Кіріспе

Паоло Веронезедің 1563 жылғы суреті – Паоло Веронезедің "Канадағы үйлену тойы" (Nozze di Cana, 1562–1563) суреті, Исаның керемет түрде суды қызыл шарапқа айналдырған Қанадағы үйлену тойы туралы Киелі кітаптағы оқиғаны бейнелейтін көркем сурет (Жохан 2:1–11). Кеш Ренессанс дәуірінің (1520–1600) манерлік стилінде орындалған, үлкен форматты (6,77 м × 9,94 м) майлы сурет, Леонардо, Рафаэль және Микеланджело сияқты суретшілер қолданған композициялық үйлесімділіктің стильдік идеалын қамтиды. Жоғары Ренессанс өнері (1490–1527) идеалды пропорциялы, теңгерімді композициялы және әдемі адам фигураларын баса назарға алды, ал манерлік стиль Ренессанс идеалдарын – фигура, жарық және түс – асимметриялық және жасанды әдемілікпен көрнектілендірді, бұл бейнелеу кеңістігін жазғыртып, адам фигурасын реалистік емес, идеалды көзқарас бойынша бейнелеу арқылы қол жеткізілді. 16-дан 18-ғасырларға дейін сурет Сан-Джорджо монастырының асханасында ілінген. 1797 жылы Наполеонның Франция революциялық армиясының әскерлері итальяндық науқандар кезінде (1792–1802) суретті соғыс олжасы ретінде тонады. Сурет холстының ауданы (67,29 м²) Лувр мұражайының суреттер жинағындағы ең үлкен сурет етеді.

Комиссия

Венецияда, 1562 жылғы 6 маусымда, Сан-Бенедикт орденінің қара монахтары (OSB) Паоло Веронезеге монументалды суретті (6,77 м × 9,94 м) жасауды тапсырды. Бұл сурет монастырьдің жаңа асханасының қабырғасын безендіруі тиіс еді, оны архитектор Андреа Палладио жобалаған. Суреттің «Канадағы үйлену тойы» атты келісімшартында бенедиктин монахтары Веронезеге 324 дукат төлеу керектігін; оның жеке және шаруашылық шығындарын жабу керектігін; бір шарап шелек берілу керектігін; және асханада тамақтандыру керектігін айтты. Эстетикалық тұрғыдан алғанда, бенедиктин келісімшартында суретші «Галилеядағы Мәсіхтің керемет мейрамын бейнелеуі, толық сыйып тұратын [адам] фигураларының санын жасауы» және «оптималды түстерді» (оптималды түстер) пайдалануы талап етілді, атап айтқанда, лапис лазуриден жасалған терең көк пигмент – ультрамарин түсін қолдануы керек еді. Бауыры Бенедетто Калиаридің көмегімен Веронезе 1563 жылдың қыркүйегінде, қараша айындағы Мадонна делла Салюте мерекесіне дейін суретті аяқтап тапсырды. Саккинің айтуынша, суретшінің тек бірнеше (12-ден аз) фигурасы ғана дене бітімін және мінезді көрсететін ерекше поздар мен бет-әлпеттерді шынайы бейнелеуге мүмкіндік береді. Ал да Кортона көптеген адам фигуралары суреттің жалпы бейнесін эпикалық тақырыпқа біріктіреді, содан кейін қосалқы тақырыптар дамиды деді.

«Канадағы үйлену тойы» – манеризм стиліндегі баяндау суреті болып табылады, ол Тицианның (1488–1576) Венеция мектебінің колорито (түске басымдық беру) философиясынан бастап, Леонардоның (1452–1519), Рафаэльдің (1483–1520) және Микеланджелоның (1475–1564) еңбектерінде қолданылған Жоғарғы Ренессанстың (1490–1527) композициялық дизайнына дейінгі стильдік және кескіндемелік элементтерді біріктіреді. Осылайша, Веронезенің көпшілік жиналған той сахнасын бейнелеуі «Канадағы үйлену тойы» төменнен жоғары қарауға арналған, себебі суреттің төменгі жиегі асхана еденінен 2,50 метр қашықтықта, монастырь аббатының бас үстелінің артында және үстінде орналасқан. Асхананың ішкі кеңістігінде күмбезді және қиылысқан күмбездер, тіктөртбұрышты терезелер және карниз болған.

Той

Той кеші классикалық антикалық грек және рим сәулетімен, сондай-ақ Веронезе замандасы болған Ренессанс дәуірінің сәулетімен безендірілген. Грек-рим сәулетінде дорлық және коринфтік ордердегі бағаналар төменгі балюстрадамен қоршалған ауланы айнала қоршайды; ауладан әрі қарай, архитектор Андреа Палладио салған аркалы мұнара көрінеді. Алдыңғы планда музыканттар кешкі Ренессанс кезеңінің аспаптарында, мысалы, лютняда, виолонеде және виола да гамбада ойнап жатыр. Олардың жанында ақын Пьетро Аретино жаңа қызыл шараптың құдайына үңіліп отыр.

Символизм

Қанадағы үйлену тойы – ерте заманауи кезеңнің (1453–1789) суреті; Веронездің суды шарапқа айналдыру кереметі туралы діни және теологиялық баяны екі бөлімнен тұрады. 1798 жылы Веронездің 235 жылдық суреті Лувр мұражайының бірінші қабатында сақталды; бес жыл өткен соң, 1803 жылы, ол тоналған өнердің қоймасы Музей Наполеонға айналды, бұл болашақ француз императорының жеке өнер жинағы еді. XIX ғасырдың басында, Наполеон соғыстарынан (1803–1815) кейін, тоналған өнер туындыларын елдеріне қайтару Франция мен Еуропа арасындағы Наполеоннан кейінгі татуласу шарттарының маңызды бөлігі болды. Папа Пий VII тағайындаған неоклассикалық мүсінші Антонио Канова, Наполеон Папалық штаттарынан тонаған итальяндық өнер туындыларын француздарға қайтару үшін Толентино шартын (1797) келісті. Алайда, Музей Наполеонның шовинистік кураторы Виван Денон, Веронездің кенептерінің Парижден Венецияға сапар шегуге тым нәзік екенін жалған мәлімдеді, және Канова "Қанадағы үйлену тойын" Италияға қайтару тізімінен алып тастады, оның орнына Шарль Ле Брунның "Симон үйіндегі той" (1653) суретін Венецияға жіберді.

Қалпына келтіру

1989 жылы Лувр мұражайы Канададағы үйлену тойы суретін қалпына келтіруді бастады, бұл Сикстин капелласының фрескаларын 11 жыл бойы қалпына келтіру (1989–1999) сияқты өнер әлемінде үлкен дау тудырды. Көркем мұраның тұтастығын қорғау қауымдастығы (APIAH) ретінде ұйымдасқан суретшілер 426 жылдық суретті қалпына келтіруге қарсылық білдіріп, осы мәселеге қатысуды талап етті, бірақ Лувр мұражайы бұл талапты қабылдамады. APIAH үшін ең даулы мәселе – мұражайдың үй иесінің табалдырығының үстінен қызыл қоңыр түсті бояуды алып тастауы болды. Ол алдыңғы планға қара қызметші балаға жаңа қызыл шарапты күйеу жігітке ұсынуын қадағалап тұр. Қызыл түсті алып тастағаннан кейін табаның бастапқы жасыл түсі көрінді. APIAH картинаны қалпына келтірудің бұл бөлігіне қарсы шығып, Веронезе өзі суреттің бастапқы нұсқасының жасыл түсінен қызыл қоңыр түске өзгерткенін айтты. 1992 жылдың маусым айында, суретті қалпына келтіру басталғанына үш жыл өткен соң, Канададағы үйлену тойы суреті екі рет жазабаушылық зақымдарға ұшырады. Бірінші жағдайда, ауа желдеткіш арқылы мұражайға кірген жаңбыр суы кенепке шашырады. Екінші жағдай екі күннен кейін орын алды. Лувр кураторлары 1,5 тонна салмақты суретті көрсету қабырғасында жоғарырақ орналастыруға тырысқанда, тіреу құрылысы бұзылып құлады. Суретті ұстап, тасымалдаған металл құрылым мұражай еденіне құлағанда кенепті тесіп, жыртып тастады. Бірақ, әлдебір жақсылыққа орай, бес тесік пен жыртық суреттің архитектуралық және фондық бөліктеріне ғана әсер етті, тойға қатысушылардың беттеріне емес.