Кіріспе

Днепропетровск облысындағы қала, Украина.

Павлоград (Павлоград) – Украинаның орталық-шығысындағы қала және муниципалитет, Днепропетровск облысына қарасты. Павлоград ауданының әкімшілік орталығы болып табылады. Халық саны шамамен құрайды.

Вовча (қала арқылы Самара өзеніне қарай ағады), Хниздака және Кочерха өзендері Павлоград қаласынан өтеді. Қаланың аумағы – . Қала ішінде 20 мектеп және 1 лицей бар.

Тарих

Днепропетровск облысындағы ең көне қазіргі елді мекендердің бірі – Павлоград 17 ғасырға қатысты құжаттарда айтылады. 1770-ші жылдардың басында Запорожье казағы Матвій Хижняк қыстақ салған, ол тез арада Матвіївка (Матвиївка, lang ru) болып белгілі болды. 1779 жылы Матвіївка Луганскіге аты өзгертілді, себебі ол М. И. Голинищев-Кутузов басқарған Луганск атқыштар полкінің штабына айналды. 1783 жылы Екатеринослав вице-корольдігі құрылғанда, болашақ император Павел І құрметіне аты қайта Павлоград болып берілді және бұл әкімшілік бірліктің аудандық орталығына айналды. 1784 жылы Павлоградқа қала мәртебесі берілді. 18 ғасырдың соңында қалада 426 үй және 2419 тұрғын болды. Павлоград тұрғындары саман үйлерде тұрған. Алғашқы тас ғимарат – Соборная алаңындағы (ағылш. : cathedral square) Свято-Вознесенский кафедральдық соборы. Қаланың алғашқы елтаңбасы 29 шілде 1811 жылы, екіншісі 26 қыркүйек 1979 жылы бекітілді. Алғашқы тұрғындары – Самар және Калмиус Паланкасының казақтары мен әскерден босатылғандар. Шотланд сәулетшісі У. Гесте жасаған қала жоспары 31 шілде 1831 жылы император Николай І бекітті. 1871 жылы жергілікті саудагер А. К. Шалин қаланың алғашқы басшысы болып сайланды. Орталық көше оның құрметіне аталды (Шалинская көшесі, (ағылш. : Shalinsky street), кейін Ленин көшесі (ағылш. : Lenin street) болып өзгертілді). (2015 жылы Украина үкіметі коммунистік символдар мен көше аттарын заңсыз деп жариялаған заңдар қабылдады.) Қазіргі кезде көше Соборная деп аталады. 1892 жылы ІІ гильдия саудагері А. В. Пермякин қала әкімі болып сайланды. Оның басшылығымен қала қарқынды дамыды: бірнеше шіркеулер, ғибадатханалар, казармалар, гимназиялар, зауыттар мен фабрикалар салынды. 1870-ші жылдары Санкт-Петербург пен Симферопольді байланыстыратын теміржол Павлоград арқылы өтті. 1896 жылы Голенищев-Кутузовтар отбасы "Граф театрын" салған. 1930 жылы Павлоградта кеңес үкіметіне қарсы көтеріліс болды. 1780 жылдан 1941 жылға дейін қалада үлкен еврей қауымы өмір сүрді. Холокостқа дейінгі еврей халқының саны шамамен 4000 адамды құрады. 1941 жылы нацистік басқыншылық кезінде қала қиратылды. Холокост кезінде неміс оккупациялық әскерлері Павлоградта концлагерь (Дулаг 111) және еврей геттосын ұйымдастырды. Қауымның көп бөлігі соғыс кезінде және жаппай ату кезінде қаза тапты. Павлоградтағы еврей зиратында еврейлер ғана емес, христиандар да жерленген, бұл туралы 1995 жылы жергілікті еврей қауымының басшылары келісімге келді. 2011 жылдың 22 мамырында белгісіз біреулер қаладағы зиратты қиратқандығы туралы хабар тарады – мазарлар бұзылып, аударылып кеткен, бұл антисемиттік акт деп саналды. 2020 жылдың 18 шілдесіне дейін Павлоград облыстық маңызы бар қала ретінде тіркелді және Павлоград ауданының әкімшілік орталығы болды, бірақ аудан құрамына кірмеді. 2020 жылдың шілдесінде Украинаның әкімшілік реформасы аясында Днепропетровск облысының аудандарының саны жетіге дейін азайтылды, Павлоград қаласы Павлоград ауданына қосылды. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде маңызды теміржол торабы болған Павлоград Ресейдің шабуылдарына ұшырады. 22 наурызда зымыран соққысы нәтижесінде қаладағы Pavlohrad 2 теміржол станциясы қирады, кем дегенде бір адам қаза тапты. "Украинада Ресей империялық саясатын айыптау және үгіт-насихатты тыйым салу және топонимиканы деколонизациялау туралы" заңға (2023 жылдың сәуір айында президент Владимир Зеленский қол қойған) сәйкес қаланың атын өзгерту қажет. Заң бойынша бұл өзгерту 2024 жылдың 27 қаңтарына дейін жүзеге асырылуы керек. Атын өзгерту туралы түпкілікті шешім дауыс беруден кейін ғана қабылданады.

Халық саны

2001 жылғы Украина халық санағы мәліметтері бойынша, қаланың халқы 119 672 адамды құрады. Халықтың 72,3%-ы украиндер, ал 25%-ы – орыстар болды. Халықтың 59,2%-ы украин тілін ана тілі ретінде, ал 39,8%-ы – орыс тілін атап көрсетті.

Павлоград механика зауыты

Қалада 1963 жылғы желтоқсанда №586 зауыттың (қазіргі "Пивденмаш" өндірістік бірлестігі) мамандандырылған өндірістік нысаны ретінде құрылған Павлоград механикалық зауыты орналасқан. PMZ – қатты отынмен жұмыс істейтін зымыран қозғалтқыштары мен зымырандарды құрастыруға, жетілдіруге және өндіруге арналған зауыт. 1975 жылға қарай PMZ КСРО-ның Жалпы машина жасау министрлігіне қарасты ең ірі қатты отынды зымыран зауытына айналды. PMZ күшейткіш зымырандарға арналған жанармай бактерілерін және ICBM зымыран қозғалтқыштарының пластикалық корпустарын, сондай-ақ аэроғарыш жүйелерін өндіруге қажетті бөлшектерді, компоненттерді және жиынтықтарды жасады. 2023 жылдың 30 сәуірінде Павлоградқа жасалған ресейлік шабуыл салдарынан бірнеше күшті жарылыс пен өрт орын алып, кем дегенде 34 азамат жарақаттанды. Украиналық дереккөздердің хабарлауынша, шабуыл совет кезеңіндегі зымырандарға арналған қатты отын өндіретін зауытқа жасалған, және тоқтатылуы күтіліп жатқан бірнеше қозғалтқыш та сол жерде болған. Ресейлік дереккөздер бұл шабуыл украин әскерлері үшін оқ-дәрі, қару-жарақ және әскери техника өндірісін тоқтатқанын мәлімдеді.