Николай Раевский: Ресей генералы мен мемлекет қайраткері

Кіріспе

Ресейлік генерал және мемлекет қайраткері (1771–1829)

Николай Николаевич Раевский (Николай Николаевич Раевский; 25 қыркүйек 1771 [е.с. 14 қыркүйек 1771] — 28 қыркүйек 1829 [е.с. 16 қыркүйек 1829]) – Наполеон соғыстары кезіндегі ерлігімен танымал орыс генералы және мемлекет қайраткері. Оның отбасы ресейлік қоғам мен мәдениетінде ұзаққа созылатын мұра қалдырды.

Ерте өмір

Николай Раевский Санкт-Петербургте дүниеге келген. Ол алыс Скандинавия және поляк-литвалық тегі бар Раевский дворяндық әулетінен шыққан. Ұлы Петрдің бір әжесі Раевский әулетінен болған. Николайдың әкесі Семен Раевский Киелі Синодтың прокуроры болған. Раевскийдің әкесі, полковник Николай Семенович Раевский, элиталық Измайловский полкінің командирі, Екатерина Самойловаға үйленген кезде отбасы Ресейде мәшһүр болды. Екатерина II-нің ізбасары және жақын досы, сондай-ақ императрицаның ықпалды сүйіктісі, принц Потемкиннің қызы Екатерина болды. Екатеринаның ағасы – генерал және мемлекет қайраткері, граф Александр Самойлов. Николай Семенович Раевский 1768–74 жылдардағы орыс-түрік соғысы кезінде Яссыда қаза тапты, ұлы, генерал Николай Раевский дүниеге келгенге бірнеше ай қалғанда. Полковник қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай, императрица Раевскийдің анасын бай жер иесі Лев Давыдовқа үйлендірді, ол мейірімді әке болды. Раевский өте ерте жасында Лейб-гвардия Семеновский полкіне қабылданды. 1777 жылдың 30 сәуірінде сержант, ал 1786 жылдың 1 қаңтарында прапорщик болып тағайындалды. 1789 жылдың 23 ақпанында премьер-майор шенімен Нижегородский драгун полкіне ауыстырылды. Осы полкпен ол 1787–1792 жылдардағы орыс-түрік соғысына қатысып, Бендер және Акерман қалаларында көзге түсті. Батылдығы үшін Раевский 1790 жылдың 1 қыркүйегінде подполковник шеніне көтеріліп, казак полкінің бастығы болды. Бейбітшілік шарты жасалғаннан кейін, ол 1792 жылы Нижегородский драгун полкімен поляк-орыс соғысына қатысты. Бұл жорығы үшін 1792 жылдың 28 маусымында 4-дәрежелі Әулие Георгий орденімен және ерлігі үшін жазылған алтын қылышпен марапатталды. 1796 жылы Парсымен соғыс басталғанда, граф Валерий Зубовтың басшылығымен Раевский Дербенттің алынуына және басқа да шайқастарға қатысты. Павел I таққа отырғаннан кейін армияны Ресейге қайтарды және Раевскийді Потемкин ханзадасымен болған байланысы үшін әскерден шығарды, оны Павел жек көретін. Павел өлтірілгеннен және Александр I таққа отырғаннан кейін Раевский қайтадан армияға қосылып, генерал-майор шеніне көтерілді.

Nikolay Raevsky was born in Saint Petersburg. He descended from the Rayevsky noble family which has claimed remote Scandinavian and Polish–Lithuanian ancestry. One of Peter the Great's great grandmothers came from the Raevsky family. Nikolay's grandfather, Semyon Raevsky, was the Prosecutor of the Holy Synod. The family rose to prominence in Russia when Raevsky's father, Colonel Nikolay Semyonovich Raevsky, commander of the elite Izmaylovsky Regiment, married Ekaterina Samoylova. Ekaterina was a lady in waiting and close friend of Empress Catherine II, and a niece of the Empress’ influential favorite, Prince Potemkin. Ekaterina's brother was the general and statesman, Count Alexander Samoylov. Nikolay Semyonovich Raevsky was killed in action during the Russo Turkish War (1768–74) at Iaşi, dying several months before the birth of his son, General Nikolay Raevsky. Not long after the Colonel's death, the Empress arranged for Raevsky's mother to marry a wealthy landowner, Lev Davydov, who proved to be a generous stepfather. Raevsky was enrolled in the Leib Guard Semyonovsky Regiment at a very early age. On 30 April 1777 he was promoted to sergeant and on 1 January 1786 to ensign. On 23 February 1789 he was transferred to the Nizhegorodsky Dragoon Regiment with the rank of premier major. With this regiment he took part in the Russo Turkish War, 1787–1792 and distinguished himself at Bendery and Akkerman. In recognition of his valor, Raevsky was promoted on 1 September 1790 to lieutenant colonel and became the chief of a Cossack regiment. After the peace treaty was concluded, he took part in the Polish–Russian War of 1792 with the Nizhegorodsky Dragoon Regiment. For this campaign he received on 28 June 1792 the Order of St. George of the 4th degree and the gold sword with an inscription for bravery. When the war with Persia erupted in 1796, Raevsky, under command of Count Valerian Zubov, took part in the taking of Derbent and in other engagements. Upon his ascension to the throne, Emperor Paul I recalled the army back to Russia, and had Raevsky dismissed from the military because of his relationship to Prince Potemkin, whom Paul detested. After Paul's murder, and Alexander I's assumption of the throne, Raevsky rejoined the army and was promoted to the rank of Major General.

Наполеон соғыстары

Ресейдің Наполеон соғыстарының басталғандағы сәтсіздіктерінен кейін Раевский 1807 жылғы 25 сәуірде қайтадан майданға оралды. Ол Пётр Багратион ханзадасымен бірге орыс армиясының алғы шебінде қызмет етті. 1806–1807 жылдардағы науқан барысында Раевский көптеген шайқаста өзін ерекше көзге көрсетіп, 3-дәрежелі Әулие Владимир орденімен марапатталды. Гейлсберг шайқасында жарақат алған Раевский Фридланд шайқасында алдыңғы қатардағы аңшыларға қолбасшылық етті. Тилзит шарты жасалғаннан кейін Раевский Фин соғысына қатысып, барлық маңызды шайқастарда болды. Осы науқаны үшін Раевский 2-дәрежелі Әулие Владимир орденін алып, генерал-лейтенант шеніне көтерілді. Соғыс аяқталған соң, ол граф Николай Каменскиймен бірге Молдаван армиясына қосылып, 1806–1812 жылдардағы Ресей-Түрік соғысына қатысты. Оның батыл басшылығы Силистраны басып алу кезінде айқын көрінді. Наполеонның Ресейге басып кіруі кезінде Раевский ханзада Петр Багратион басқарған 2-ші армияның құрамындағы 7-ші жаяу әскер корпусын басқарды. Алғы шепте Раевский Давудың Мәскеуге қарай жылжуын тежеуге жауапты болды. Салтановка шайқасынан кейін ол Смоленскіге шегінді, онда қала үшін болған шайқасқа қатысты. Бородино шайқасында ол Ресей армиясының оң жақ қанатын – кеңінен Раевский редуты деп танылған бөлігін қорғады және 3-дәрежелі Әулие Георгий орденімен марапатталды. Кейін ол «Grande Armée» армиясын қуды және Малоярославец шайқасына, Красной шайқасына қатысты, онда маршал Нейді жеңуге көмектесті. Раевский Гренадер корпусына қолбасшылық етті және Баутцен шайқасында негізгі күштердің шегінуін қамтамасыз етті. Австрия мен Пруссия одақтастарға қосылғаннан кейін Раевский корпусы Карл Филипп цу Шварценбергтің басқаруындағы Богемия армиясына қосылды. Ол Кульм шайқасы үшін 1-дәрежелі Әулие Владимир орденін алды. Вахау маңында ол ауыр жарақат алды. Оның қарулы ерлігі үшін ол толық генерал (1813 жылғы 8 қазан) шеніне көтеріліп, 3-дәрежелі Мария Тереза әскери орденімен марапатталды. Ресей армиясы Саксонияға кірген кезде Раевский денсаулығының нашарлауына байланысты Ресейге қайтуға мәжбүр болды. Ауруынан жазылғаннан кейін Раевский Лейпциг шайқасында армияға қайта қосылып, екі гренадер корпусын басқарды. Рейн маңында ол Петр Витгенштейннен басқаруды қабылдап, Парижді басып алу кезінде осы армияны жетекшілік етті. Наполеон жеңілгеннен кейін генерал Раевскийге Александр I-нің қасында Парижге кіру құрметі берілді (1814 жылғы 31 наурыз).

After Russia's failures at the outbreak of the Napoleonic wars, Raevsky returned into the field on 25 April 1807. He served with Prince Pyotr Bagration in the vanguard of the Russian army. During the campaign of 1806–1807, Raevsky distinguished himself in numerous battles, and was awarded the Order of St. Vladimir of the 3rd degree. Raevsky, who had sustained a wound in the Battle of Heilsberg, commanded chasseurs of the advance guard in the Battle of Friedland. After the Treaty of Tilsit was concluded, Raevsky fought in the Finnish War, and was present at every major engagement. For this campaign, Raevsky received the Order of St. Vladimir of the 2nd degree and obtained the rank of lieutenant general. The war over, he followed Count Nikolay Kamensky to the Moldavian army, which took part in the Russo Turkish War, 1806–12. His bold leadership made itself felt in the taking of Silistra. During Napoleon's Invasion of Russia, Raevsky led the 7th Infantry Corps, a part of the 2nd Army led by Prince Pyotr Bagration. In the advance guard, Raevsky was responsible for delaying Davout's advance towards Moscow. After the Battle of Saltanovka, he retreated to Smolensk, where he took part in the battle for the city. During the Battle of Borodino, he protected the right wing of the Russian Army, better known as the Raevsky Redoubt, winning the Order of St. George of the 3rd degree. Later he pursued La Grande Armée and took part in the Battle of Maloyaroslavets and Battle of Krasnoi, in which he helped defeat Marshal Ney. Raevsky commanded the Grenadier Corps and protected the retreat of main forces during the Battle of Bautzen. After Austria and Prussia joined the Allies, Raevsky's corps joined the Army of Bohemia commanded by Karl Philipp Fürst zu Schwarzenberg. He received the Order of St. Vladimir of the 1st degree for the Battle of Kulm. Near Wachau, he was seriously injured. For his feats of arms he was promoted Full General (October 8, 1813) and received the Austrian Military Order of Maria Theresa of the 3rd degree. When the Russian army entered Saxony, Raevsky was forced to return to Russia because of his poor health. Having recovered from his illness, Raevsky rejoined the army during the battle of Leipzig, commanding two grenadier corps. When at the Rhine, he took over command from Peter Wittgenstein and leading this army during the taking of Paris. After Napoleon's defeat, General Raevsky was given the honor of entering Paris at Alexander I's side (March 31, 1814).

Кейінгі жылдары және отбасы

1794 жылы Раевский ғалым Михаил Ломоносовтың немересі және мұрагері София Александровна Константиноваға үйленді. София өзімен бірге зор қалыңдық әкелді, ол Ораниенбаумдағы алты мыңнан астам шаруадан тұрды. Болтышка – Украинаның Кировоград облысындағы Днепр өзенінің жағасына жақын орналасқан кең байлық. Жері құнарлы болды және оны өңдеу үшін он мыңнан астам шаруа жұмыс істеді. Генералдың үлкен ұлы Александр Пушкинның «Жын» поэмасының басты кейіпкерінің прототипі болды. Раевскийдің қызы Марияның жастық шақтағы көңіл көтерулері Пушкинге орыс әдебиетіндегі ең танымал жолдарды жазуға шабыт берді («Евгений Онегин», I XXXIII). Раевскийдің сүйікті қызы Мария он тоғыз жасында Наполеон соғыстарында генерал Раевскиймен бірге шайқасқан бай, либералды аристократ Сергей Волконскийге тұрмысқа шықты. Раевскийдің үлкен қызы Екатерина Наполеон соғыстарының қатысушысы, жас, бай генерал Михаил Федорович Орловқа үйленді. Бұрын либералды реформалар, батыс демократиясы және ағартушылық философтардың тұжырымдары туралы пікірталасқа қызығушылық танытқан Раевский 1825 жылға қарай жастық идеалынан бас тартып, Ресейдің абсолюттік монархиядан өзгеше болуы мүмкін емес деген ойға келді. Раевскийдің екі ұлы мен күйеу баласы Михаил Орлов Декабристер көтерілісінен бұрын Оңтүстік қоғамнан шығып, көтеріліске қатыспады. Раевскийдің жартылай інісі Василий Давыдов пен князь Волконский қоғамда қалды. Әкесінің қалауына қарамастан Мария күйеуімен Сібірге бірге бару құқығы үшін күресті және императорды князь Волконскийтің жер аударылуын бөлісуге рұқсат беруге көндірді. Волконскийлер отыз жылдан астам Сібірде тұрды. Олар Николай I қайтыс болғаннан кейін ғана, оның ұлы Александр II-ден кешірім алып, Еуропалық Ресейге оралуға мүмкіндік алды. Марияның және басқа Декабристер әйелдерінің батылдығын Некрасов «Орыс әйелдері» поэмасында романтикалық бейнеледі. Раевский Декабристер көтерілісінен кейін төрт жыл өткен соң Болтышкада қайтыс болды. Ол сынған және ашулы күйде, қызының жағдайы үшін императорға өтініш білдіру кезінде жұқтырған пневмониядан көз жұмды. Өлім төсегінде ол қызы Марияның суретіне қарап: «Ол менің өмірімде көрген ең керемет әйел» деп сөйледі.

In 1794, Raevsky married Sofia Alexandrovna Konstantinova, the granddaughter and heiress of the scientist Mikhail Lomonosov. Sofia brought with her a substantial dowry, consisting of an estate at Oranienbaum with over six thousand serfs. Boltyshka was a large estate near the banks of the Dnieper River in Kirovohrad Oblast, Ukraine; the land was fertile and there were over ten thousand serfs to cultivate it. The General's eldest son, Alexander, served as the model for the protagonist of Pushkin's poem The Demon. While Raevsky's daughter Maria's youthful frolics inspired Pushkin to write some of the most famous lines in Russian literature ("Eugene Onegin", I XXXIII). Raevsky's favorite child, Maria, was wed at the age of nineteen to Prince Sergey Volkonsky, a wealthy, liberal aristocrat, who had fought alongside General Raevsky during the Napoleonic Wars. Raevsky's eldest daughter, Ekaterina, married the wealthy young General Mikhail Fyodorovich Orlov, also a veteran of the Napoleonic Wars. Once interested in discussion of liberal reforms, western democracy, and the teachings of the Enlightenment philosophers, by 1825 Raevsky had abandoned his youthful idealism, rejecting the notion that Russia could be anything other than an absolute monarchy. Both of Raevsky's sons and his son in law, Mikhail Orlov, withdrew from the Southern Society long before the Decembrist Revolt occurred, and took no part in the uprising. Raevsky's half brother, Vasily Davydov, and Prince Volkonsky, remained in the Society. Against her father's wishes, Maria fought for the right to accompany her husband to Siberia, and managed to personally persuade the Emperor to allow her to share Prince Volkonsky's exile. The Volkonskys would remain in Siberia for more than thirty years. They were only allowed to return to European Russia after the death of Nicholas I, having received a pardon from his son, Alexander II. Maria's courage, and that of the other Decembrist wives, was romanticized by Nekrasov in the poem "Russian Women". Raevsky died at Boltyshka four years after the Decembrist Revolt, a broken and embittered man, of pneumonia contracted while travelling to petition the Emperor for leniency on his daughter's behalf. As he lay dying, he is said to have looked at a portrait of his daughter Maria and whispered: "That is the most remarkable woman I have ever known in my life."

Жады

2014 жылдан бері "Росморпорт Азов-Черноморск бассейні" ММ 1812 жылғы Отан соғысының батыл батыры – генерал Раевский атымен аталатын буксирді, халықтың тарихи естелігін сақтайтын рухани мұра ретінде пайдалануда. 2022 жылдың желтоқсанында Украинаның Киев қаласындағы Николай Раевский көшесі Павло Загребельный көшесі деп өзгертілді.