Кіріспе

Гректік эллинистік қола мүсіні

"Боксер тынышталған", сондай-ақ "Терме боксері", "Отырған боксер", "Жеңілген боксер" немесе "Квириналь боксері" деп белгілі, – отырған жалаңаш боксердің эллинистік грек мүсіні, әлі де оның қолға оралатын былғары белдеулерін (ἱμάντες, ἱμάс көпше түрі) киіп отыр. Оның шамамен б.з.б. 330-50 жылдар аралығында жасалғаны айтылады. 1885 жылы Римде қазба жұмыстары кезінде табылған, қазір Рим Ұлттық мұражайының қорында сақталады және әдетте Палаццо Массимо алле Термеде қойылған. "Боксер тынышталған" – ежелгі дүниеден сақталған қола мүсіндердің ең көрнекті үлгілерінің бірі; осы кезеңнен сақталған мүсіндер сирек, себебі оларды оңай балқытып, жаңа заттарға айналдыруға болатын. Бұл туынды грек өнеріндегі дене мен жастықтың идеализацияланған бейнелерінен шегініп, эмоционалдық және психологиялық тақырыптарды зерттеу және реализмнің арту кезеңінен шыққан. Бұл ерекшеліктер эллинистік өнерге тән және осы мүсінде толыққанды көрініс тапқан, оны эллинистік стильдің айқын белгісі етеді.

Ашылу

Боксер – 1885 жылы Киринал төбелерінде бір айдың ішінде табылган екі байланыссыз қоладан бірі (екіншісі – белгісіз эллиндік ханзада), бұл Константин термаларының қираған қалдықтарынан табылған болуы мүмкін. Екеуі де ежелгі заманда сақтап жерленген сияқты. Мүсінді табуға куә болған археолог Родольфо Ланчани былай деп жазды:

Мен археологияның белсенді саласындағы ұзақ мансабымда көптеген жаңалықтарды көрдім; мен бірнеше рет таң қалдым; кейде күтпеген жерден нағыз шедеврлерге кездестім; бірақ бұл керемет жартылай варвар спортшының мүсінін көруден туғандай ерекше әсерді ешқашан сезінбедім – ол жерден ақырындап шығып, ұзақ демалыстан кейін батыл күрестерінен оянғандай болды.

Сипаттама және түсіндіру

Бұл мүсін – эллиндік кәсіби спорт шедеврі, ауыр денелі, мүсінделген бұлшық еттері мол, беті жаралы және көкшіл іздері бар, мүсіннің жыныс мүшесі кинодесмемен байланған, гүлдесте тәрізді құлақтары, сынған мұрыны, Мортон аяқ бауы және сынған тістерді көрсететін ауызы бар. Боксшы сақалды болып бейнеленген, бұл ежелгі боксшылардың әдеттегі ерекшелігі болған. Р.Р.Р. Смит мүсіннің нақты портрет еместігін айтады: бұл жанрлық реализм, «боксшы» бейнесіне жеке тұлғалық ерекшеліктерден гөрі жалпы сипаттама басымдық берілген. Франкфурт Либигегауз полихромиялық зерттеу жобасы, Винценц Бринкманн басшылығымен, Отто Россбахтың (1898) және Филис Л. Уильямстың (1945) түсіндірмелеріне сәйкес, мүсінді Бебриктер патшасы Амикос деп санайды. 1989 жылы екі қола мүсіні де Николаус Химмельманн сақтап қалды, олар Бонн қаласындағы Академикалық өнер мұражайындағы көрмеге дайындалды. Мүсін жоғалған балауыз әдісімен жеке-жеке құйылған сегіз бөліктен құрастырылған; қосылған жерлері тегістеліп, көрінбейтіндей етіп жасалған. Еріндер мен беттегі жаралар мен іздер бастапқыда мыспен қапталған, ал оң иықта, алқызылда, кестенде және жамбастағы қосымша мыс қаптамалары қан тамшыларын және ағысын бейнелейді. Бұрынғы заманда адамдардың тиюінен саусақтар мен баурыштар тозығына ұшыраған, бұл боксшының құндылығын сақтау үшін мұқият жерленгенін көрсетеді, готтар оларды сумен қамтамасыз ететін су құбырын қиратқаннан кейін моншалар тасталып кеткен. Бұл моншалар 6-шы және 7-ші ғасырларға дейін көбінесе пайдаланылмады, сол кезде Santi Nereo ed Achilleo-ның Xenodochium-да емделген қажылар моншалар орнында жерленді. Мүсін алғаш рет 2013 жылдың маусым және шілде айларында Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайында «Америка Құрама Штаттарындағы итальян мәдениетінің жылы» аясында АҚШ-та көрсетілді.

Қабылдау

Мүсіннің әдеби және эстетикалық қабылдауы оның эстетикалық құндылықтары үшін жоғары бағаланып келеді. 1991 жылы Том Джонс «The Pugilist at Rest» атты әңгіме жазды, онда мүсіннің сирек кездесетін ерекшелігі, шаршаған және қажыған боксшының көзімен бейнеленген эстетикалық ой-толғаныс ретінде көрінеді. Ол, мүсіннің моделі ежелгі боксшы Теоген болуы мүмкін деген болжам жасады. 2013 жылдың жазында Нью-Йоркте көрсетілгенде (20 шілдеде аяқталды), «New York» журналы 15 шілдеде мүсіннің ерекше қасиеттері мен ерекшеліктеріне толық бет арнады. Осы мақаланың авторы Джерри Салц мүсіннің алты ерекше белгісін былай атады: (i) Поза, өте зор және «элементар» пішінмен ерекшеленеді, (ii) Бет, ірі маңдай және бағана тәрізді мойнымен ерекшеленеді, (iii) Қан, қола мүсіннің үстіне орнатылған мыспен белгіленеді, (iv) Жаралы жыныс мүшелері, ежелгі дәуірдегі мәдени және эстетикалық мақсаттармен инфибуляцияланған, (v) Қолдар, бір мезгілде таң қалдыратын және нәзік, (vi) Алдын ала көру, мүсіншінің терең ойлау қабілетін көрсетеді, ол Гойяның алыптарын еске түсіреді және «Веласкес пен Рембрандт» суреттерімен салыстырылады, деп Салц түйіндейді. Итальяндық ақын Габриэле Тинти мүсінге арналған эсселер мен өлеңдер жазып, актер Роберт Дэвимен бірге Дж. Пол Гетти мұражайында және актер Франко Неромен бірге Ұлттық Рим мұражайында оқылымдар ұйымдастырды. 1935 жылы америкалық бокс комментаторы және әуесқой боксшы Пауль Галлико мүсінді зерттеді. Осы зерттеудің нәтижесінде ол Терме боксшысының сол жақтан шабуылдайтын, ал қарсыласы оң жақтан жылдам қозғалып, Терме боксшысының оң жағына соққылар жасап, сол жақтан шабуылдауын болдырмағандығын анықтады. Сөйтіп, Терме боксшысы өзінің күшті нокаут соққысын орындай алмады. Галликоның бағалауы сот-медициналық сараптамаға негізделген, мүсіннің оң жағындағы жаралардың орналасуына қарап, кейбір соққылар бетінің оң жағына, ал басқалары оң иығы мен қолына тигенін анықтады. Терме боксшысы басын қорғау үшін оң қолын көтерген болуы керек, ал ондағы жаралар қорғаныс әрекетінің нәтижесі деп түсіндіріледі. Көптеген бокс жарыстарын бағалаған Галлико, мүсінде көрсетілгендей, Терме боксшысы шаршап, әлсіреген деген қорытындыға келді. Галлико Терме боксшысы мүсіні боксшының жекпе-жектен жеңілгенін бейнелейді деп санайды.