Кіріспе

Каталитикалық белсенділіктің СИ жүйесінде алынған бірлігі – катал. Катал (символ: kat) – бұл белгілі бір сынақ жүйесінде секунд сайын бір мольге конверсия жылдамдығын арттыратын каталитикалық белсенділік. Ферменттердің (яғни ферменттік катализде ферменттік белсенділік деңгейін өлшеу) және басқа да катализаторлардың каталитикалық белсенділігін сандық бағалау үшін қолданылады. "Катал" бірлігі нақты өлшеу процедурасымен немесе сынақ жағдайымен байланыстырылмаған, бірақ кез келген каталитикалық белсенділік өлшенген мәні нақты көрсетілуі тиіс тәжірибелік жағдайларға тәуелді. Сондықтан, катализатордың каталмен мөлшерін анықтау үшін, анықталған химиялық реакцияның катализденген конверсия жылдамдығы (катализатордың қатысуымен конверсия жылдамдығы мен спонтанды конверсия жылдамдығының айырмасы) секунд сайын мольмен өлшенеді. Мысалы, трипсиннің бір каталы – бұл тиісті белгіленген жағдайларда бір секундта пептидтік байланыстардың бір молын ыдырататын трипсин мөлшері.

Анықтама

Бір каталь – катализденген реакцияның секундына бір мольге айналу жылдамдығын қамтамасыз ететін фермент мөлшері. Көптеген ферменттік реакциялар үшін бұл бірлік тым үлкен болғандықтан, практикада нанокатал (нкат) қолданылады. Ол каталитикалық белсенділіктің SI емес ферменттік бірлігін ығыстырады. Ферменттік бірлік катальға қарағанда әлі де жиі қолданылады. Каталды қабылдау баяу болды.

Шығу тегі

"Катал" атауы ондаған жылдар бойы қолданылып келеді. Оны Халықаралық бірліктер жүйесінің (СИ) бірлігі етіп қарастыру жөніндегі алғашқы ұсыныс 1978 жылы жасалған, ал ол 1999 жылы ресми СИ бірлігіне айналды. Атау ежелгі грек тіліндегі κατάλυσις (катализ) сөзінен шыққан, ол "тарату" немесе "жою" деген мағынаны білдіреді; "катализ" сөзі грек сөзінің латыншаланған түрі болып табылады.