Кіріспе
1971 ж. Роберт Уайздың ғылыми фантастикалық фильмі
"Андромеда тұқымы" – 1971 жылы түсірілген американдық ғылыми фантастикалық триллер. Фильмнің продюсері және режиссері – Роберт Уайз. Майкл Крайтонның 1969 жылғы осы аттас романы негізінде және Нельсон Гиддингтің бейімдеуі бойынша түсірілген бұл фильмде Артур Хилл, Джеймс Олсон, Кейт Рид және Дэвид Уэйн ғарыздан келген, қауіпті организмді зерттейтін ғалымдар тобының рөлін сомдайды. Фильм көбінесе кітапқа сәйкес келеді, шағын өзгерістер бар. Арнайы эффекттерді Дуглас Трамбулл жасаған. Фильмнің ерекшелігі – кейбір сахналарда бөлінген экранды пайдалануы.
Сюжет
Доктор Джереми Стоун 1971 жылы АҚШ Сенатының ғарыш ғылымдары жөніндегі комитетінің алдында болған оқиғаларды баяндайды: 5 ақпанда АҚШ үкіметінің спутнигі Пьемонт, Нью-Мексиконың шағын ауылдық қалашығының жанында құлағаннан кейін, дерлік барлық тұрғындары қаза тапты. Ванденберг әуе базасының әскери қалпына келтіру тобы спутникті қалпына келтіруге тырысады, бірақ оны қалпына келтіруге тырысқанда қаза табады. Спутник шетелдік организмді алып келді деген күдікпен әскерилер ғалымдардың таңдаулы тобын жұмылдырады. Команда жетекшісі доктор Стоун мен хирург доктор Марк Холл тікұшақпен жеткізіледі. Олар қала дәрігерінің кеңсесінде спутникті ашқанын және оның барлық қаны ұнтаққа айналып, қала тұрғындарының көпшілігі сол күйде өлгенін біледі. Стоун мен Холл спутникті алып, екі аман қалғанды табады: 69 жастағы алкоголик Питер Джексон және алты айлық жылап жатқан нәресте Мануэль Риос. Элиталық топқа доктор Чарльз Даттон мен доктор Рут Ливитт те кіреді, олар Невада жер астындағы құпия нысанда, код аты – Уайлдфайр. Олар төрт деңгейлі тазарту процедурасынан өтіп, бесінші деңгейдегі зертханаға жетеді. Егер организм қашып кету қаупі туса, Wildfire нысанында барлық жұқпалы агенттерді өртеп жіберу үшін автоматты ядролық өзін-өзі жою механизмі бар. «Жақсылыққа қарамастан гипотезасы» бойынша доктор Холлға құрылғыны өшіретін жалғыз кілт сеніп тапсырылған, теория бойынша үйленбеген ер адам дағдарыс кезінде маңызды шешімдер қабылдауға топтағы ең бейтарап адам болып табылады. Спутникті зерттеу барысында команда өлімге себеп болған микроскопиялық шетелдік организмді табады. Жасыл түсті, дірілдейтін тіршілік түріне «Андромеда» деген кодтық атау беріледі. Өкпе арқылы жұғатын Андромеда мидағы қан ұюы арқылы биологиялық тіршілікті дерлік бірден жояды және тыныс алуды қиындатады. Ол өте қауіпті болып көрінеді. Команда организмнің қалай әрекет ететінін білу үшін жануарлар үлгілерін, электронды микроскопты және оны әртүрлі өсу орталарында өсіруді пайдаланады. Микробта жердегі тіршілік үшін қажетті сутегі мен көміртек бар және кристалдық құрылымы бар сияқты, бірақ жердегі тіршіліктің барлық түрлерінде кездесетін ДНК, РНК, ақуыздар мен аминқышқылдары жоқ, ал энергияны көзге көрінбейтін қосалқы өнімдерсіз тікелей материяға айналдырады. Холл Пьемонт қаласының екі тұрғынының қалай аман қалғанын анықтауға тырысады. Басқаларға белгісіз, Левитттің организм туралы зерттеулері оның жасырын эпилепсиясымен шектеледі. Пьемонт маңында әскери ұшақ апатқа ұшырайды, ол ұшқыштың радиодан пластикалық оттегі маскасы ерігенін хабарлағаннан кейін. Холл алкоголик Джексонның Стерно ішуден қан қышқыл болғандықтан аман қалғанын, ал нәресте оның қаны үнемі жылаудан тым сілкілі болғандықтан өмір сүргенін түсінеді, бұл Андромеда қанның рН-ның тар диапазонында ғана өмір сүре алатынын көрсетеді. Ол осыны білген кезде организм синтетикалық резеңке мен пластиктерді бұзатын, өлімге әкелмейтін формаға айналады. Андромеда биоқауіпсіздік бөлмесінен Даттон жұмыс істейтін зертханаға қашып шығады. Андромеда зертхананың барлық тығыздағыштарын ыдыратуды бастағанда, ядролық жоюға бес минут уақыт беріледі. Холл Левитті эпилепсиялық ұстамадан құтқарады, оны Wildfire сигнализациясының қызыл шамдары тудырды. Команда микробтың ядролық жарылыстың энергиясымен өсіп-өніп, нәтижесінде Жердегі барлық тіршілікті жоя алатын супер колонияға айналатынын түсінеді. Холл ядролық бомбаны кілтімен өшіруге болатын жұмыс істейтін станцияға жету үшін асығады. Ол зертхананың орталық өзегі арқылы өте келе лазерлік автоматтардың бірнеше шабуылдарына төтеп береді. Ол жұмыс істейтін станцияны тауып, бомбаны секундтар қалғанда өшіреді және құлайды. Холл ауруханада оянады. Оның әріптестері Тынық мұхиты үстінде бұлттар себіліп жатқанын айтады, бұл жаңбырдың Андромеданы атмосферадан сілкілі теңіз суына шашып, зиянсыз етуіне себеп болады. Стоун куәлігін былай деп аяқтайды: олар шетелдік патогенді жеңе алса да, болашақта осыны істей алмауы мүмкін. Фильм компьютердің бірден тоқтап, «601» санын көрсетуімен аяқталады, бұл Wildfire коды талдау үшін тым жылдам келіп жатқан ақпаратты білдіреді.
After a U. S. government satellite crashes near the small rural town of Piedmont, New Mexico, on February 5, nearly all the residents are dead. A military recovery team from Vandenberg Air Force Base attempts to recover the satellite but dies while trying to do so. Suspecting that the satellite has brought back an alien organism, the military activates an elite team of scientists. Dr. Stone, the team leader, and Dr. Mark Hall, a surgeon, are dropped in by helicopter. They discover the town's doctor opened the satellite in his office and that all of his blood has crystallized into a powder, the same death befalling nearly all of the town. Stone and Hall retrieve the satellite and find two survivors, 69 year old alcoholic Peter Jackson and six month old crying infant Manuel Rios. The elite team also includes Dr. Charles Dutton and Dr. Ruth Leavitt, who join them at a top secret Nevada underground facility, code named Wildfire. They go through four sub levels of decontamination procedures, arriving at the fifth sub level laboratories. If the organism threatens to escape, the Wildfire facility includes an automatic nuclear self destruct mechanism to incinerate all infectious agents. Under the "odd man hypothesis", Dr. Hall is entrusted with the only key that can deactivate the device, the theory being that an unmarried male is the most dispassionate person within a group to make critical decisions in a crisis. Examining the satellite, the team discovers the microscopic alien organism that caused the deaths. The greenish, throbbing life form is assigned the code name "Andromeda." Infecting through the lungs, Andromeda kills biological life almost instantly via a blood clot in the brain and asphyxiation. It appears to be highly virulent. The team studies the organism using animal subjects, an electron microscope, and culturing in various growth media to learn how it behaves. The microbe contains the hydrogen and carbon required for terrestrial life and appears to have a crystalline structure, but lacks the DNA, RNA, proteins, and amino acids present in all forms of terrestrial life, and directly transforms energy to matter with no discernible byproducts. Hall tries to determine why the two Piedmont residents survived. Unknown to the others, Leavitt's research on the germ is impaired by her undisclosed epilepsy. A military jet crashes near Piedmont after the pilot radios that his plastic oxygen mask is dissolving. Hall realizes that the alcoholic Jackson survived because his blood was acidic from drinking Sterno, and that the baby lived due to his blood being too alkaline from constant crying, suggesting that Andromeda can survive only within a narrow range of blood pH. Just as he has this insight, the organism mutates into a non lethal form that degrades synthetic rubber and plastic. Andromeda escapes the biocontainment room into the lab where Dutton is working. When Andromeda causes all the laboratory's seals to start decaying, a five minute countdown to nuclear destruction is initiated. Hall rescues Leavitt from an epileptic seizure, triggered by the flashing red lights of Wildfire's alarm system. The team realizes that the microbe would thrive on the energy of a nuclear explosion and would consequently be transformed into a super colony that could destroy all life on Earth. Hall races to reach a functioning station where he can disable the nuclear bomb with his key. He endures multiple attacks by automated lasers as he climbs through the laboratory's central core. He finds a working station, disables the bomb with seconds to spare, and collapses. Hall awakens in a hospital. His colleagues reveal that clouds are being seeded over the Pacific Ocean, which will cause rain to sweep Andromeda from the atmosphere and into alkaline seawater, rendering it harmless. Stone finishes testifying by saying that while they were able to defeat the alien pathogen, they may be unable to do so in the future. The film ends with a computer feed suddenly stopping and the computer flashing the number "601", the Wildfire code for information coming in too fast to analyze.
Актерлік құрам
Сонымен қатар, дереккөз авторы Майкл Крайтон доктор Холл операциядан үзіліп, Уайлдфайрға баяндама беруге шақырылатын сахнада эпизодтық рөлде пайда болады.
Өмірбаян
Фильмге құқықтарды 1969 жылы Universal Pictures 250 000 долларға сатып алды. Романдағы кейіпкерлер құрамы фильм үшін өзгертілді, соның ішінде романдағы ер адам доктор Питер Ливитті әйел доктор Рут Ливиттпен алмастырды. Сценарист Нельсон Гидинг бұл өзгерісті Уайзға ұсынды, ол бастапқыда ынтасыз болды, өйткені ол әйел доктор Ливитті көбінесе сәндік рөлдегі, 1966 жылғы «Fantastic Voyage» фильміндегі Ракель Уэлчтің кейіпкерін еске түсіретін персонаж ретінде көріп тұрды. Гидинг Левиттке қатысты өз көзқарасын түсіндірген кезде, Уайз бұл мәселені бірнеше ғалымның пікірін сұрап шешті, олар идеяны бірауыздан қолдады. Ақырында Уайз Левиттті әйел ету туралы шешімге өте қуанды, Кейт Ридтің доктор Ливитт рөлін фильмдегі «ең қызықты кейіпкер» деп есептеді. «Андромеда» фильмі – 2001: «Космостық саяхат» фильмі үшін эффекттер жасаған Дуглас Трумбуллдың жұмысымен, сондай-ақ «Құстар» фильмінде жұмыс істеген Джеймс Шорт пен Альберт Уитлокпен бірге, озық компьютерлік визуалды эффекттерді қолданған алғашқы фильмдердің бірі болды. Фильмде әдеттегі фильм жасау процестерімен жасалған, Невада шөліндегі бес қабатты цилиндрлі жер асты зертханасының айналма құрылымының 3D картасының жалған компьютерлік бейнесі бар. Фильм Солтүстік Америкада 12 376 563 доллар табыс тапты. Бұл 1971 жылдың ең табысты фильмдерінің 16-шысы болды.
Сыни жауап
Тәнтігерлердің пікірі көбінесе аралас: кейбір сыншылар фильмді түпнұсқа романға адал болғаны үшін жоғары бағалайды, ал басқалары сюжеттің тым созылғандығына наразы. Rotten Tomatoes сайтында фильм 39 рецензияға негізделген 67% мақұлдау рейтингіне ие, орташа бағасы 6.3/10. Сайттың сыншыларының консенсусы былай деді: "Өзекті мәселесіне қарамастан, фильм тым баяу дамып жатыр. Бірақ "Андромеда" Майкл Крайтонның техно-триллерін таңғажайып интеллект пен қорқыныш сезімімен үлкен экранға сәтті жеткізеді." Роджер Гринспун The New York Times газетінің 1971 жылғы 22 наурыздағы санында фильмді сынап, романды "қорқынышты" деп атады. Джон Саймон "Андромеда штаммы" фильмін "ұқыпты фильм, бірақ 130 минуттан кейін жадыдан мүлдем өшіп кетеді" деп сипаттады.
Ғылыми жауап
Америка жұқпалы аурулар қоғамының 2003 жылы жариялаған бір басылымында "Андромеда штаммы" фильмі – бұл [өлшеуіш вирус] жанрындағы барлық фильмдердің ішіндегі ең маңыздысы, ғылыми тұрғыдан дәл және үлгілісі деп көрсетілген. Онда қауіпті фактордың пайда болуы, оның салдары, оны тоқтатуға жасалған әрекеттер, соңында оның анықталуы және неліктен кейбір адамдар оған иммунитетты екенінің түсіндірілуі нақты бейнеленген.