Кіріспе

"Мохар береттері" (moherowe berety) – поляк консервативті ұлтшыл католик қозғалысының көзқарастарын қолдайтын адамдарды әжуалы түрде сипаттау үшін қолданылатын тіркес. Осы қозғалыстың негізгі өкілі – отец Тадеуш Рыдзик. Бұл тіркес осы топтың стереотиптік өкілдері киетін ерекше бас киімінен туындаған.

Тарих

"Мохер береттері" деген сөз 2004 жылы алғаш рет қолданылды және ол Генрик Янковскийдің Гданьскіде өткізген миссаларына үнемі қатысатын адамдарды білдірді. Ол лауазымынан алынған кезде, сол приходтан шыққан адамдар оны қорғау үшін демонстрациялар ұйымдастырды. Мохерден немесе оның имитациясынан жасалған, көбінесе қолмен тігілген берет, әдетте оны киетін адамдармен – көбінесе кедей, қарт әйелдермен байланысты. Телеарнада көрсетілген Янковскийдің көптеген ізбасарлары осы әлеуметтік ортадан шыққан. "Мохер береттері" терминін польшалық баспасөзде алғаш рет 2004 жылдың 23 қазанында "Ржечпосполита" газеті жариялаған "Приход пасторының лабиринттері" атты мақаласында қолданылды. Мақалада былай делінген: "Қарлы әйелдер әке Янковскийге тік қарап, оның әр сөзін тыңдайды. Әңгімеге сүйенсек, дін қызметкерінің Гданьскіде өзінің мохер береттер легионы бар екен".

Бұл термин журналистика мен интернет-форумдардағы талқылауларға таралып, кеңірек әлеуметтік топтарға, әсіресе католик радиостанциясы Radio Maryja-ның белсенді тыңдаушыларына қатысты қолданыла бастады. "Мохер береттері" термині 2005 жылдың желтоқсанында Gazeta Wyborcza газетінің фотожурналисі Роберт Горецки Radio Maryja радиосының 14 жылдығына арналған суретті интернетке жариялағаннан кейін кеңінен танылды. Суретте көптеген радио тыңдаушыларының басында береттер болғаны көрінді. Содан кейін бұл термин саяси лексикаға еніп, 2005 жылғы сайлау науқаны кезінде Radio Maryja радиосында көп эфир уақыты берілген партиялардың қолдаушыларымен, әсіресе Польша отбасылар лигасының (LPR) және "Заң мен әділдік" (PiS) партиясының сайлаушыларымен байланысты болды.

Мохаир коалициясы

"Мохер береттері" деген тіркес кеңінен танымал болып, әсіресе кейбір саяси тартыстарда қолданыс тапты. Мұндай сілтемеге мысал ретінде 2005 жылғы 10 қарашада Сеймде жаңа тағайындалған премьер-министр Казимеж Марцинкевичтің іс-қимыл баяндамасы талқыланған кезде Дональд Туск қолданған "мохерлік коалиция" терминін келтіруге болады. "Польша қазіргі кездегі мохерлік коалициядан артыққа лайық", - деді Дональд Туск. PO жетекшісі бұл сөзді PiS, LPR және "Өзін-өзі қорғау" партияларының ресми емес парламенттік коалициясын сипаттау үшін пайдаланды. Ол сондай-ақ, PiS оны жоққа шығарып отырғанына қарамастан, коалицияның бар екенін мәлімдеді. Дональд Туск 2005 жылғы 30 қарашада Олштын қаласында "Доматор" тұрғын үй кооперативінің мүшелерімен кездесуге бара жатқанда, оған наразылық білдірген зейнеткер Джулита Коннан алдында, кооперативтің жалпы жиналысын шақыруды шамамен екі аптадан бері талап етіп келгендерге байланысты, өз сөздері үшін ресми түрде кешірім сұрады. Туск сипаттаған коалиция Сеймдегі көптеген дауыс берулерде байқалды және кейіннен PiS, LPR және "Өзін-өзі қорғау" партияларының парламенттегі ынтымақтастығы туралы келісім – "тұрақтандыру пактісі" деп аталған келісіммен ресми түрде бекітілді, одан кейін осы партиялар коалиция құрды. Бұл термин 2005 жылдан бері Польша БАҚ-ында пайда болған жоқ.

Пародиялар

Мохер береттер Big Cyc тобының 2006 жылғы сәуір айында шыққан, сол аттас альбомында жазылған сатирикалық әннің негізгі мотиві болып табылады. Альбомды жарнамалау үшін түсірілген фотосуреттерде топ мүшелері мохер береттер киген күйде бейнеленген. Осы жылдың мамыр айында "Кабаре ОТ.ТО" тобы "Mohair neighbours" атты хип-хоп әніне пародиалық нұсқасын ұсынды. Мохер береттер құбылысы Вроцлав қаласынан шыққан Neo Nówka кабаресінің "Мохерлік бағдарлама" деп аталатын скетчтерінің де маңызды тақырыбы болып табылады, сондай-ақ L Dópa альтернативті рок тобының "Gra?" альбомындағы "Moherowy ninja" (Мохер ниндзя) әнінде де көрініс тапқан.

Статистика

"Мохер берет" деп аталатын әлеуметтік топ жеке деректерді өңдеумен айналысатын компаниялардың бірінің қатаң тексеруіне ілікті. Талдаулар көрсеткендей, мохер береттер Польша халқының 3,1 пайызын құрайды, ал талданған топтың ең көп кездесетін өкілдері – балалары үйден шығып кеткен, 50 жастан асқан некеде тұрған жұбайлар. Олардың 80 пайызы негізгі білім немесе негізгі және кәсіптік білім алған, ал топтың 36 пайызы – жұмысшы табына жатады. Талдауларға сәйкес, бұл адамдар заманауи технологиялардан қашық (адамдардың 50 пайыздан астамы банк шоттарын ашпаған, ал төрт адамның біреуі ғана ұялы телефон қолданады). Талдаудың нәтижесінде, топ мүшелерінің кірісі төмен болғандықтан, олар ай сайынғы төлемдерінің 100 PLN-нен аспауын қадағалайды, сондықтан кішкентай дүкендерде немесе арзан бағалы дүкендерде тауар сатып алады. Бос уақыттарын көбінесе бау-бақша учаскелерінде (Польшада көп қабатты үйлерде тұратындар үшін бау-бақшалар кең таралған), кроссвордтар мен жұмбақтар шешіп немесе балық аулап өткізеді. Сауалнамаға қатысқандардың аз бөлігі ешқашан демалысқа бармайды, ал 73 пайызы демалысын үйде өткізеді.