16 ғасырдағы қасиетті Рим империясындағы рыцарьлар соғысы

Кіріспе

16 ғасырдағы қасиетті Рим империясындағы қақтығыс

Рыцарлар соғысы, сондай-ақ Императорлық рыцарлар көтерілісі (1522 жылғы 27 тамыз – 1523 жылғы мамыр) Евангелистік рыцарь Франц фон Сиккинген басқарған Бауырластық конвенттің (рыцарлардың) Трир епископы-князі Рихардты күшпен қызметтен шеттету және оның жерлерін секуляризациялау бойынша жасаған сәтсіз әрекеті болды. Ұзаққа соқпаған соғыс Сиккингеннің қазасына әкеліп соқты және 1524–1526 жылдардағы неміс шаруалары соғысына ықпал етті.

Өмірбаян

Орта ғасырдың соңында императорлық рыцарьлар тұрақты құлдырау кезеңін бастан өткерді. Қалалық сауда мен өнеркәсіптің дәстүрлі егіншілікке басып кіруі, пайыздық үстемелердің өсуі және жер бағасының төмендеуі рыцарьлардың қаржылық жағдайына зиян келтірді, ал Киелі Рим империясының өркендеген қалалары шабуылдарға тойтарыс беруге жеткілікті күшке ие болды. Жоғары ақсүйектердің, яғни князьдердің күшінің артуы, бұрынғы ортақ құқықты жойған Рим құқығының енгізілуі арқасында, рыцарьлардың саяси беделіне нұқсан келтірді. Бұған қоса, әскери технология мен тактиканың дамуымен олардың жауынгерлік маңызы төмендеді. Енді соғыстың негізгі күші – жалдамалы ландскнехттер болды, ал жеке батырлық пен қабілеттің соғыстағы рөлі айтарлықтай азайды. Аркебустың тиімділігі 1503 жылғы Цериньола шайқасында айқын болды, ол аркебус шайқастың нәтижесіне шешуші әсер еткен ең алғашқы тіркелген әскери қақтығыс еді. 1521 жылға қарай Еуропада ауыр аркебус – мұшкет пайда болды. Рыцарьлар қалалардан билік алу үшін жоғары ақсүйектермен де, князьдерге қарсы тұру үшін қалалармен де ынтымақтасудан бас тартты. Егер рыцарьлар реформалар жасау үшін қалалармен немесе жоғары ақсүйектермен бірлесіп жұмыс істеуге тырысқан болса да, жоғары ақсүйектердің оған жағымды жауап қайтаруы екіталай еді. Германиядағы жағдай Англиядағыдан мүлдем өзгеше болды. Англияда Генрих VII-ні таққа отырғызған Қызыл және Ақ раушан соғысы (1455–1485) феодалдық аристократияның соңына сызық салды. Генрих VII билікке келгенге дейін феодалдық аристократия елді басқаруда толық еркіндікке ие болды. Генрих VII таққа отырғаннан кейін өзінің үкіметін нығайтуға және орталықтандыруға ұмтылды. Ол үшін оған қаржы қажет болды. Англия тағында отырған оның ізашарлары қосымша қаражат жинауға тырысқанда, тәж үшін қосымша жерлерді иеленуге ұмтылды. Феодалдық жүйеде жер көлемі арту табысқа жол ашады. Алайда король өзінің үкіметін қаржыландырудың тиімді жолы – өркендеген саудагерлердің табысына, әсіресе жүн және жүн мата саудасымен айналысатындардың табысына салық салу екенін түсінді. Сонымен қатар Генрих VII «кәсіпкерлердің алғысын алуға» мүдделі болды.

In the late Middle Ages, the imperial knights were in a period of constant decline. The encroachment of urban dominated trade and industry on traditional agriculture, combined with rising interest rates and declining land values, harmed the knights financially, while the increasingly wealthy cities of the Holy Roman Empire had become powerful enough to resist attacks. The growing power of the higher nobility, or the princes, helped by the introduction of Roman law which was sweeping away previous Common law, hurt the knights politically. On top of this, their importance in combat was declining with the advance of military technology and tactics. Mercenary Landsknechts were now the staple of warfare, and the importance of personal ability and bravery in warfare was much reduced. The effectiveness of the arquebus was apparent by the Battle of Cerignola of 1503, which is the earliest recorded military conflict where arquebuses played a decisive role in the outcome of battle. The heavy arquebus known as the musket appeared in Europe by 1521. The knights refused to co operate with both the higher nobility to gain power from the cities and with the cities against the princes. Even had the knights attempted to work with the cities or the higher nobility to bring about reform it is extremely unlikely that the higher nobility would have responded favourably. Conditions in Germany were not like conditions in England. In England, the War of the Roses (1455–1485) that brought Henry VII to the throne had spelled the end of the feudal aristocracy. Prior to the reign of Henry VII the feudal aristocracy had free hand in ruling the country. On the throne, Henry VII sought to strengthen and centralize his government. To do that he needed funds. When his predecessors on the English throne had attempted to raise additional funds, they sought to obtain additional lands for the crown. Under the feudal system, more land would result in more income. However, the king realized that a more efficient way of raising money for his government was to tax the income of the rising class of merchants—especially those in the trade in wool and woolen cloth. At the same time, Henry VII would "win the gratitude of the business classes.

1495 жылғы мәңгілік бейбітшілік

1495 жылғы рейхстагта императорлық қалалар бірнеше тармақтан тұратын наразылық мәлімдемесін ұсынды, ол рейхстагта тиімді өкілдік етілмегенін көрсетті. Дегенмен, мәлімдеменің нақты қабылданған жалғыз бөлігі жеке соғысқа тыйым салу болды. Бірақ, тіпті сонда да билер тыйымның тек рыцарьларға қатысты екенін және ханзадалар қатысатын жеке соғыстардан ерекше босатылғанын қамтамасыз етті. Бұл рыцарьлардың табыс пен мақтанның маңызды көзін жойды. Қалаларды және ханзадаларды басып алып, олардан құрлық алу рыцарьлардың негізгі табыс көзі болған. Франц фон Сиккинген, көбінесе «Соңғы рыцарь» деп аталады, өмірінің көп бөлігін Рейн бойында өткізді. Венецияға қарсы император Максимилианның қызметінде біраз уақыт өткізгеннен кейін, ол көп жылдар бойы Рейн өзенінің бойындағы қалаларды және ханзадаларды қорқытып, оны өте бай адамға айналдырды. 1519 жылғы сайлау кезінде ол Францияның Франциск I-ден көп пара алды, бірақ ақырында әскерін Франкфуртқа бастап барды, олардың қатысуы Карл V-нің жеңісіне көмектесті. Осыдан кейін фон Сиккинген Карл үшін француз Пикардиясына жорық жасады. Сиккинген діни гуманист рыцарь Ульрих фон Хуттенмен танысты. Хуттен мен Сиккинген бірлесіп, барлық тәуелсіз княздықтарды жоюды, барлық неміс тілді жерлерді біртұтас ұлттық үкімет астында біріктіруді, барлық шіркеу княздықтары мен иеліктерін секуляризациялауды және «монарх басқаратын дворяндар демократиясын» құруды талап ететін бірқатар реформалар ұсынды. Хуттен мен Сиккинген бұл бағдарламаның шаруаларды реформа жасауда рыцарьлармен бірге белсенді түрде қатысуға ынталандырады деп үміттенеді. Хуттеннің ықпалымен Сиккингеннің Эбернбург замкі Ренессанс гуманизмінің және кейіннен лютерандық ой-пікірдің орталығына айналды, замкіден көптеген памфлеттер таратылды. Сиккинген Иоганн Реухлиннің Кельн доминиканшыларынан қашуына көмектесті және Мартин Буцер мен Иоганнес Оэколампадиус сияқты басқа реформаторларды бағындырды. Ол тіпті Вормс диетасынан кейін Мартин Лютерге де баспана ұсынды, бірақ Лютер оның орнына Саксониялық Фридрихпен бірге болуды жөн көрді.

In the 1495 Reichstag, the Imperial Cities presented an Act of Protest, containing several points, that pointed to their lack of effective representation in the Reichstag. However, the only part of the Act which was actually passed was the ban on private warfare. Even then, the princes made sure that the ban applied only to the knights and specifically exempted any private wars in which the princes might engage. This took from the knights a major source of income and pride. Capturing and holding cities and princes for ransom had been the main source of income for knights. Franz von Sickingen, often called the "Last Knight," lived most of his life along the Rhine. After spending some time in the service of the Emperor Maximillian against Venice, he spent many years terrorizing cities and princes up and down the Rhine, which made him a very rich man. When the election of 1519 took place, he accepted heavy bribes from Francis I of France, but eventually led his troops to Frankfurt where their presence helped to ensure the victory of Charles V. After this, Von Sickingen mounted an invasion of French Picardy for Charles. Sickingen became acquainted with Ulrich von Hutten, a religious humanist knight. Together, Hutten and Sickingen formulated a series of suggested reforms calling for the abolition of all independent principalities, for the unification of all German speaking lands under one national government, the secularization of all church principalities and estates, and establishment of a "noblemen's democracy headed by a monarch." Hutten and Sickingen hoped that this program would be sufficient to encourage the peasantry to enthusiastically join the knights in bringing about reform. Under Hutten's influence, Sickingen's castle of Ebernburg became a centre of Renaissance humanist and later Lutheran thinking, with many pamphlets emanating from the castle. Sickingen helped Johann Reuchlin escape from the Dominicans of Cologne, and sheltered other reformers such as Martin Bucer and Johannes Oecolampadius. He even offered shelter to Martin Luther after the Diet of Worms, but Luther chose to stay with Frederick of Saxony instead.

Трир қоршауы

1522 жылы император Испанияда болғанда Сикинген «Рыцарлардың бауырластық съезін» шақырды. Съезд оны өздерінің жетекшісі етіп сайлады және рыцарьлардың Рейхстагтағы әлсіз өкілдігі арқылы қол жеткізе алмағандарын күшпен иеленуге бекінді. Рыцарьлардың көтерілісін бастау үшін таңдалған мақсат – Лютер мен оның жақтастарының қатал қарсыласы, Трир архиепископы Рихард фон Грейффенклау цу Фоллрадс болды. Шабуылға себеп – бірнеше жыл бұрын оларды тұтқынға алған рыцарьға екі қалалық кеңесшінің төлемеген құны болды. Сикингеннің соғыс жариялауы қала халқын қарсылық көрсетпеуге, архиепископты құлатуға және осылайша рыцарьларды қоршаудан азат етуге шақыратын діни сөздерге толы болды. Сикинген өз күштерімен және көрші рыцарьлардың көмегімен әскер жинады. Нанштейн Германиядағы ең бекіністі қамалдардың бірі саналды. Сикинген Ландштульде қауіпсіздік сезімінде болды. Хаттен Швейцарияға қашып, басқа елшілермен бірге келесі жылға жоспарланған жаңа әскери науқанға қолдау іздеуді бастады. Трирдің князь-епископы Рихард, Пфальц графы Людовик V және Гессен ландграфы Филипп Ландштульдегі оның қамалын қоршағанда, Сикинген кем дегенде төрт айға дейін қарсы тұра алатынын күтті, содан кейін оны құтқару үшін күштер келеді деп ойлады. Алайда, ол жаңа артиллериялық қарулардың күшін дұрыс бағаламады, бір апта ішінде оның қорғанысы қирады және өзі ауыр жарақат алды. 1523 жылдың 7 мамырында ол үш ханзадаға бас берді және жараларынан қайтыс болды. Оның өлімімен Германиядағы маңызды күш ретінде рыцарлық та жойылды. Хаттен Сикингеннен бірнеше айға дейін өмір сүрді, алдымен Цюрихте реформатор Гульдрих Цвинглимен кездесіп, содан кейін Швейцариядағы монастырда сифилис салдарынан жалғыз қайтыс болды.

Салдары

Көтерілістің маңызды қолдаушыларының көпшілігі өздерінің қамалдарын жоғалтты. Трьери епископ-принцы Рихардқа тіпті оның құлыққа қатысы бар деген күдікпен айыппұл салынды. Рыцарьлар көтерілістің олардың жағдайын өзгерте алмауы салдарынан, жалпы банкротқа ұшырады. Бұл инфляцияның өсуі, егіншіліктің төмендеуі, князьдердің талаптарының күшеюі және заңмен рұхсат етілмеген қарақшылықпен күнкөріс табу мүмкін болмауынан туындады. Осыдан кейін көптеген рыцарьлар шаруаларынан қатаң салық алып, қарапайым феодалдық билеушілер ретінде өмір сүрді. Олар енді тәуелсіздікке ие болмады, ал жоғары мәртебеге көтерілгендер князьдер үшін қабілетті басқарушылар, дін қызметкерлері және генералдар болып қызмет етті. Флориан Гейер сияқты азаматтар қарсылық көрсетіп, бірнеше жылдан кейін шаруалардың көтерілісіне көмектесті. Көтеріліс кезінде шіркеу салымынан кеңінен бас тарту шаруаларға тарап, оларды да осы салықты төлеуден бас тартуға ынталандырды, бұл шаруалар көтерілісіне әкелген факторлардың бірі болды. Осылайша, провинция үкіметі бұрыс мекемелермен күресуі керек немесе шаруалар осы мәселені өз қолдарына алып, оларды тонауға баруы мүмкін.