Әскери авиациямен материалдық-техникалық және персоналдық тасымалдау

Кіріспе

Әскери материалдарды және персоналды әуе көлігімен тасымалдау

Әуе көлігі – әскери көлік ұшақтары арқылы негізінен жүзеге асырылатын, құрал-жарақ пен персоналдың ұйымдастырылған жеткізілуі. Әуе көлігі екі түрге бөлінеді: стратегиялық және тактикалық. Әдетте, стратегиялық әуе көлігі материалды ұзақ қашықтыққа тасымалдауды (мысалы, континенттің ішінде немесе одан тыс жерлерге) қамтиды, ал тактикалық әуе көлігі ресурстар мен материалды белгілі бір нысанаға жоғары дәлдікпен жеткізуге бағытталған. Жағдайға қарай, әуе көлігімен жеткізілетін жүктер әртүрлі тәсілдермен жеткізілуі мүмкін. Мақсатты жер және оны қоршаған әуе кеңістігі қауіпсіз деп есептелген жағдайда, ұшақ жүкті түсіру үшін тиісті әуежайға немесе әуе базасына қонады. Егер ұшақты жерге қондыру немесе жүктерді жер үсті көлігімен белгілі бір аймаққа жеткізу мүмкін болмаса, жүк ұшағы оларды ұшу кезінде, тиісті контейнерлерге бекітілген парашюттердің көмегімен түсіре алады. Егер жүктерді алуға тиіс тарап, қарсыластың жинауға кедергі келтіруінен немесе ұрлауынан қауіптенбей, кең аумақты бақылауда ұстаса, ұшақтар қалыпты биіктікте ұшып, жүктерді парашютпен жерге түсіре береді. Алайда, егер аумақ тым кішкентай болса, мысалы, оқшауланған базада, немесе қону үшін тым қауіпті болса, төмен биіктікте парашютпен түсіру жүйесі қолданылады. Апаттар мен басқа да төтенше жағдайларда, әуе көлігі басқа көлік түрлерін қолдауға немесе ауыстыруға, қиын жағдайдағы азаматтарға көмек көрсетуге пайдаланылады. Мысалдарға, оқшауланған Батыс Берлинге азық-түлік пен көмір жеткізу үшін жасалған Берлин әуе көлігі, 1990 жылғы Парсы шығанағы соғысында тұтқындалған үндістандық азаматтарды құтқару үшін жасалған Air India әуе көлігі және Нигерия азаматтық соғысы кезіндегі 1967-1970 жылдардағы Биафра әуе көлігі жатады.

Тарих

1915 жылдың қарашасында француз эскадрильясы MF 99 S, Farman MF.11 ұшақтарымен жабдықталған, Сербиядан Албания арқылы Корфуға жарақат алған әскерлерді тасыды. Бұл – әуе тарихындағы алғашқы медициналық эвакуация операциясы болды. 1923 жылдың сәуір айында Ұлыбритания Корольдік әуе күштерінің Ирак командалығының ұшақтары 280 сикх сарбазын Кингарбаннан Киркукке жеткізді. Бұл операция қысқа қашықтықта ғана жүзеге асты, ал 1929 жылға дейін Ұлыбритания әуе күштері Кабул әуе көпірі арқылы Vickers Victoria ұшағында Ауғанстаннан Үндістанға ұрыссыз әуе эвакуациясын жүргізбеді. Әлемдегі алғашқы ұзақ қашықтықтағы әскери әуе көлігі 1936 жылдың шілдесінен қазан айына дейін өтті. Испания Ұлттық әуе күштері нацистік Германияның Люфтваффе Ju 52 және фашистік Италияның Regia Aeronautica Savoia Marchetti SM.81 ұшақтарын Африка армиясын Испания Мароккосынан Испанияның материгіне, Испания Азамат соғысының басында тасымалдау үшін пайдаланды. Ұшақтар жетілгенде және үлкен жүк көлемін тасымалдауға қабілетті болғанда, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әуе көлігі іс жүзінде қолданыла бастады. Немістер Демянск қалтасын құтқару үшін әуе көпірін пайдаланды, бірақ Люфтваффе көлік ұшақтарының паркіне елеулі зиян келді. Әуе көлігі тактикасының сәттілігіне байланысты, Люфтваффе басшысы Герман Геринг Адольф Гитлерге әуе көпірін ірі масштабта жүргізе алатынын мәлімдеді, бұл Сталинградтан қоршаудан кейін Алтыншы армияның шығуына жол бермеудің маңызды факторы болды. Алайда, сол кезде Люфтваффе Сталинградта жақсы дайындалған кеңес әуе күштерімен бетпе-бет келді, сондықтан әуежайлар жаудан басылып алынғанша қажетті жабдықты жеткізе алмады. Әуе көпірінің айқын кемшіліктеріне қарамастан, Гитлер Алтыншы армияға жарылыс жасауға рұқсат бермеді, нәтижесінде оның командирі Фридрих Паулюс капитуляциялады. 1942 жылдың мамыр айында АҚШ армиясының Әуе көлігінің командасы соғыстың ең ірі және ең ұзаққа созылған әуе көпірін бастады, 1945 жылдың қарашасына дейін Үндістаннан Қытайға жарты миллионнан астам тонна материал жеткізді. Көптеген USAAF ұшқыштары нацистер басып алған Сербияда "Тайдал толқын" операциясы кезінде атып түсірілгеннен кейін, АҚШ-тың он бесінші әуе күштері мен Стратегиялық қызметтер бюросы Дража Михайловичтің четник партизандарының көмегімен олардың бірнешеуін "Халиард" операциясы арқылы эвакуациялады. Сонымен қатар, екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін АҚШ Әуе күштері мен Ұлыбритания Корольдік әуе күштері 1944 жылғы голландтық ашаршылықты жеңілдету үшін нацистер басып алған Нидерландыға "Манна" және "Чоухаунд" операциялары арқылы гуманитарлық әуе десанттарын ұйымдастырды. Ең ірі әуе көпірі 1948 жылдың маусымынан 1949 жылдың қыркүйегіне дейін жалғасқан Берлин әуе көпірі болды. Бұл халықаралық операция Кеңес Одағының Батыс Берлинге қатысты блокадасын бұзуға бағытталған. Аэропортты АҚШ Әуе күштері, Ұлыбритания Корольдік әуе күштері, Франция Әуе күштері, Канада Корольдік әуе күштері, Австралия Корольдік әуе күштері, Жаңа Зеландия Корольдік әуе күштері және Оңтүстік Африка Әуе күштері C-47 Skytrains, C-54 Skymasters, Handley Page Haltons және Short Sunderlands ұшақтарын пайдалану арқылы ұйымдастырды. Көптеген кеңестік және батыс көшбасшылары Батыс Берлинге жабдықтарды жеткізуге арналған әуе көпірі Сталинград шайқасының нәтижесіне байланысты сәтсіз аяқталады деп болжады. Алайда, ол сәтті аяқталды және блокаданы тоқтатқан Кеңес Одағы үшін ұятқа айналды. Блокада және әуе көпірінің табысы суық соғыстың басталуына және Солтүстік Атлантика шарты ұйымының, Батыс Еуропа одағының және Германия Федеративтік Республикасының құрылуына ықпал етті. Израиль әуе күштері мен El Al 1948 жылғы араб-израиль соғысынан кейін араб және мұсылман елдерінен Израильге еврейлердің көшіп кетуі кезінде бірнеше әуе тасымалдарын жүргізді. 1949 жылы Израиль "Бүркіт қанаты" операциясы арқылы 49 000 йемендік еврейді Израильге көшірді. 1951 жылы ол "Эзра мен Нехемия" операциясын жүргізді, ол 120 000-нан астам еврейді Ирактан Британдық Кипр арқылы Израильге көшірді. Израиль қорғаныс күштері кейіннен Эфиопиядағы ашаршылық пен азаматтық соғыс кезінде Мұса операциясы, Ешуа операциясы және Сүлеймен операциясы арқылы Судандағы босқындар лагерьлерінде тұратын Эфиопиядан 8000-нан астам бета-израильдік босқындарды эвакуациялады. Бірінші Индокитай соғысы кезінде француз экспедициялық күштері "кірпі" концепциясын ойлап тапты, ол әскерилерді Вьетминнің Лаосқа жеткізу желілеріне жақын орналастыру арқылы бекітілген әуе көпірін құруды көздеді. Бұл Лаостағы Вьетмин әскерлерін тоқтатуға және оларды кері шегінуге мәжбүр ететін еді. "Бұл жаудың тыл аймағын тоқтатуға, жабдықтар мен күштердің ағынын тоқтатуға, жаудың тылында бекініс құруға және оның желілерін бұзуға жасалған әрекет болды". Бұл Нà Sản шайқасында сәтті орындалды, сондықтан француздар оны Діен Бьен Фу шайқасында ірі масштабта қайталауға үміттенді. Алайда, Нà Sản шайқасынан алынған сабақтарға сүйене отырып, Вьетмин Діен Бьен Фуде дайындықтарын жақсартты, оның ішінде жасырылған артиллерия және көптеген зениттік батареялар, француз ұшақтары үшін ұшу жолақтарын пайдалануды қауіпті етті, содан кейін бомбалау француздықтарды ұшу жолағын пайдаланудан бас тартуға мәжбүр етті және парашютпен тастауға көшті. Қоршаудағы француз күштері ақырында капитуляциялады. Ең ірі азаматтық әуе көпірі – Биафра әуе көпірі, 1967-70 жылдардағы Нигериядан Биафраның бөліну соғысы кезінде Биафраға азық-түлік тасымалдау үшін протестант және католик шіркеулері бірлесіп "Бірлескен шіркеу көмегі" (JCA) туымен жүргізді. Бұл бірлескен күш-жігер (қатысушылар JCA әйелдерінің бас әріптерінен "Иисус Христос әуе компаниясы" деп әзілде атады) Биафрада миллионнан астам адамды құтқарып қалды деп есептеледі. Көптеген ұшақтар португалдық Сан-Томе және Принсипиден Биафрадағы жалғыз операциялық "әуежай" болған, жалпы жолдың кеңейтілуінен жасалған Улиге ұшып келді. Ұшақтар түнгі уақытта барлық шамдары өшіріліп, радио байланысы толығымен үнсіздік сақталатын Нигерия әуе күштерінің MiG ұшақтарынан қашу үшін ұшты. Барлық ұшақтар, экипаждар және логистика бірлескен шіркеу топтарымен төленді, құрылды және күтілді. JCA және олардың экипаждар мен ұшақтары (көбінесе DC-7, Lockheed Constellation және Superconstellation, DC-6 және DC3 сияқты ескі көп қозғалтқышты ұшақтар) көптеген экипаж мүшелерінің өміріне қауіп тудыра отырып, Биафраға ұшуын жалғастырды. 1973 жылғы Йом Киппур соғысы кезінде АҚШ Әуе күштерінің Әскери әуе көлігінің командасы Мысыр мен Сирияның координацияланған шабуылына қарсы тұру үшін Израильге жабдықтар жеткізу үшін "Никель шөп" операциясын жүргізді. Әуе көлігі Израильге араб мемлекеттеріне қарсы шабуылға көшуге мүмкіндік берді, бірақ мұнай экспорттаушы елдер ұйымы АҚШ-қа қатысты мұнай эмбаргосын енгізді, бұл 1970 жылдардағы энергетикалық дағдарыстың басталуына әкелді. 1974 жылғы Кипрге түрік шабуылы кезінде Грек әуе күштері "Ники" операциясы арқылы Никосия әуежайына коммандостарды тасымалдауға тырысты, бірақ RAF Акротириден ұшып өткеннен кейін Кипр Ұлттық гвардиясынан келген достық оттан Норд Норатлас ұшақтары атып түсірілді. Тарихтағы ең ірі азаматтық әуе көпірін Gulf соғысы кезінде Air India жүргізді, ол Кувейт басылып алынғаннан кейін Баас Ирағында қалған 176 000 үнді мигрант жұмысшыларын елдеріне қайтарды. Үндістан Таяу Шығыс дағдарысы кезінде мигрант жұмысшыларды эвакуациялау үшін басқа да әуе көпірлерін жүргізді. Үндістан Әскери-теңіз күштері 2006 жылғы Ливан соғысы кезінде "Сукун" операциясы арқылы, Ливия азаматтық соғысы кезінде "Безопасный дом" операциясы арқылы, Оңтүстік Судан азаматтық соғысы кезінде "Санкат Мочан" операциясы арқылы және Сауд-Йемен соғысы кезінде "Рахат" операциясы арқылы көптеген үнді азаматтарын эвакуациялады. Пәкістан Әскери-теңіз күштері Сауд Арабиясының араласуы кезінде Йеменнен пәкістандық азаматтарды эвакуациялау үшін әуе көпірін де жүргізді. Үндістан қарулы күштері 2015 жылғы Непал жер сілкінісінен кейін "Майтри" операциясы арқылы Непалға да әуе көпірін жүргізді. 2019 жылғы COVID-19 пандемиясының басталуы кезінде Уханьда көптеген әуе күштері мен азаматтық әуе компаниялары Ухань Тяньхэ халықаралық әуежайынан эвакуациялық рейстер ұйымдастырды. Тарихтағы ең жоғары азаматтық әуе көпірінің көрсеткіші (...

In November 1915 the French squadron MF 99 S, equipped with Farman MF.11, flew wounded soldiers from Serbia through Albania to Corfu. This was the first medevac operation in air history. In April 1923 aircraft of the British Royal Air Force's Iraq Command flew 280 Sikh troops from Kingarban to Kirkuk in the first British air trooping operation. This operation was only conducted over a short range and it was not until 1929 that the RAF conducted a long range non combat air evacuation of British Embassy staff from Afghanistan to India using a Vickers Victoria during the Kabul airlift. The world's first long range combat airlift took place from July to October 1936. Nazi German Luftwaffe Ju 52 and Fascist Italian Regia Aeronautica Savoia Marchetti SM.81 were used by the Spanish Nationalist Air Force to transport Army of Africa troops from Spanish Morocco to the Spanish mainland at the beginning of the Spanish Civil War. Airlifts became practical during World War II as aircraft became large and sophisticated enough to handle large cargo demands. The Germans used an airlift in successful relief of the Demyansk Pocket, albeit with the Luftwaffe suffering considerable losses to its fleet of transport planes. Due to the apparent vindication of the airlift tactic, Chief of the Oberkommando der Luftwaffe Hermann Göring assured Adolf Hitler that the Luftwaffe could conduct an airlift on a larger scale, which was the key factor not to let the Sixth Army withdraw from Stalingrad after its encirclement by the Red Army. However the Luftwaffe was strained at this point while facing better prepared Soviet air forces at Stalingrad, so they were unable to delivery the necessary supplies before the airfields were overrun. In spite of the airlift's obvious shortcomings, Hitler refused permission for the Sixth Army to attempt a breakout, eventually leading its commander Friedrich Paulus to surrender. The U. S. Army Air Force's Air Transport Command began the largest and longest sustained airlift of the war in May 1942, delivering more than half a million net tons of materiel from India to Free China over the Hump by November 1945. After many USAAF airmen were shot down in Nazi occupied Serbia during Operation Tidal Wave, the U. S. Fifteenth Air Force and the Office of Strategic Services evacuated a number of them in Operation Halyard with the assistance of Draža Mihailović's Chetnik partisans. Additionally, at the end of World War II the USAAF and the RAF arranged humanitarian airdrops to the Nazi occupied Netherlands through Operations Manna and Chowhound to alleviate the Dutch famine of 1944 45. The largest airlift was the Berlin airlift, lasting from June 1948 to September 1949, an international operation intended to thwart the blockading of West Berlin by the Soviet Union. The airlift was arranged by the U. S. Air Force, the British Royal Air Force, the French Air Force, the Royal Canadian Air Force, the Royal Australian Air Force, the Royal New Zealand Air Force, and the South African Air Force using C 47 Skytrains, C 54 Skymasters, Handley Page Haltons, and Short Sunderlands. Many Soviet and Western leaders alike initially assumed that an airlift to resupply West Berlin would fail because of the results of the Battle of Stalingrad. However, it instead succeeded and became an embarrassment for the Soviet Union, which ended the blockade. The blockade and the success of the airlift would be a major factor in the beginning of the Cold War and the formation of the North Atlantic Treaty Organization, the Western European Union, and the Federal Republic of Germany. The Israeli Air Force and El Al conducted a number of airlifts during the Jewish exodus from Arab and Muslim countries to Israel after the 1948 Arab–Israeli War. In 1949 Israel evacuated 49,000 Yemenite Jews to Israel via Operation On Wings of Eagles. In 1951 it carried out Operation Ezra and Nehemiah evacuating over 120,000 Jews from Iraq to Israel via British Cyprus. The Israel Defense Forces later evacuated over 8,000 Beta Israel refugees from Ethiopia living in refugee camps in Sudan through Operation Moses, Operation Joshua, and Operation Solomon during the Ethiopian famine and civil war. During the First Indochina War, the French expeditionary forces devised the hérisson ('hedgehog') concept, establishing a fortified airhead by airlifting soldiers to positions adjacent to key Viet Minh supply lines to Laos. This would cut off Viet Minh soldiers fighting in Laos and force them to withdraw. "It was an attempt to interdict the enemy's rear area, to stop the flow of supplies and reinforcements, to establish a redoubt in the enemy's rear and disrupt his lines". It was executed successfully at the Battle of Nà Sản, so the French hoped to repeat it on a larger scale at the Battle of Điện Biên Phủ. However, based on the lessons learned from Nà Sản, the Viet Minh improved their preparations at Điện Biên Phủ including concealed artillery and massed anti aircraft batteries, making it dangerous for the French aircraft to use the runways, afterwards a bombardment forced the French to abandon use of the airstrip altogether and rely upon parachute drops. The besieged French forces eventually surrendered. The largest civilian airlift ever, the Biafran airlift, was carried out by Protestant and Catholic churches working together under the banner "Joint Church Aid" (JCA) to carry food to Biafra, during the Biafran secession war from Nigeria in 1967–70. This joint effort (which those involved used to call "Jesus Christ Airlines" as an inside joke from the initials JCA) is estimated to have saved more than a million lives in Biafra. Most airplanes departed from Portuguese São Tomé and Príncipe to the bush landing strip of Uli, the only operational "airport" in Biafra, which was made by enlarging a common road. Flights were made flying at night with all lights off and under near total radio silence to avoid Nigerian Air Force MiG aircraft. All the airplanes, crews, and logistics were paid, set up, and maintained by the joint church groups. JCA and their crews and aircraft (mostly aging multi prop airliners like DC 7's, Lockheed Constellation and Superconstellations, DC 6's, and DC3's) kept flying into Biafra at the cost of many crews lives. During the 1973 Yom Kippur War, the U. S. Air Force Military Airlift Command conducted Operation Nickel Grass to resupply Israel in the face of a coordinated surprise attack by Egypt and Syria. The airlift allowed Israel to begin a counteroffensive against the Arab states but caused the Organization of Petroleum Exporting Countries to place an oil embargo on the United States, beginning the 1970s energy crisis. During the 1974 Turkish invasion of Cyprus the Hellenic Air Force attempted to airlift commandos to Nicosia Airport through Operation Niki but failed after the Nord Noratlas planes were shot down by friendly fire from the Cypriot National Guard after flying over RAF Akrotiri. The largest civilian airlift in history was conducted by Air India during the Gulf War, which repatriated 176,000 Indian migrant workers stranded in Ba'athist Iraq after the invasion of Kuwait. India has conducted other airlifts of migrant workers during Middle Eastern crises. The Indian Navy evacuated numerous Indian civilians from the 2006 Lebanon War via Operation Sukoon, from the First Libyan Civil War via Operation Safe Homecoming, from the South Sudanese Civil War via Operation Sankat Mochan, and from the Saudi Yemen War in Operation Raahat. The Pakistan Navy also evacuated Pakistani nationals from Yemen via an airlift during the Saudi intervention. The Indian Armed Forces also conducted an airlift to Nepal after the 2015 Nepal earthquake through Operation Maitri. During the outbreak of the COVID 19 pandemic in Wuhan, numerous air forces and civilian airlines arranged evacuation flights from Wuhan Tianhe International Airport. The highest rate of civilian airlift in history (number of civilians evacuated per day) was during fall of Kabul in August 2021, where 778 flights evacuated 124,334 people over 17 days 7,300 civilians per day (compared to 2,700 per day airlift of Indians from Kuwait in 1990). The evacuation peaked on August 23, 2021, where over 21,600 civilians were evacuated in a single day. During the fall of Kabul at the end of the War in Afghanistan after the Taliban captured most of Afghanistan in a 2021 offensive following the withdrawal of US and NATO forces, foreign governments evacuated hundreds of thousands of their citizens as well as at risk Afghans from Hamid Karzai International Airport. As part of the U. S. Armed Forces' Operation Allies Refuge, U. S. Secretary of Defense Lloyd Austin requisitioned U. S. airliners through the Civil Reserve Air Fleet to assist the U. S. Transportation Command. The U. S. Department of Defense later claimed to have evacuated 122,000 people, including U. S. citizens and Afghan Special Immigrant Visa applicants. Other airlifts included the British Armed Forces' Operation Pitting, the Canadian Armed Forces' Operation AEGIS, and the Indian Armed Forces' Operation Devi Shakti.

Соңғы платформалар

Ұшақ Ролі Макс. жүк көтергіштігі (кг) Қашықтығы (НМ) Круиздік жылдамдығы (Мах) Биіктігі (фт) Бағасы Антонов An-72 Тактикалық 10,000 1,728 НМ Мах 0.68 36,089 фут $12.5 млн (шамамен) C-130J Super Hercules Тактикалық 19,050 2,380 НМ Мах 0.58 33,000 фут $52 млн (шамамен) Антонов An-12 Тактикалық 20,000 1,940 НМ Мах 0.55 33,000 фут — Шэньси Y-8 Тактикалық 20,000 3,030 НМ Мах 0.45 34,000 фут — Эмбраер KC-390 Тактикалық 26,000 3,140 НМ Мах 0.70 36,000 фут $50 млн (шамамен) Шаньси Y-9 Тактикалық 25,000 3,700 НМ Мах 0.53 34,120 фут — Airbus A400M Atlas Стратегиялық/тактикалық 37,000 2,450 НМ Мах 0.72 37,000 фут €100 млн (шамамен) Airbus C295 Тактикалық 9,250 2,100 НМ Мах 0.35 30,000 фут — Kawasaki C-2 Стратегиялық/тактикалық 37,600 3,000 НМ Мах 0.80 40,000 фут $120 млн (шамамен) Антонов An-70 Тактикалық 47,000 1,621 НМ Мах 0.73 40,000 фут $80 млн (шамамен) Ильюшин Il-76 Стратегиялық/тактикалық 60,000 2,700 НМ Мах 0.70 42,700 фут $120 млн (шамамен) Xian Y-20 Стратегиялық 66,000 2,430 НМ Мах 0.75 42,700 фут — C-17 Globemaster III Стратегиялық/тактикалық 77,520 2,380 НМ Мах 0.77 45,000 фут $225 млн C-5 Galaxy Стратегиялық 122,472 2,400 НМ Мах 0.77 34,000 фут $168 млн Антонов An-124 Стратегиялық 150,000 2,808 НМ Мах 0.65 35,000 фут $70–100 млн Антонов An-225 Стратегиялық 250,000 2,159 НМ Мах 0.61 33,000 фут —