Кіріспе

Пошта және салық маркаларын ақшасыз ету – маркалардың қолданысын тоқтату процесі. Әдетте, марканы ақшасыз ету сирек кездеседі, себебі қолданылмаған марканың құны номинал сәйкес келеді және пошта клиенттері ескі маркаларды қолданғанда ешқандай қаржылық зиян көрілмейді. Ақшасыз ету көбінесе пошта жүйесіндегі маңызды өзгерістермен байланысты болады, мысалы, бір елден екінші елге өту, валютаның өзгеруі (ондық жүйеге көшу сияқты) немесе үкімет алмасуы. Қолда бар миллиондаған немесе миллиардтаған маркаларды және пошта бөлімдеріндегі қорды алмастыру процесі әдетте күрделі және қиын, сонымен қатар пошта тарихын зерттеушілер үшін үлкен қызығушылық тудырады. Бұл процесс әдетте екі кезеңнен тұрады: біріншісі – қолданылмаған маркаларды жаңа, тең құнды маркаларға айырбастау. Бұл әдетте пошта бөлімдерінде жүзеге асырылады, клиенттер ескі маркаларын әкеледі. Екінші кезең – бұрыннан маркасы бар хаттарды өңдеу. Пошта жәшігіне тасталған, мөрленбеген хаттарға белгілі бір мерзімге дейін рұхсат етіледі, ол мерзім ескі маркаларды алмастыру аяқталған кезде бітеді. Пошта ағынында жүрген мөрленген хаттар ұзақ уақытқа дейін қабылдануы мүмкін, себебі алыс орналасқан пошта бөлімдері әлі өз маркаларын алмастырмаған болуы мүмкін, сондай-ақ пошта жүйесінде кешігулер туындауы да мүмкін.

Еуроаймақ

Еуроаймақтағы кейбір елдер ескі валютамен белгіленген маркаларды қолдануды тоқтатты, ал кейбіреулері тоқтатқан жоқ. Еуроға дейінгі маркалар әлі де жарамды елдер қатарында Бельгия, Франция, Италия және Сан-Марино бар.

Австрия

2002 жылдың 1 шілдесінде шиллингтермен көрсетілген австриялық пошта маркалары қолданыстан шығарылды.

Бельгия

Бельгиялық франкпен бағаланған маркалар 1 қаңтар 2028 жылы қолданыстан шығарылады; қазіргі уақытта франкпен бағаланған маркаларды кейбір хаттарға қолдануға болады, бірақ посылкаларға немесе тіркелген хаттарға болмайды. Еуромен бағаланған маркалар мерзімсіз жарамды болады.

Финляндия

2011 жылдың соңында фин маркасымен белгіленген пошта маркалары қолданыстан шығарылды.

Германия

2002 жылдың 1 шілдесінде неміс маркасымен белгіленген неміс пошта маркалары қолданыстан шығарылды. 2000 жылдың 9 қарашасынан бастап шығарылған барлық маркалар жөнелту үшін жарамды.

Ирландия

2002 жылдың 31 желтоқсанында фунт стерлингтердегі ирланд маркалары қолданыстан шығарылды. 2000 жылдың 2 тамызынан бастап шығарылған маркалар пошта тасымалы үшін жарамды. 2008 жылдың 28 маусымында) ұлттық еуроға көшу комитетінің берген нұсқауларына сәйкес, мальтиялық лира және еуро валюталарында номиналда болды. 2006 жылға дейін тек лирамен номиналда болған маркалар 2008 жылдың 31 қаңтарына дейін қолданыста болды, және оларды 2008 жылдың наурызына дейін еуромен номиналда болған маркаларға айырбастауға болады, одан кейін олар қолданыстан шығарылды. 2006 жылдың желтоқсанынан бастап шығарылған екі валюталық маркалар бүгінге дейін еуромен бірге қолданыла береді.

Нидерланды

Нидерландының гульденмен бағаланған маркалары 2013 жылдың 1 қарашасында қолданыстан шығарылды. Гулденмен төленген маркаларды евромен теңестіруге болмайды. 1971 жылға дейін шығарылған Елизавета II патшайымның 1 фунт стерлинг бағалы маркаларын дизайны арқылы тануға болады, бірақ олар пошта тасымалы үшін жарамды күште сақталады. Ондық жүйедегі валютамен шығарылған барлық маркалар, қазіргі таңда, номиналды құны бойынша жарамды болып табылады, соның ішінде жарты пенниге дейін бағаланғандары да. 2022 жылға дейінгі стандартты маркалар 2023 жылдың 31 шілдесінде (бастапқы мерзімі 31 қаңтар болған күйі ұзартылды) қолданыстан шығарылды. Оларды Royal Mail пошта қызметіне бірдей құнды жаңа маркаларға алмастыруға тапсыруға болады; бұл 2022 жылдың басында енгізілген 2D штрих-кодтары бар жаңа стандартты маркалар, олар маркалардың жалғандануын және қайта қолданылуын азайтуға бағытталған. Рождестволық және арнайы шығарылым маркалары қолданыстан шығарылмады, ал 2022 жылдан бастап Рождестволық маркаларда да 2D штрих-кодтары бар.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ пошта маркалары тек екі рет ақшасыздандырылды. Бірінші рет 1851 жылы болды, 1851 жылдың 3 наурызындағы заңмен 5 және 10 центтік 1847 жылғы маркалар 1 шілдеден бастап жарамсыз деп жарияланды, бұл хаттардың стандартты бағасын 5 центтен 3 центке дейін төмендетті. Ақшасыздану күнінен кейін 1847 жылғы маркалары бар бірнеше ондаған конверт белгілі; сол кезде маркаларды пайдалану міндетті емес болғандықтан (ол 1855 жылға дейін міндетті емес еді), ақшасызданудың салыстырмалы түрде аз әсері болды. Екінші, одан да маңызды ақшасыздану 1861 жылы Америка Азамат соғысының басталуына байланысты болды. Оңтүстік пошта бөлімдері АҚШ активтерінің маңызды бөлігіне ие болды, олар маркалар түрінде сақталды, және Конфедерация сол маркаларды Солтүстіктегі жеке тұлғаларға сату арқылы теориялық түрде белгілі бір кіріс алуға мүмкіндік алды. 1861 жылдың сәуір айында CSA пошта бастығы Джон Х. Рейган өзінің кеңселеріне маркаларын Вашингтонға қайтаруға бұйрық берді, бірақ азда ғана адам осы бұйрықты орындады, ал 1861 жылдың маусым айында АҚШ пошта бастығы генерал Монтгомери Блэр пошта байланыстарын үзуге және жаңа маркалар шығаруға бұйрық берді. Тамыз айында АҚШ-тың 1861 жылғы маркалары Одақтың барлық аймақтарына таратыла бастады, сонымен бірге пошта бастықтарына «газеттер және басқа да жолдармен» хабарлағаннан кейін алты күн ішінде ескі маркаларды жаңа маркаларға айырбастау ұсынылуы керек деген нұсқаулармен бірге. Алты күндік мерзім аяқталғаннан кейін, пошта бөлімдері ескі маркаларды пошта төлемі ретінде қабылдамауы керек еді. Сонымен қатар, пошта қызметкерлері басқа пошта бөлімдерінен келген ескі маркалары бар хаттарды белгіленген мерзімге дейін қабылдауға тиіс еді, ол Шығыста 10 қыркүйектен, ал алыс Батыстан келген хаттар үшін 1 қарашаға дейін созылды. (Кейін бұл мерзім тағы екі айға ұзартылды.) Бұл процесс бірнеше айға созылды; Шығыстағы ірі қалалар тамыздың үшінші аптасында маркаларды алмастырды, ал кейбір шағын, шалқары орналасқан кеңселер қарашаға дейін бастамады. Жалпы шатасу, кейбір пошта бөлімдеріндегі жаңа маркалардың жетіспеуімен бірге, ақшасызданудан кейін де ескі маркалар кейбір хаттарда қабылдануына әкелді, бірақ сақталған конверттер сирек кездеседі. 1861 жылғы АҚШ маркалары және содан бері шығарылған барлық маркалар поштада жарамды болып қала береді, егер маркалар енді ұсынылмайтын қызметтер үшін төлемді көрсетсе, мысалы, жылдам жеткізу маркалары, арнайы өңдеу маркалары және тіркелген хаттар маркалары болмаса.