Кіріспе

Сердигиондағы бұрынғы цистерциан аббаттығы, Уэльс.

Strata Florida Abbey (Abaty Ystrad Fflur;) – Уэльстің Сердигион графтығындағы Трегарон қаласына жақын, Понтридфендигайдтың сыртында орналасқан бұрынғы цистерциан аббаттығы. Аббаттық 1164 жылы құрылған. 12 ғасырдың басында Сент-Дэвидс аймағы Пемброктың Норман шекаралық иелігімен нығайтылғаннан кейін, Сент-Дэвидс Нормандықтардың ықпалында қалды. Дехьюбарт князьдығының Динефур әулеті өз қамқорлығын Страта Флоридаға ауыстырып, көптеген әулет мүшелерін сол жерге жерледі.

Қор

Монастырь 1164 жылы Камбро-Норман рыцарі Роберт ФицСтефен (шамамен 1123—1183) құрған. 12 ғасырда Уитленд аббаттығының цистерциандық монахтары, Нарберт, Кармартенширден Афон Ффлур өзенінің жағасында (қазіргі аббаттық осы атпен аталады) діни орталық салуға кірісті, бұл орын қазіргі орналасқан жерден шамалы қашықтықта болды. Бұл цистерциандық орденнің қарқынды даму кезеңі еді. Осы алғашқы қоныстың орны Хен Финахлог (Ескі монастырь) деп белгіленген. 1164 жылы Рис ап Груффидтің демеуімен Страта Флорида аббаттығы құрылды. 1184 жылы Лорд Рис тағы бір жарлық шығарды, ол Страта Флориданы Оңтүстік Уэльс княздығы Дехьюбарттың қамқорлығындағы монастырь ретінде растады. Лорд Ристің бірнеше ұрпақтары осы аббатта жерленген, соның ішінде 12 және 13 ғасырларда Динефур дегеубарт патшалық үйінің 11 ханзадасы. Ерекше жерленгендердің қатарында Принц Груффид ап Рис II және ақын Даффид ап Гвилим бар. Шіркеу 1201 жылы қасиеттендірілді.

Орта ғасырлар

Страта Флорида маңызды және күшті діни орталыққа айналды. Шамамен 1238 жылы, принц Лливелин ап Иорверт Страта Флоридада кеңес өткізді. Онда ол Уэльстің басқа басшыларын өзінің ұлы Дафидті заңды мұрагері деп мойындауға мәжбүр етті. Страта Флорида Уэльс бойынша көптеген шаруашылықтарды басқарды; осы "гранждар" монастырды азық-түлікпен және кіріспен қамтамасыз етті. Уэльстің ерте тарихының ең маңызды бастапқы тарихи көзі – Brut y Tywysogion – Страта Флоридада жинақталған. 1401 жылы, Оуайн Глиндвр көтерілісінің басында, Страта Флорида аббаттығы король Генрих IV және оның ұлы басып алды. Монахтар Глиндврге көңіл білдіретін болғандықтан, олар монастырьдан қуылды, ал ол тоналды. Генрих IV діни ғимараттарды әскери базаға айналдырды, себебі ол аймақтағы кез келген уэльстік көтерілісші күштерді ұстауды немесе жеңуді жоспарлаған. 1402 жылға қарай Вустер графы Англия коронасы үшін бірнеше жүз сарбаз, садақшы және жаяу әскерлерінен тұратын гарнизонмен аббаттықты басып алды. Ол 1407 және 1415 жылдары уэльстік көтерілісшілерге қарсы әскери науқандар үшін әскери база ретінде пайдаланыла берді. Глиндвр көтерілісі аяқталғаннан кейін монастырь орны цистерциандарға қайтарылды.

Тарату

1539 жылдан бастап Генрих VIII Римдегі католик шіркеуіне наразылығын пайдаланып, Англия мен Уэльстегі монастырларды таратып, мал-мүлігін тонады. Страта Флорида аббаттығы 1539 жылы шіркеу комиссарлары тарапынан таратылды. Ғимараттар мен олардың ішіндегі заттар бағаланып, содан кейін сатылды. Шіркеудің және көптеген қосымша ғимараттардың көп бөлігі терезе шынысы, тас, сондай-ақ шатыр плиткасы және қорғасын сияқты құрылыс материалдары үшін бұзылды. Дегенмен, асхана мен жатақхана жергілікті ақсүйектерге арналған Tŷ Abaty үйі ретінде қайта салынды. Мүлікке Стетман және Нантеос Пауэллдері сияқты бірнеше белгілі отбасылар ие болды. Страта Флоридадағы цистерциан аббаттығының бұрынғы монастырь жерлерінің көп бөлігі Томас Кромвельге, Эссекс графына берілді, ол оларды Траусгодтан сэр Джон Вонға сатты. Истрад Ффлюр және Сильценниндегі Джон Стетманның қызы Джейн Стетманға үйлену арқылы ол үлкен Траусгод иелігін құру үшін көбірек жер алды. Қазіргі заманғы қабір шегінде орналасқан Әулие Мария шіркеуі монастырьдан алынған таспен салынған болуы мүмкін.

Сақтау

Бұл жер 1919 жылы маңызды ескерткіш ретінде тағайындалған және қазір Cadw қамқорлығында. Онда түрлі қираған құрылыстар бар. Монастырдың сақталған жалғыз маңызды нысаны – басты кіреберіс доғасы. Аббат шіркеуінің Батыс қақпасы шіркеудің және оның алты шағын шіркеуінің шектерін көрсететін төмен қабырғалармен белгіленген. Жаңадан салынған шатыр, қазба жұмыстарынан табылған ортағасырлық плиткаларды қорғайды. Кішкентай жерасты мұражайында осы плиткалардың бір бөлігі қойылған. Олардың ең танымалдарының бірі – ортағасырлық джентльменнің айнаға қарап, өзін тамашалап тұрған бейнесі. Аббат қираған жеріне жақын зират әлі де жерлеу үшін қолданылады. Валли тіліндегі ақын Даффид ап Гвилимнің ескерткіші, осы жерге жерленген, көне йеу ағацының жанында орналасқан. Капитул үйіндегі тас ескерткіш Страта Флоридада жерленген ханзадаларды еске алады. Бұл – көшірмесі, ал түпнұсқасы осы жердегі шағын мұражайда сақтаулы.

Археологиялық зерттеулер

Уэльс университеті Лампетер және оның мұрагері Уэльс университеті Тринити Сент-Дэвид жүргізген геофизикалық зерттеулер бірнеше ірі құрылымдарды анықтады. Олардың арасында әбаттықтың ішкі ауласына кіретін қақпа болуы мүмкін деген пікір бар. Абаттыққа арналған плитка жасаған пештің қоршаған ормандарда табылуына нақты дәлел жоқ. Мүмкін қақпа үйінің қазбалары ортағасырлық керамикалық сынықтарды көрсетті, бұл ғимараттың кіреберіс жолынан тыс жерде шағын шіркеу орналасқан болуы мүмкін екенін білдіреді. Кейіннен ғимарат тұрғын үй ретінде, сондай-ақ шаруашылық құрылыстары ретінде пайдаланылды. Бір кезде екі жақтан орналасқан ғимараттар арасында кеңістік жасау үшін бастапқы қақпа жолының үстіне кең алқап салынды. Содан кейін құрылым тозып, жоғалып кетті. Бірнеше дала шекаралары да анықталды. Нант Гласфрудке су ағынын күшейтуге арналған екі арна зерттелді. Олардың ағынмен су тігізгішті (mill) іске қосуға қолданылғаны болжануда. Монастырь аумағынан темір өңдеу қалдықтары табылды. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, Страта Флоридадағы қазба жұмыстары жалғасуда.