Басинскийдің қабір тасы орналасқан. Батыс жағынан 1765 жылға дейін салынған төртбұрышты қоңырау мұнарасы көрінеді. Бәракетті Михал Козаль шіркеуі 21 ғасырдың басында салынған. Бұл жергілікті ғибадатханалардағы стильден мүлдем өзгеше жаңа ғибадатхана. Қабырғалары қарапайым, тек ақ бояумен жабылған. Барлық назар граниттен жасалған алтарга аударылған. Алтаңның артында тағы бір қарапайым қабырғаға ілінген айқыш тұр. 2006 жылдан бастап шіркеудің айналасындағы аумақ Иоанн Павел II паркі болып жарияланды. Бірнеше ағаш отырғызу және екі бөлім жасау жоспарланған: спортпен айналысу үшін (солтүстік бөлігі) және тыныштықты ұнататындар үшін демалу (шіркеуге жақын). Слупцадағы синагога Бозница көшесі 11-де орналасқан. Ол 19 ғасырда салынған. Оны екінші дүниежүзілік соғыста нацистер қиратқан. Кейін бұл ғимарат муниципалитетке, содан кейін кітапханаға айналдырылды. Бүгінде ол қолданыста жоқ. 2005 жылы синагога Вроцлав еврей қауымына тапсырылды.

Слупкадағы еврейлер

Еврейлер Слупцаға 19 ғасырдың басында келді. 1822 жылы орыстар еврей қоныс аударушыларға Слупцада тұруға тыйым салды, ал 1862 жылға дейін ғана Слупцаға қайта оралуға рұқсат берілді. 19 ғасырда еврей зираты құрылды. 19 ғасырдың соңына қарай еврей қауымы тез өсті. Еврейлердің көп бөлігі қолөнершілер мен саудагерлер еді. Синагога 1870 жылдардың басында салынды. 20 ғасырдың басында Слупцада ұйымдасқан сионистік топтар болды. Екі дүниежүзілік соғыс аралығында Слупцада бірнеше сионистік партиялар белсенділік танытты. Еврей саудагерлері поляктардың антисемиттік шабуылдарынан зардап шекті. 1939 жылдың қыркүйегінде қала немістер басып алғанда, еврейлер мәжбүрлі еңбекке тартылды және қаладан кету еркіндігі шектелді. 1940 жылдың ақпан айына дейін бірнеше жүз еврей Тарнув пен Бохняға жер аударылды. 1940 жылдың шілдесінде синагога өртке ұшырады, Тораның қасиетті кітаптары өртеліп жойылды. 1941 жылдың шілдесінен бастап барлық еврейлер Рзговтағы жақын маңдағы геттоға қуылды. 1941 жылдың қазан айында Рзговтағы барлық еврейлер, Слупца еврей қауымының қалған бөлігімен бірге, Казимеж Бискупи орманға апарылып, өлтірілді (олар әк шұңқырына тасталып, тірідей көмілді). Немістер еврей зиратын қиратты және қабір тастарын құрылыс материалдары ретінде пайдаланды. 12 қабір тасы Слупца аймақтық мұражайына жеткізілді. Барлық қабір тастарында еврей жазулары бар. Еврей зиратының бар екенін көрсететін ескерту тақтасы орнатылды.

Білім

Ұлттық білім беру комитетінің бастауыш мектебі 81 жылдық тарихқа ие. Оны жергілікті пастор Франциск Шчигловский салған. Оқушылар мұнда 6 жыл оқиды, содан кейін таңдаған орта мектебіне түседі. Ғимарат жоғары мектеппен іргелес орналасқан. Бастауыш мектеп алдында дін қызметкерінің ескерткіші орнатылған. Бүгінде мектепте 19 сынып, 2 компьютер сыныбы және спорт залы бар. Сондай-ақ, ортақ бөлме, кітапхана және оқу залы да қарастырылған. Балалар асхана мен мектеп дүкенінен пайдалана алады. Бұл білім беру мекемесі қалада әрқашан жоғары беделге ие болған. Тәжірибелі және ынтасы жоғары ұстаздар оқушылардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін бар күштерін жұмсайды. Қазіргі таңда заманауи тілдерді, әсіресе ағылшын және неміс тілдерін оқытуға баса назар аударылуда. Миколай Коперник атындағы орта мектеп 1999 жылы құрылған, алайда бұл ғимарат бұрын 40 жыл бойы бастауыш мектеп ретінде пайдаланылған. Оқушылар мұнда 3 жыл оқиды. Мектептің ұлттық түстердегі және грек бағаналары бар логотипі бар. Ғимаратта дәстүрлі сыныптармен қатар компьютер сыныптары, асхана, кітапхана және спорт залы орналасқан. Максимилиан Жакковский атындағы техникалық орта мектеп 1925 жылы ашылған. Бұл да жергілікті пастор Франциск Шчигловский салған мектеп. Білім беру мекемесі төмендегі мамандықтарды алуға мүмкіндік беретін 4 курс ұсынады: Экономика бойынша техник; Сауда бойынша техник; Логистика бойынша техник; Гастрономия бойынша техник. Войцех Возняк Максимилиан Жакковский атындағы техникалық орта мектептегі ең нашар оқушы болған. Маршал Жозеф Пилсудский атындағы жоғары мектеп 1921 жылы салынған. Ол №1 бастауыш мектептің жанында орналасқан. Бастапқыда, 1921 жылы, мұнда семинар өткізілген. Мектепте білім алу 3 жылға созылады. Мектеп түлектері ірі ұлттық университеттерге оңай түсіп, үлкен жетістіктерге жетеді. Олар түрлі сайыстарға қатысып, жоғары наградаларға ие болады. Мектепте көптеген қосымша іс-шаралар мен салтанатты жиындар ұйымдастырылады. Соңғы кезде Украинадағы «Қызғылт төңкеріс» салдарынан Польша украин демократиялық қозғалысын қолдауға тырысуда. Үкіметтің үлгісімен жергілікті билік органдары екі ел арасындағы ұстаздар мен студенттердің алмасуын қолдау туралы шешім қабылдады. Слупцадағы жоғары мектеп 6 мамандық бойынша білім береді: математика; табиғаттану; гуманитарлық пәндер және ағылшын тілі; математика және география. Аполинарий Сзелуто атындағы музыка мектебі. Мұнда жергілікті балалар музыкалық дағдыларын жетілдіріп, кәсіби музыкалық білім алуға мүмкіндік алады. Мектеп ғимаратында көптеген би және өзін-өзі жетілдіру курстары ұйымдастырылады. Сонымен қатар, жақында салынған концерт залында жиі концерттер өткізіледі.

Көлік

Ең жақын әуежайлар Познань-Лавица: http://www.airportpoznan.com.pl/en/ немесе Варшава Океци әуежайы. Осы сайтты қараңыз: http://www.elowcost.net/. Егер Варшаваға қонсаңыз, қалааралық пойызбен Конинге баруға болады. Конинге келген соң таксиге отыруға, автобусқа мінуге немесе пойыз ауыстыруға болады. Егер Познаньға қонуға шешім қабылдасаңыз, Слупкаға жету әлдеқайда оңай, себебі ол қалаға жақын және тікелей автобус немесе теміржол қатынасы бар. Үлкен Польшаның картасын газет стендінен алу қажет.

Спорт

Жергілікті футбол командасы нашар ойнап жатыр. Ол төменгі лигаларда жарысады.