Кіріспе

Георг Генрих Сивекинг (1 қаңтар 1751 жылы Германияның Гамбург қаласында дүниеге келген – 25 қаңтар 1799 жылы Германияның Гамбург қаласында қайтыс болған) – неміс саудагері және Ағарту дәуірінің жақтасы. Досы және серіктесі Каспар Вогтпен бірге 18 ғасырдың екінші жартысында Ганза одағындағы ең ірі сауда фирмаларының бірін басқарды. 1790 жылдың 14 шілдесінде, Бастилияны басып алудың бірінші жылдығына орай, Сивекинг ұйымдастырған азаттық тойы Гамбург қаласының Харвестехуде ауданында өтті, ол қала шегінен тысқары да кеңінен танылды. 1796 жылы, өліміне бірнеше жыл қалғанда, Сивекинг Парижге қатысты 1793 жылы Гамбургтен жарық көрген эмбаргоны жоюға қол жеткізді.

Отбасы және ерте өмірі

Оның әкесінің туысы Вестфалиядан шыққан, ал оның атасы Ахсвер Хинрих (1668–1729) Бірінші, ол Версмольдте зығыр саудасына маманданып бизнес ашып, саудагерлікпен айналыса бастады. Оның ұлы Питер Никлас (1718–1763) мата саудасында одан кейін жалғастырды, бірақ Гамбургке кетіп, 1747 жылы қала азаматы болды. Екі жыл өткен соң ол Люнебургтен Гамбургке келген шарап сатушының қызы Катарина Маргарета Бюшке үйленді. Оның ағасы Георг Генрих Бюш Гамбург сенаторы болған. 1751 жылы туған тұңғыш ұлына оның құрметіне сол ат қойылды. Отбасылық дәстүр бойынша, ол саудагерлік іске бағытталды, және математикалық қабілетінің арқасында бұл оған өте қолайлы болды. Бір жас кіші әйелі Генрих Кристиан Сивекингпен бірге жеке репетитордан сабақ алды, содан кейін 1764 жылы екеуі де Гамбург сауда академиясында Иоганн Георг Бюштың математика лекцияларын тыңдауға жіберілді. Ол дәрігер, табиғат зерттеуші және экономист Иоганн Альберт Генрих Реймарустың қызы Йоханна Маргарета Сивекингке үйленді. Олардың ұлы Карл Сивекинг 1820–1847 жылдары Гамбург синдикусы қызметін атқарды.

Voght & Sieveking фирмасы

1766 жылы 1 тамызда Сивекинг Гамбург сенаторы Вогттің фирмасына шәкірт ретінде қабылданды. Шәкірттік кезеңінде ол өте жауапкершілікті және ынталы екенін көрсетті, сол себепті Вогт 1771 жылы оған өзінің ұлы Каспармен бірге фирманың үлесін берді. Сенатор 1781 жылы қайтыс болғаннан кейін, олар екеуі фирманың жұмысын бірлесіп жалғастырды, бастапқыда "Caspar Voght & Co." деген атпен, ал 1788 жылдан кейін "Voght und Sieveking" деп аталды. 1791 жылы 28 қаңтарда Сивекингтің 40 жылдық мерейтойына дейін Вогт оған барлық табыстың үштен бірін берді, кейіннен жартысын берді. 1793 жылдың 1 шілдесінде Каспар Вогт Америкамен саудадан басқа барлық қызметті Сивекингке жүктеді және өзін басқа істерге арнады. Voght und Sieveking нақты бір сауда саласына ғана емес, клиенттердің кең спектріне қызмет ете отырып, түрлі тауарлармен сауда жасады. Олардың импорттық бизнесі бастапқыда Францияның Атлантикалық жағалауы мен Англия порттарына бағытталған, бірақ Америка революциялық соғысы басталған кезде фирманың кемелері Американың Шығыс жағалауы порттарынан темекі, күріш және индигомен толы күйінде Ханза қаласына келді. Вогт өзі туралы: "Мен Моккадан кофе, Балтимордан темекі, Суринамнан кофе, Африкадан резеңке әкелген алғашқы Гамбург саудагерімін" деп мәлімдеді. Дегенмен, 1793 жылға дейін бірлесіп жүргізілген бизнестің нағыз қозғаушы күші Георг Генрих Сивекинг болды. Вогт кең саяхаттарымен Еуропаны аралап жүргенде, оның серіктесі Сивекинг Гамбургтегі бизнесті көбінесе өзі басқарды. Вогт өзінің бұл фактіні 1793 жылдың шілдесінде барлық бизнес серіктестеріне жолдаған хатында растады, онда оның досы бірнеше жыл бойы фирманың жалғыз шешім қабылдаушысы болғанын ("le seul gérant de notre commerce") жазды.

Достар және масондық

Сивекинг кішкентай кезінен-ақ әдебиетке зор қызығушылық танытты. Балалық шағындағы достары Йоханн Майкл Хадтуолкер (1747 жылы туған) және Каспар Вогт (1752 жылы туған)пен бірге ол өлеңдер мен проза жазды, сондай-ақ Хадтуолкердің қарындастарымен бірге пьесалар қойды. Сивекингтің әйелі Йоханна Магдалена Сивекинг (қыз фамилиясы Реймарус) Гамбургте әдеби салон ұйымдастырды, ол ұқсас идеяларды таныстырды. Сивекингтің айналасындағы осы топтың ең бағалы үлгілері Готтольд Эфраим Лессинг және Фридрих Готлиб Клопсток болды, олар Мессияның авторы ретінде оларды құрметпен еске алды. Сивекинг Гамбург ложасы "Санкт-Георг зюр грунден Фихте" ("Жасыл шыршыға тамыр жаратын Санкт-Георг") ішінде масон ретінде өзінің ағартушылық идеяларын одан әрі дамытты және 1789 жылы оның басшысы болды. 1777 жылы Ложада сөйлеген сөзінде ол еркіндік туралы салмақты түсінік берді: "Заңсыздық – еркіндік емес: тіпті ұлы Ғаламның құрылысшысы, барлық тіршілік иелерінің ең еркіні, барлық ісінде әдемілік, даналық және күш, тәртіп пен үйлесімнің мәңгілік және өзгермейтін заңдарымен басшылыққа алынады. Сыртқы күш емес, ақылға қонымды себептермен жетелеуші – еркін. Мемлекеттегі еркіндік – заңдардан тәуелсіздік емес, ақылға сыймайтын заңдардан және биліктің біздің құқықтарымызға еркіндіксіз араласуынан қорғалу." "Freiheit ist eben nicht Gesetzlosigkeit: Selbst der erhabene Baumeister des großen Weltalls, der das freieste aller Wesen ist, wird in jeder seiner Handlungen durch die ewigen, unveränderlichen Gesetze der Schönheit, Weisheit und Stärke, der Ordnung und Harmonie regiert. Frei ist der, welcher in seiner Wahl durch vernünftige Gründe und nicht durch fremde Gewalt bestimmt ist. Freiheit im Staate heißt nicht Unabhängigkeit von den Gesetzen, sondern Sicherheit vor unvernünftigen Gesetzen und eigenmächtigen Eingriffen der Obrigkeit in unsere Rechte". Сивекинг және оның достары 1789 жылы Француз төңкерісі басталғанда өз идеалдарын іске асырды, бірақ Робеспьердің үрейлі билігі революциялық еркіндік идеясын абсурд деңгейге жеткізгенше.

"Арвестехуде" бостандық мерекесі

Бастилияны шабуылдаудың бірінші жылдығы Парижде Марс алаңында тойланғанда, Гамбург қақпалары алдындағы Харвестехудеде Георг Генрих Сивекинг ұйымдастырған бостандық фестивалі өтті. 80 қонақтың арасында ең белгілілері Адольф Фрайхер Книгге және Сивекингтің құдайы Фридрих Готлиб Клопсток болды.

Реакциялар

Бұл той Гамбург шекарасынан әлдеқайда кең аумақта қызу пікір-таластарға себеп болды. Тіпті Жирондистердің жетекшісі Жак Пьер Бриссо оны "Патриот Франсуа" басылымында мақтады, бірақ Гамбургтің саяси мәдениетіне ешқандай әсер етпеді. Гамбург Сенаты оған ешқандай мән бермеді, ал Гамбургтегі Францияның уақытша сенімді өкілі Саувер Жозеф Гандольф "Harvestehude-дегі той осы кезде Еуропадағы ең тыныш халықты қоздырып жіберуі мүмкін" деген сылтаумен қатысудан бас тартты. Ол тіпті Сивекинг пен Вогттың әрекеттерінде тек коммерциялық мүдделерді көріп, күдіктенді. Фирма Францияға астық экспорттаудан үлкен пайда тапқан еді, және Гандольф Harvestehude тойының француздарды қуанту және одан әрі сауда жасауға жағдай жасау үшін ғана ұйымдастырылғанын болжады.

Менің азаматшам

Француз революциясы күшейе түсіп, радикалданған сайын, және француз королі Людовик XVI 1793 жылдың қаңтарында өлім жазасына кесілгеннен кейін, Сивекинг Гамбургте күшейе түскен қысымға ұшырады. Соңында ол «Менің азаматтарыма» ("An meine Mitbürger") деген ашық хаты арқылы корольдің өліміне қуанғанын қатаң түрде жоққа шығарды, осылайша якобин деген айыптамаға қарсы тұрды. Сонымен қатар ол революцияның шектен шығуларын «анархия, интригалар, заңға бағынбаушылық, дінсіздік, қатыгездік және кісі өлтіру» деп айыптады, бірақ Ағартушылық идеяларына негізделген революцияның принциптеріне түбегейлі қарсы екенін жариялаған жоқ. Оның бизнес-серіктесі Вогт, керісінше, одан да әрі барып, кейін «барон» атағын қабылдады және баспасөз бостандығын шектеуді жақтады. 1794 жылы Вогт Магдалена Паулиге жазған хатында: «89 және 90 жылдары менің жанымда ләззатты арман сияқты елестейді. Мен қорқынышпен ояндым». ("Wie ein entzückender Traum schweben die Jahre 89 und 90 vor meiner Seele. Ich bin schrecklich erwacht.")

Император соғысы, Ле Хоктың шығарылуы және эмбарго

Бірінші коалиция соғысы (1792–1797) Францияға қарсы императорлық соғыс (Reichskrieg) деп ресми жарияланғанда, Гамбург пен Франция арасындағы саудаға шектеулер енгізілді. Атап айтқанда, соғыс үшін өте маңызды астық пен ет экспортына тыйым салынды. Бірқатар саудагерлер, оның ішінде Сивекинг, осы ережені айналып өту үшін тауарларын Данияның Альтона портына тасымалдап, одан Францияға жіберуге тырысты. Гамбург пен Франция арасындағы қарым-қатынас, бұл қала үшін ең маңызды сауда серіктесі болғанмен, тыйымдарға қарамастан, берік болды: бұл Австрия мен оның одақтасы Пруссияның наразылығын тудырды. 1793 жылдың ақпанында Пруссия жетекшілігіндегі Төменгі Саксония округі және императорлық өкіл Биндер фон Кригельштейннің қолдауымен Гамбургтегі француз елшісі Франсуа Ле Хоктың қуғынға ұшырауы талап етілді. 1792 жылдың соңында ол журналист Фридрих Вильгельм фон Шюцпен бірге Майнцтің якобиндік клубының үлгісінде Гамбургте оқу қоғамын құрды, онда Сивекинг президент болып сайланды және осы себепті қоздырушылыққа күдік келтірді. Гамбург Сенаты ақыры қысымға көніп, Ле Хокты қуғаннан кейін, ол 1789 жылы Гамбург пен Париж арасында жасалған сауда шартын наразылық хаты арқылы жойды. Сонымен қатар, Ұлттық конвент француз порттарындағы Гамбургтың барлық кемелерін тәркілеуге бұйрық берді және Ганза қаласына сауда эмбаргосын енгізді. Француздар кейіннен эмбаргоны салыстырмалы түрде жұмсақ енгізгенімен, Гамбург саудагерлері Германияның тыйымын Альтона арқылы айналып өту үшін бар күштерін жұмсады, бірақ Гамбург пен Франция арасындағы сауда көлемі күрт азайды.

Париждегі Сивекинг

Сондықтан 1795 жылдың наурыз айында Гамбург сауда палатасы эмбаргоны жою мақсатымен Парижге арнайы елші жіберу туралы ұсыныс көтерді. Париждегі беделінің жоғары болуына байланысты Сивекинг таңдаулы кандидат болды және 1796 жылдың 31 наурызында өзінің делегациясымен бірге, Гамбург соборының президенті Фридрих Иоганн Лоренц Майер де олардың құрамында болатын, Парижге арнайы елші ретінде келді. Онда Наполеон мен Поль де Баррас 13 Вендемайрдің (1795 жылдың 5 қазаны) революцияға қарсы көтерілісін басып жаншудан кейін салыстырмалы саяси тұрақтылық орнады. 1796 жылдың 12 сәуірінде Сивекинг француз директориясымен кездесуге мүмкіндік алды, алайда, дауды шешуге қол жеткізілмеді. Оның Францияның қаржысын, көбінесе құнсызданған ассигнациялардың бағамын көтеру арқылы қолдау жоспары француздар тарапынан жеткіліксіз деп, ал Гамбург Сенаты тарапынан орындалуы мүмкін емес деп қабылданды. 27 сәуірде Сивекинг Гамбург сауда палатасынан 300 000 марка алды, оны өз қалауынша пайдалануға құқылы болды және Баррас пен Республиканың басқа да ықпалды тұлғаларын пара беру үшін оны пайдаланудан тартынбады. 1796 жылдың мамыр айында француз қаржы министрі Доминик Винсент Рамель Ногаретпен болған кездесуден кейін жағдай өзгерді. Директория 1796 жылдың 14 маусымында 13 миллион ливр төлеуді көздейтін келісімді ратификациялады, оған Сивекинг жеке кепілдік берді. Сол күні кешке Баррас Сивекингпен кездесіп, оған: "Votre affaire est finie" ("Сенің мәселең мұнда аяқталды") деді. Ресми қол қою он күннен кейін өтті, ал алаңдаған Сивекинг сол күні Гамбургке: "ob ich das Opfer meines Patriotismus sein werde, das werden meine Mitbürger entscheiden" ("Мен өз патриотизмімнің құрбаны боламын ба, соны азаматтарым шешеді") деп хат жазды. Бірақ оның сезімі расталмады. 1796 жылдың шілдесінде отанына оралғанда Сивекинг салтанатты түрде қарсы алынды. Сауда палатасының жиналған мүшелері алдындағы баяндамасында ол бұл сәт өміріндегі ең маңызды және ең жарқын сәттердің бірі екенін айтып, "Ich schwöre es bei Ihrer Achtung, bei meiner Ehre, ich habe Hamburg gerettet" (Мен сіздердің құрметтеріңізге, өз ар-намысыма ант етемін, мен Гамбургті құтқарып қалдым) деп мәлімдеді.

Өлім

1799 жылы 25 қаңтарда Георг Генрих Сивекинг кенеттен және күтпеген жерден қайтыс болды. Вильгельм фон Гумбольдт бір хатында былай деп жазды: "Қайтыс болғанның естелігі барлық достарының жадында мәңгі сақталады, әрі оны осыншалықты көптеген адамдар шын жүректен аза тұтып, сағынып қалады". Sieveking фирмасы 1799 жылғы Гамбург саудасының үлкен құлдырауынан қиындықпен ғана құтылды, бірақ Континенттік жүйе кезінде банкротқа ұшырап, 1811 жылдың сәуірінде таратылды.