Қытай ақсұлығы Мұрон Кэ туралы деректер

Кіріспе

Классикалық қытайлық дворяны

Муронг Ке (б.з. 367 жылы қайтыс болды), әдепті аты Сюангонг (玄恭), ресми түрде Тайюань ханзадасы Хуан (太原桓王), Сианьбей тайпасының басшылығымен құрылған Қытайдың Ескі Янь әулетінің белгілі генералы және мемлекет қайраткері болды. Ол Муронг Хуанның (Вэньмин ханзадасының) ұлы, кейіннен ағасы Муронг Цзюньнің (Цзинцзяо императорының) ұлы Муронг Вэйдің (Император Ю) регенті қызметін атқарды.

Ерте өмір

Муронг Ке – Муронг Хуанның нағашы әйелі Гаодан туған төртінші ұлы. "Джин кітабында" Муронг Ке 2,1 метрден аса бойы бар және 15 жасында әсерлі келбетке ие болған деп сипатталған. Жастық шағында терең ойлылығымен және басқаларға шыдамдылығымен танылды, бірақ әкесі анасын жақсы көрмегендіктен, оған үлкен баға берілмеді. 14 жасқа келгенде ғана әкесі оның стратегиялық қабілеттеріне тәнті болды және маңызды міндеттер тапсырды. 345 жылға дейін оған Ляодун (遼東, қазіргі Ляоян, Ляонин) маңызды қорғаныс бекеті берілді, ол Когурёға қарсы шығыс шекараны қорғауға жауапты болды. 345 жылы Муронг Хуан оны Когурёға шабуыл жасауға жіберді, және шабуыл сәтті аяқталды. 346 жылы, формальды түрде ағасы, мұрагер Муронг Цзюньнің басшылығымен, бірақ іс жүзінде оның басқаруымен, ол Буйеоға (Fuyu (夫餘) қытай тілінде) шабуыл жасап, оның астанасын және Буйео патшасы Хёнды (玄王) басып алды. 348 жылы Муронг Хуанның өлімі жақындады, ол Муронг Цзюньге егер үлкен істерге қол жеткізгісі келсе, ағасы Муронг Кеге сене беру керектігін айтты. Ол көп ұзамай қайтыс болды, ал оның орнына Муронг Цзюнь келді, ол Муронг Кені өзінің маңызды генералдарының бірі етіп тағайындады.

Муронг Чжунның тұсында

349 жылы, қарсыласы Кейінгі Чжао, император Ши Худың ұлдары мен асырап алған немересі Ши Мин арасындағы ішкі соғыстардан құлдырап жатқанда, Муронг Цзюнь, тағы бір ағасы Муронг Баның кеңесімен Солтүстік Қытай жазығына жорық жасауды жоспарлады. Муронг Ке жоспарланған жорықтың маңызды генералдарының бірі болды. 350 жылы бұрынғы Ян әскерлері тез арада Кейінгі Чжаоның Ю провинциясын (幽州, қазіргі Пекин, Тяньцзинь және солтүстік Хэбэй) басып алды. Муронг Кедің әскери тәртібі соншалықты қатаң болғандықтан, оның әскері аймақтан өтетін кезде тіпті ағаштар мен шөптерге де зиян келтірмеді. Ол Джи провинциясындағы (冀州, қазіргі орталық Хэбэй) Ран Вэйден Ши Мин құрған жаңа мемлекеттен бірнеше округті басып алды (Ши Мин бұл кезде өзінің атын Ран Минге өзгерткен, әкесінің Ши Хуға асырап алынар алдындағы тегіне қайта оралған). 352 жылы Ран Мин солтүстікке жорық жасап, бұрынғы Ян әскерлерімен шайқасуға дайын болды. Бұрынғы Ян сарбаздары Ран Миннің қатал жауынгер екеніне қорқып, бірақ Муронг Ке Ранды тұзаққа түсіру жоспарын ойлап тапты. Оның күштері көбінесе жаяу әскерден тұрды және орманды жерлерде орналасқан. Муронг Ке бірнеше рет жеңіліс имитациялады, ал Ран Вэй әскерлері жазыққа тартылды. Муронг Ке атты әскерін шаршы құрылымдарға орналастырды, аттарды тізбектермен байланыстырып, жаяу әскердің қысымына төтеп беруіне мүмкіндік бермеді. Ран Мин әлі де шайқасып жатқанда, аты өліп, құлап, тұтқынға түсті. Муронг Цзюнь оны өлімге жіберді, содан кейін Ран Вэйдің астанасы Еченгке (鄴城) бет алды. Ран Миннің әйелі Императрица Донг, мұрагер ханзадасы Ран Чжи және жоғары лауазымды шенеуніктер біраз уақыт бойы бұрынғы Янға қарсы тұруға тырысты, бірақ 352 жылдың соңында Еченг құлдырады және Ран Вэйдің көп бөлігі бұрынғы Янның билігіне көшті. Муронг Цзюнь императорлық атаққа ие болғаннан кейін, 353 жылы Муронг Кені Тайюань ханзадасы етіп тағайындады. Келесі бірнеше жыл ішінде, бұрынғы Чжаоның көптеген генералдары тәуелсіздікті сақтауға тырысып, бұрынғы Ян, бұрынғы Цинь және Цзинь арасында беймаза болды. Муронг Ке оларды жою немесе бағынуға мәжбүр ету үшін бірқатар сәтті жорықтарға қатысты. Оларға 352 жылдың қысында Су Линге (蘇林), 353 жылдың жазында Ли Дуға (李犢) және 354 жылдың көктемінде Лю Хуға (呂護) қарсы жорықтар кірді. 356 жылы Муронг Ке Шандонг түбегін басып алған және Ци герцогы титулын алған Цзинь вассалы Дуан Канға (段龕) қарсы жеңіске жетті, оның қатты бекітілген астанасы Гуангуды (廣固, қазіргі Цинчжоу, Шандонг) қоршап алып, оны қарсылық таныссыз берілуге мәжбүр етті. 358 жылы ол Чжуге Ю (諸葛攸) бастаған Цзинь шабуылын тойтарды және Сары өзеннің оңтүстігіндегі Цзинь округтерін басып алып, қарсы шабуыл жасады. 360 жылдың басында Муронг Цзюнь ауырғаннан кейін Муронг Кеге өзінің 10 жасар ұлы, мұрагер ханзада Муронг Вэй тым жас екенін және империя Цзинь мен бұрынғы Цинь тарапынан қауіп төндіріп тұрғанын айтты. Ол Муронг Кеге тақтыны беруге дайын екенін жеткізді. Муронг Ке бас тартты, Муронг Цзюньді егер оның қабілеттері империяны басқаруға жеткілікті болса, жас императорға көмектесе алатынына көндірді. Муронг Цзюнь көп ұзамай қайтыс болды және ұлын Муронг Кеге, Ян Вуға, оның ағасы Муронг Пингке, Шаньюн ханзадасына және Мую Генге сеніп тапсырды, бірақ Муронг Ке регент ретінде тағайындалды.

In 349, as rival Later Zhao was collapsing in light of internecine wars between the sons of the deceased emperor Shi Hu and his adoptive grandson Shi Min, Murong Jun, under the advice of another brother Murong Ba, planned an invasion into the North China Plain, and Murong Ke was one of the major generals for the planned invasion. In 350, Former Yan forces quickly captured Later Zhao's You Province (幽州, modern Beijing, Tianjin, and northern Hebei). Murong Ke's military discipline was said to be so strict that not even trees and grass were harmed as his army marched through a region, and he quickly seized a number of commanderies in Ji Province (冀州, modern central Hebei) from Ran Wei, the new state established by Shi Min (who had by now changed his name to Ran Min, back to the family name that his father had before he was adopted by Shi Hu). In 352, Ran Min marched north, ready to engage Former Yan forces. Former Yan soldiers were apprehensive of Ran Min's reputation for being a fierce warrior, but Murong Ke devised a plan to trap Ran, whose forces were largely infantry and had been based in forests. Murong Ke pretended to repeatedly lose engagements, and Ran Wei forces were drawn into the plains. Murong Ke then put his cavalry into square formations, with horses locked in formations with chains, and the Ran Wei infantry could not stand the pressure and collapsed. Ran Min was still battling when his horse suddenly died, and he fell and was captured. Murong Jun executed him and then marched on to the Ran Wei capital Yecheng (鄴城), where Ran Min's wife Empress Dong, his crown prince Ran Zhi, and high level officials continued to try to fend off Former Yan for a while, but late in 352, Yecheng fell, and most of Ran Wei's territory fell to Former Yan. When Murong Jun then claimed imperial title, he created Murong Ke the Prince of Taiyuan in 353. During the next few years, as a number of former Later Zhao generals were still trying to maintain independence and vacillated between Former Yan, Former Qin, and Jin, Murong Ke was involved in a number of successful campaigns to destroy them or force their submission. These included campaigns against Su Lin (蘇林) in winter 352, Li Du (李犢) in summer 353, and Lü Hu (呂護) in spring 354. In 356, Murong Ke further defeated Duan Kan (段龕), the Jin vassal who had occupied Shandong Peninsula under the title Duke of Qi, sieging his heavily fortified capital Guanggu (廣固, in modern Qingzhou, Shandong) and forcing his surrender. In 358, he repelled a Jin attack led by Zhuge You (諸葛攸) and further counterattacked, seizing a number of Jin commanderies south of the Yellow River. Around new year 360, Murong Jun grew ill, and he told Murong Ke that since his 10 year old son, Murong Wei the Crown Prince, was too young, and that the empire was facing threats from Jin and Former Qin, he was ready to pass the throne to Murong Ke. Murong Ke declined, persuading Murong Jun that if his abilities were capable of ruling over the empire, then they were also capable of assisting the young emperor. Murong Jun soon died, entrusting his son to Murong Ke, Yang Wu, his uncle Murong Ping the Prince of Shangyong, and Muyu Gen, but with Murong Ke as regent.

Мюронг Вэйдің регенті ретінде

Мұронг Кеге көп ұзамай өзін жоғары лауазымды адам деп санайтын, Мую Женге қарсы күресуге тура келді. Мую Жен Муронг Хуан мен Муронг Цзюнь билігінде көп нәрсеге қол жеткізгендіктен, жас Мұронг Кеге мойынсұнуға дайын емес еді. Ол алдымен Мұронг Кені таққа отыруға көндіруге тырысты, бірақ Мұронг Ке оны сынады, алайда Муронг Чуй (бұрын Муронг Ба деп аталған) мен Хуанфу Чжэньнің кеңесіне қарамастан, оны өлтірмеді. Содан кейін Мую, Мұронг Цзюньнің әйелі, Императрица Кезухун мен жас императорға Мұронг Ке мен Мұронг Пинг көтеріліс жоспарлап отыр деген ойға келтіруге тырысты. Императрица Кезухун оған сенді, бірақ император сенбеді және шара қолдануға рұқсат бермеді. Мұронг Ке бұл туралы естіген соң, Мую мен оның серіктерін жазалады. Мұронг Цзюнь жақында қайтыс болғаннан кейін және үлкен тазалаудан соң, бұрынғы Ян режиміндегі шенеуніктер қорқып, үрейленді, бірақ Мұронг Ке оларды тыныш мінез-құлқымен сабырланды – оның ішінде тек бір ғана қызметші оны қайда барса да сүйреп жүрді, қоршаусыз. Оның әскери басқару стилі туралы Сима Гуанның «Цзычжи Тунцзянь» еңбегінде былай делінген: Мұронг Ке әскерін жазалау арқылы қорқытуға емес, мейірімділік пен адалдыққа сүйенді. Ол әскерлерін сабырландырды, маңызды мәселелерге назар бөлді және ұсақ-түйектерге араласпады. Әркім өзін тәртіппен қорғалғандай сезінді. Күнделікті өмірде әскери заңдар жеңілдетілді, сондықтан оның тәртіпсіз және жеңілуге бейім көрінуі мүмкін еді. Бірақ шындығында ол қорғанысқа ерекше мән берді, сондықтан жаулар оған жақындаса алмады. Сондықтан ол ешқашан шайқаста жеңіліске ұшырамады. Тарихта Мұронг Ке шайқаста жеңілгені туралы ешқандай жазба жоқ. Ол сондай-ақ, қарапайым және кеңеске құлақ қоятын қабілетті регент ретінде сипатталды. Ол шенеуніктердің қателіктері үшін ауыр жазалар бермеді және барлық маңызды мәселелер бойынша Мұронг Пингпен кеңесетін. 361 жылы жас императордың сүйікті сиқыршысы Динг Цзинь Мұронг Кені өлтіріп, барлық билікті өзіне алуға көндіруге тырысып, оған жағымпаздануға тырысты. Бірақ Мұронг Ке сиқыршыны жазалады. Сол жылы Мұронг Ке бірнеше жыл бұрын жеңген Лю Ху көтеріліс жасады, бірақ Мұронг Ке оны тағы да жеңіп, Цзиньге қашуға мәжбүр етті. 364 жылы Мұронг Ке 356 жылдан бері Цзиньдің қолында болған Луоянға қарсы әскерді басқарды. 365 жылы қатал шабуылдан кейін Луоян құлдырады, ол бастапқыда сақтап қалғысы келген Цзинь генералын Шен Цзинды тұтқынға алды, бірақ ол мойынсұнудан үнемі бас тартқандықтан, оның орынбасары Мюю Цян оны жазалауды талап етті. Мұронг Ке Еченгке оралғаннан кейін, Шеннің өмірін сақтап, оның қабілеттерін бұрынғы Ян үшін пайдалана алмағанына өкініш білдірді. 366 жылы ол және Мұронг Пинг лауазымдарынан кетіп, барлық билікті 16 жасар император Мұронг Вэйге қайтаруды ұсынды. Мұронг Вэй бұдан бас тартты. 367 жылы Мұронг Ке ауырып қалды. Ол өзінің міндеттеріне жататын әскер басшысы лауазымына лайықсыз адам тағайындалуынан қорқып, Мұронг Вэйдің ағасы Мұронг Цзаң мен Мұронг Пингті осы лауазымды оның қабілеттеріне қатты әсер еткен Мұронг Чуйге беруге көндіруге тырысты (бірақ Императрица Кезухун оған күдікпен қарады). Өлім төсегінде ол жас императорды да осыған көндіруге тырысты. Алайда, ол сол жылы қайтыс болғаннан кейін, Мұронг Пинг келіспей, биліктің көп бөлігін өзіне алды, әскер басшысы лауазымын Мұронг Вэйдің кіші інісі Мұронг Чонгқа берді. Мұронг Кені қорқатыны болды, Мұронг Пинг билікке келгеннен кейін, бұрынғы Цинь 370 жылы, оның қайтысынан үш жыл өткен соң, бұрынғы Янды жойды. (Бұрынғы Циньдің қабілетті премьер-министрі Ван Мэнь Еченгке жақындағанда, оның әскері Мұронг Кенің әскері сияқты тәртіптілік көрсетті, ал халық қуана: «Біз Тайюань ханзадасымен қайтадан кездестік!» деді. Мұны естіген Ван, өзінің қабілетіне сенімді болғандықтан, Мұронг Кенің қабілетіне таң қалды және оған құрбандық шалу үшін елшілерді жіберді.)

Murong Ke soon had to face a challenge against Muyu Gen, who considered himself the senior official, having accomplished much during the reigns of Murong Huang and Murong Jun, and was unwilling to submit to the much younger Murong Ke. He first tried to create a rift by trying to persuade Murong Ke to take over the throne—which Murong Ke rebuked him about but declined to kill him despite suggestions to do so from Murong Chui (formerly known as Murong Ba) the Prince of Wu and Huangfu Zhen. Instead, Muyu then tried to persuade Murong Jun's wife Empress Dowager Kezuhun and the young emperor that Murong Ke and Murong Ping were planning a rebellion. Empress Dowager Kezuhun believed him, but the emperor did not and refused to authorize action. After Murong Ke heard about this, he executed Muyu and his coconspirators. With Murong Jun recently deceased and a major purge having followed, the officials in the Former Yan regime all were terrified, but Murong Ke calmed them by calm demeanor—including only having one servant accompany him wherever he went, without heavy guards. As far as his military command style was concerned, this was said about it in Sima Guang's Zizhi Tongjian:

Murong Ke did not rely on terrorizing his army with punishments, but relied on kindness and faithfulness. He calmed his soldiers and paid attention to important things, and did not micromanage. Everyone felt protected by order. In ordinary times, the military laws were relaxed, and it might appear as if he lacked discipline and could be defeated easily. Instead, reality was that he paid great care to defense, and enemies could not get close. Therefore, he never lost a battle. Indeed, in recorded history there was not a single mention that Murong Ke lost a battle. He was also described as a capable regent, being humble and willing to listen to suggestions. He did not deal out heavy punishments for officials' mistakes, and he consulted with Murong Ping on all important decisions. In 361, a magician much favored by the young emperor, Ding Jin (丁進), tried to flatter Murong Ke by persuading him to kill Murong Ping and take all power. Murong Ke, instead, had the magician executed. Later that year, Lü Hu, whom Murong Ke had forced the surrender of years earlier, rebelled, and Murong Ke defeated him, forcing him to flee to Jin. In 364, Murong Ke led an army against Luoyang, which had been in Jin hands since 356. In 365, after a fierce attack, Luoyang fell, and he captured the Jin general Shen Jing (沈勁), whom he initially wanted to spare, but who continuously refused to submit and therefore whom his deputy Muyu Qian (慕輿虔) insisted on executing. Murong Ke, upon return to Yecheng, stated that he felt ashamed that he was unable to preserve Shen's life and allow his abilities to be used by Former Yan. In 366, both he and Murong Ping offered to resign their posts and return all authority to the 16 year old emperor Murong Wei. Murong Wei declined. In 367, Murong Ke grew ill. He was afraid that a post that was part of his responsibility, the commander of the armies, would be given in an inappropriate person. He therefore tried to persuade Murong Wei's older brother Murong Zang (慕容臧) the Prince of Le'an and Murong Ping that the post should be given to Murong Chui, whose abilities he was greatly impressed with (but who had been viewed with suspicion by Empress Dowager Kezuhun). On his death bed, he also tried to persuade the young emperor of the same thing. However, after he died later that year, Murong Ping disagreed and took most of the power, giving the commander of the armies post to Murong Wei's younger brother Murong Chong the Prince of Zhongshan. What Murong Ke feared happened, as with Murong Ping in charge, Former Qin destroyed Former Yan in 370, just three years after his death. (As Former Qin's capable prime minister Wang Meng approached the Former Yan capital Yecheng, his army showed the same discipline that Murong Ke's did, and the people joyously stated, "We have met the Prince of Taiyuan again!" Upon hearing this, Wang, who had been quite confident about his own abilities, became impressed at Murong Ke, and sent messengers to offer sacrifices to him.)

Ұрпақтар

Шығыс Вэй генералы Муронг Шаоцзонг (慕容绍宗) да оның түкпілден келген ұрпағы еді.

Немерелері

Муронг Ци (慕容奇), Муронг Кайдың ұлы және Лан Ханның қызы, Кайдың титулын мұраға алып, 395 жылы қайтыс болды.