Йоркширдегі Фантайн аббаттығының қираған орындары

Кіріспе

Йоркширдегі қираған цистерциан монастыры, Англия.

Фонтанс аббаттығы – Англиядағы ең ірі және жақсы сақталған қираған цистерциан монастырларының бірі. Ол Солтүстік Йоркширдегі Рипон қаласынан оңтүстік-батысқа қарай шамамен 3 миль (5 км) қашықтықта, Олдфилд ауылына жақын орналасқан. 1132 жылы құрылған аббаттық 407 жыл бойы қызмет етті, 1539 жылы Генрих VIII-нің бұйрығымен таратылғанға дейін Англиядағы ең бай монастырлардың бірі болды. 1983 жылы Студли Корольдік паркі, оның ішінде Фонтанс аббаттығының қираған қалдықтары Ұлттық сенім қорына (National Trust) сатылды. Аббаттықтың күтімі Англия мұрасымен (English Heritage) жүзеге асырылады.

Қор

1132 жылы Йорктегі Сент-Мария аббаттығының бенедиктиндік үйінде туған дау-жанжал мен көтерілістен кейін 13 монах қуылды, олардың ішінде Ньюминстерлік Роберт әулиесі де болды. Олар Йорк архиепископы Турстанның қорғауына алынып, оған Юр өзенінің саласы – Скелл өзенінің аңғарында жер берілді. Қоршалған аңғар монастырь құруға қажетті барлық табиғи мүмкіндіктерге ие болды: ауа райынан қорғаныс, құрылыс үшін тас және ағаш, сондай-ақ ағын сумен қамтамасыз ету. Осы жердегі алты бұлақ монахтарды осы жерге «Фонтан» деген ат беруге шабыттандырды. 1133 жылы ауыр қысқы жағдайды бастан өткергеннен кейін, монахтар цистерциандық тәртібіне қосылуға өтініш жасады, ол бұрынғы ғасырдың соңынан бері қарқынды дамып келе жатқан реформалық қозғалыс болатын және 13 ғасырдың басына қарай 500-ден астам үйлерге ие болды. 1135 жылы Фонтан Ривольдан кейін Солтүстік Англиядағы екінші цистерциандық үйі атанды. Фонтан монахтары Бургундиядағы Клерво аббаттығының билігіне бағынды, ол әулие Бернардтың басшылығында болды. Клерводан келген монах Джеффри Айнэйдің жетекшілігімен, монахтар цистерциандық дәстүр бойынша жеті каноникалық намазды қалай оқу керектігін үйренді және цистерциандық үлгіде ағаштан ғимараттар қалай салу керектігін білді.

Консолидациялау

Археолог Глин Коппак айтуынша, Генри Мурдак 1143 жылы абат сайланғаннан кейін кішкентай тас шіркеу мен ағаштан тұрғызылған қосымша ғимараттар жаңаларымен алмастырылды; жаңа шіркеудің жоспары Мурдак бұрын тапсырыс берген Воклер аббаттығындағы шіркеуге ұқсас болды. Үш жылдың ішінде тас шіркеуге дөңгелек жолдар қосылды, ал тастан салынған және черепицамен жабылған алғашқы тұрақты қосымша ғимараттар аяқталды. 1146 жылы ашулы халық, Мурдак Уильям Фицгербертті Йорк архиепискобы етіп сайлауға қарсы болғандықтан, аббатқа шабуыл жасап, шіркеу мен оның төңірегіндегі бірнеше ғимараттардан басқасын өртеп жіберді. Қоғам шабуылдан жылдам қалпына келді және төрт еншілес үй құрды. Генрих Мурдак 1147 жылы Йорк архиепискобы болғаннан кейін абаттық қызметтен бас тартты. Оның орнына алдымен Риволькс абысы Морис (1147-1148), содан кейін Морис отставкаға кеткеннен кейін Торральд (1148-1150) келді. Торральдты қазіргі архиепископ Генри Мурдак екі жыл қызметтен кейін отставкаға кетуге мәжбүр етті. 1170 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымды атқарған Ричард абат монастырдың тұрақтылығы мен өркендеуін қайта жаңғыртты. 20 жыл абат болған кезінде ол зардап шеккен шіркеуді жөндеуді аяқтау және жаңадан келгендердің санының артуына байланысты қосымша жатақтар салуды қамтитын кең ауқымды құрылыс бағдарламасын басқарды. Оның қайтысымен кафедралық үй аяқталды, ал жаңа шіркеудің құрылысы аяқталуға жақын еді. Бұл жұмысты оның орнын бастан басқан Пипвеллдік Роберт жалғастырды. Пипвеллді 19 ғасырда жазған Уильям Грейндж игілікті және адал абат деп санады. Оның орнына 30 жасында әскери мансапқа түскеннен кейін Фонтансқа жаңашыл ретінде келген Ральф Хагет келді. Фонтанс абаттығына дейін 1182 жылдан 1190/1 жылға дейін ол Кирксталл абаттығының абысы болды. Аштықпен бірге аурулардың таралуы да болды, ал аббатхана емдеуге мұқтаж адамдарға көмектесті. 13-ғасырдың соңы мен 14-ғасырдың басында Англияның солтүстігінде салықтардың артуына, соның ішінде Фонтанс аббаттығына да қатысты. Уильям Грейнджтің «Йоркшир аббаттығының жылнамалары: Фонтанның әйгілі монастырының танымал тарихы» атты еңбегінде келтірілген мәліметтерге сәйкес, 1292 жылы 343 фунт стерлинг болған дүниелік тауарларға салынатын салық 1318 жылы 243 фунт стерлингке дейін төмендеді. Грейндж бұл азаюды аббатхананың мүлкіне келтірілген зиянның көрсеткіші ретінде түсіндіреді. 1330-шы жылдары аббатхана пайда табуды тоқтатты және ақша қарызға алуға мәжбүр болды. 13-ғасырдың бірінші жартысында Фонтанс келесі үш абаттың басшылығымен беделін және өркендеуін арттырды: Йорктан Джон (1203–1211), Гесследен Джон (1211–1220) және Кенттен Джон (1220–1247). 1294 жылы Йорк архиепискобы Джон ле Ромейн келген кезде аббатхананың материалдық және физикалық жағдайы нашар деп сынға түсті. 14-ғасырдың басында Шотландияның Солтүстік Англияға басып кіргені және салықтарды талап еткені кезінде қоғамға келген апаттар жалғасты. Бұл қиындықтардың шыңы 1348–1349 жылдардағы қара өлім болды. Обаның салдарынан адам күші мен табыстың жоғалуы апатқа ұқсас болды. 1410 жылы Фонтанс абысы Берли қайтыс болғаннан кейін, қауым оның мұрагерін сайлау мәселесі бойынша бірнеше жыл бойы дау-жанжалға ұшырады. Үміткерлер Джон Рипон, Мёс абысы және Фонтанс монахы Роджер Франк 1416 жылға дейін қақтығысқа түсті, содан кейін Рипон ақыры тағайындалды және 1434 жылы қайтыс болғанға дейін билік жүргізді. Фонтанс Джон Гринвелл (1442–1471), Томас Свинтон (1471–1478) және Джон Дарнтон (1478–1495) абаттарының басшылығымен қайтадан тұрақтылық пен өркендеуге ие болды, олар аббатхананың құрылысын қалпына келтіруді, соның ішінде шіркеудегі маңызды жұмыстарды жүргізді. Гринвеллдің абаттығы кезінде ол аббатхананың борышын 100 маркаға азайтты және Уильям Дауном есімді монах жасаған улану әрекетінен аман қалды. Зияратшылардың арасында Хьюби мұнарасы деп белгілі болған бұл ғимарат абаттың белгісімен және діни мәтіндермен безендірілген. Хьюби қайтыс болғаннан кейін оның орнына Уильям Тирск келді, ол патша комиссарлары тарапынан арамдық пен жарамсыздыққа айыпталып, абаттық қызметтен босатылды, Джерваулкс аббаттығына зейнетке шықты, кейіннен Грейс зыяратына қатысқаны үшін дарға асылды. Оның орнына Мармадуке Брэдли келді, ол Тирскінің қылмыстары туралы хабарлаған және оған қарсы куәлік берген аббат монахы болды. 1539 жылы Генрих VIII монастырларды тарату кезінде аббатхананы басып алуға бұйрық берген кезде Брэдли осы бұйрықты орындады.

According to archaeologist Glyn Coppack, after Henry Murdac was elected abbot in 1143 the small stone church and timber claustral buildings were replaced; the new church was similar in plan to the church at Vauclair Abbey that Murdac had previously commissioned. Within three years an aisled nave had been added to the stone church, and the first permanent claustral buildings, built in stone and roofed in tile, had been completed. In 1146 an angry mob, annoyed at Murdac because of his role in opposing the election of William FitzHerbert as archbishop of York, attacked the abbey and burned down all but the church and some surrounding buildings. The community recovered swiftly from the attack and founded four daughter houses. Henry Murdac resigned as abbot in 1147 upon becoming archbishop of York. He was replaced first by Maurice, Abbot of Rievaulx (1147 8), then, on the resignation of Maurice, by Thorald (1148 50). Thorald was forced by the now archbishop, Henry Murdac, to resign after two years in office. The next abbot, Richard, who held the post until his death in 1170, restored the abbey's stability and prosperity. During his 20 years as abbot he supervised an extensive building programme that involved completing repairs to the damaged church and building more accommodation for the increasing number of recruits. At his death, the chapter house was completed, and the new church almost finished. The work was continued by his successor, Robert of Pipewell. Pipewell was considered a benevolent and virtuous abbot by William Grainge, writing in the nineteenth century. He was succeeded by Ralph Haget, who had entered Fountains at the age of 30 as a novice after pursuing a military career. Prior to his abbacy at Fountains, from 1182 to 1190/1 he was abbot of Kirkstall Abbey. Famine was joined by the spread of disease, and the abbey helped those who needed treatment. During the late thirteenth and early fourteenth centuries, the north of England was subject to increased taxation, Fountains Abbey included. According to William Grainge, writing in Annals of a Yorkshire Abbey: A Popular History of the Famous Monastery of Fountains, the taxation of temporal goods had reduced from £343 in 1292, to £243 in 1318. Grainge interprets this reduction as evidence for detriment to the estate of the abbey. By 1330s, the abbey was no longer working to surplus, but having to borrow money. During the first half of the 13th century Fountains increased in reputation and prosperity under the next three abbots, John of York (1203–1211), John of Hessle (1211–1220) and John of Kent (1220–1247). and the abbey was criticised for its dire material and physical state when it was visited by Archbishop John le Romeyn in 1294. The run of disasters that befell the community continued into the early 14th century when northern England was invaded by the Scots and there were further demands for taxes. The culmination of these misfortunes was the Black Death of 1348–1349. The loss of manpower and income due to the ravages of the plague was almost ruinous. In 1410, following the death of Abbot Burley of Fountains, the community was riven by several years of turmoil over the election of his successor. Contending candidates John Ripon Abbot of Meaux and Roger Frank a monk of Fountains, were locked in conflict until 1416 when Ripon was finally appointed, ruling until his death in 1434. Fountains regained some stability and prosperity under abbots John Greenwell (1442–1471), Thomas Swinton (1471–1478), and John Darnton (1478–1495), who undertook some much needed restoration of the fabric of the abbey, including notable work on the church. During Greenwell's abbacy, he reduced the debts of the abbey by 100 marks, and survived what was characterised as a poisoning attempt by a monk called William Downom. Known to visitors as Huby's Tower, it was decorated with the abbot's insignia, as well as religious texts. At Abbot Huby's death he was succeeded by William Thirsk, who was accused by the royal commissioners of immorality and inadequacy, was dismissed as abbot, retired to Jervaulx Abbey, and was later hanged for his involvement in the Pilgrimage of Grace. He was replaced by Marmaduke Bradley, a monk of the abbey who had reported Thirsk's supposed offences and testified against him. In 1539 it was Bradley who surrendered the abbey when its seizure was ordered under Henry VIII at the dissolution of the monasteries.

Су бұлақтарының абаттары

+ Фонтан аббаттары Аты Жөні МерзіміРихард1132–39Джон Гессле1211–20Генри Отли1289?–90Джон Рипон1416–34Рихард (II)1139–43Джон Кент1220–47Роберт Торнтонш. 1289–90Томас Паслеу1434–43Генри Мурдак1144–47Стивен Истон1247–52Роберт Бишоптонш. 1290/1–1311Жохан Мартин1442Маурис1147–48Уильям Аллертон1252–58Уильям Ригтон1311–16Жохан Гринвелл1442–71Тхорольд1148–50Адам1258–59Вальтер Коксвольд1316–36Томас Свинтон1471–78Рихард (III)1150–70Александр1259–65Роберт Копгроув1336–46Жохан Дарнтон1479–95Роберт Пайпвелл1170–80Регинальд1267Роберт Монктон1346–69Мармадуке Хьюби1495–1526Уильям Ньюминстер1180–90Петр Айлинг1275–79Уильям Говер1369–84Уильям Тирск1526–36Ральф Хагет1190–1203Николас1279Роберт Бурли1383–1410Мармадуке Брэдли1536–39Джон Йорк1203–11Адам Равенсворт1280–84Роджер Фрэнк1410

Сәулет

Аббатхана аумағы 13 ғасырда салынған, 3 метрлік қабырғамен қоршалған, оның кейбір бөліктері аббатхананың оңтүстігінде және батысында көрінеді. Аймақ үш концентрлі аймақтан тұрады, оларды батыстан шығысқа қарай ағатын Skell өзені кесіп өтеді. Шіркеу мен монастырлық ғимараттар Скеллдің солтүстігіндегі аумақтың ортасында орналасқан. Тұрмыстық ғимараттарды қамтитын ішкі аула өзенге дейін созылады, ал өнеркәсіптік және шаруашылық ғимараттарды қамтитын сыртқы аула өзеннің оңтүстік жағалауында жатыр. Алғашқы аббат ғимараттары уақыт өте келе толықтырылып, өзгертілді, нәтижесінде қатаң цистерциандық үлгіден ауытқулар туды. Қабырғалардың сыртында аббатхананың «үй шаруашылықтары» орналасқан. Алғашқы аббат шіркеуі ағаштан салынған және, мүмкін, екі қабатты болған; алайда ол тез арада таспен ауыстырылды. 1146 жылы аббатханаға жасалған шабуыл кезінде шіркеу зақымданды және сол жерде үлкен масштабта қайта жаңартылды. Құрылыс жұмыстары шамамен 1170 жылы аяқталды. Бұл құрылыстың ұзындығы 91 метрге жетеді және бүйірлік бөлімдерінде 11 бөлік бар. 12 ғасырдың соңында шіркеудің қиылысында фонарь мұнарасы орнатылды. Шіркеудің шығыс жағындағы пресвитериум 13 ғасырда көп өзгеріске ұшырады. 1203-1211 жылдары Йорк аббаты Джон бастаған және оның ізбасары жалғастырған шіркеудің ұзартылған хоры, Дурхам соборындағыдай, шығыс трансептімен аяқталады, бұл жұмыс Кент аббаты Джонның 1220-1247 жылдардағы еңбегі. Сәулет тарихшысы Лоуренс Хой бұл хордың Беверли монастырындағы хорға ұқсастығын атап өткен. 49 метрлік мұнара, аббат Хуби тарапынан 1494-1526 жылдары таратылуға аздай уақыт қалғанда қосылды, солтүстік трансептің солтүстік жағында ерекше орналасқан және Хубидің девизін тасиды: Soli Deo Honor et Gloria. Ниддердейлдің қара мәрмәрінен және ақ құмтастан жасалған аркадасы бар монастырь аумақтың орталығында және шіркеуден оңтүстікке қарай орналасқан. Үш бөлімді үй және қонақ бөлмесі монастырьдің шығыс жағынан ашылады, монахтардың жатақханасы жоғарыда орналасқан; монастырьдің оңтүстік жағында шығыстан батысқа қарай жылыту бөлмесі (жоғарыда оқ-дәрі сақтау бөлмесімен), асхана және ас үйлер орналасқан. Батыс жаяу жолымен қатар, жертөле деп аталатын үлкен күмбезді құрылым бар (көшпелер мен қойма бөлмелері ретінде қызмет ететін бөлімдерге бөлінген, ал оның оңтүстік жағында ас үйдің жанында жай бауырлардың асханасы орналасқан), ол жай бауырлардың жатақханасын қолдады. Бұл ғимарат өзеннің арғы жағына созылды және оның оңтүстік-батыс бұрышында тез ағып жатқан өзеннің үстінде салынған латриналар орналасқан. Аурухана латрина блогының шығысында орналасқан, оның бөліктері Скелл өзенінің үстіндегі аркаларға тіреліп тұр. Ол 12 ғасырдың ортасында қарапайым бір қабатты құрылым ретінде салынған, содан кейін 14 ғасырдан бастап кеңейтіліп, қайта жаңартылды, нәтижесінде 16 ғасырда әдемі терезелері мен үлкен каминдері бар сәнді резиденцияға айналды. Үлкен зал кең бөлме болды. Аурухананың өз ораториясы немесе шіркеуі және ас үйі болды. Монастырьдың батысында жай бауырлардың ауруханасы, одан әрі екі қонақ үйі, сондай-ақ олардың солтүстігінде үлкен қонақ залы сақталған. Қонақ залынан тек іргетас пен үстел аяғы ғана сақталған, бірақ оның жоспары геофизикалық зерттеулер арқылы анықталды. Аббатхананың шығысында, ауруханадан солтүстікке қарай монахтардың зираты орналасқан. Оның бар екені көптен бері белгілі болған, бірақ оның көлемі мен орналасуы 2016 жылға дейін белгісіз болды, осы жылы Ұлттық Траст, Брэдфорд университеті, Geoscan Research, Magnitude Surveys және Guideline Geo серіктестігі жер бетін тесіп өтетін радарды пайдаланып, бірнеше жүз қабірді мұқият және реттелген түрде тапты.

The abbey precinct covered surrounded by an 11 feet (3 m) wall built in the 13th century, some parts of which are visible to the south and west of the abbey. The area consists of three concentric zones cut by the River Skell flowing from west to east across the site. The church and claustral buildings stand at the centre of the precinct north of the Skell. The inner court containing the domestic buildings stretches down to the river and the outer court housing the industrial and agricultural buildings lies on the river's south bank. The early abbey buildings were added to and altered over time, resulting in deviations from the strict Cistercian type. Outside the walls were the abbey's "home granges". The original abbey church was built of wood and "was probably" two storeys high; it was, however, quickly replaced in stone. The church was damaged in the attack on the abbey in 1146 and was rebuilt, in a larger scale, on the same site. Building work was completed c. 1170. This structure, completed around 1170, was 300 feet (91 m) long and had 11 bays in the side aisles. A lantern tower was added at the crossing of the church in the late 12th century. The presbytery at the eastern end of the church was much altered in the 13th century. The church's greatly lengthened choir, commenced by Abbot John of York, 1203–11 and carried on by his successor, terminates, like that of Durham Cathedral, in an eastern transept, the work of Abbot John of Kent, 1220–47. Similarities to the choir at Beverley Minster have been drawn by architectural historian Lawrence Hoey. The 160 feet (49 m) tower, which was added not long before the dissolution, by Abbot Huby, 1494–1526, is in an unusual position at the northern end of the north transept and bears Huby's motto: Soli Deo Honor et Gloria. The cloister, which had arcading of black marble from Nidderdale and white sandstone, is in the centre of the precinct and to the south of the church. The three aisled chapter house and parlour open from the eastern walk of the cloister, with the monks' dormitory above; along the cloister's southern walk are, from east to west, the warming house with muniment room above, the refectory, and the kitchens. Parallel with the western walk is an immense, vaulted substructure known as the cellarium (divided into sections serving as cellars and store rooms, and with the lay brothers' refectory at its southern end, next to the kitchens), which supported the dormitory of the conversi (lay brothers) above. This building extended across the river and at its south west corner were the latrines, built above the swiftly flowing stream. The infirmary is located to the east of the latrine block, where portions of it are suspended on arches over the River Skell. It was built in the mid 12th century as a modest single storey structure, then, from the 14th century, underwent extensive expansion and remodelling to end up in the 16th century as a grand dwelling with fine bay windows and large fireplaces. The great hall was an expansive room , The infirmary had its own oratory or chapel, , and a kitchen,
To the west of the cloister was the lay brothers' infirmary, and beyond that the two guest houses still visible, and a large guest hall to the north of them. Only the base of a pier and a table leg survive of the guest hall, but its plan has been established by geophysical survey. To the east of the abbey, north of the infirmary, is the monks' cemetery. It was long known to exist, but its extent and arrangement were only discovered in 2016, when a partnership between the National Trust, the University of Bradford, Geoscan Research, Magnitude Surveys and Guideline Geo used ground penetrating radar which discovered several hundred graves in a careful and orderly arrangement.

Қаражаттар мен экономика

Орта ғасырдағы монастырлар оларға сыйлық ретінде берілген және жалға алынған жерлерден түсетін кірістер арқасында күшін сақтап келді. Олар негізін қалаушылар мен кейінгі демеушілердің сыйлары болды, бірақ кейбіреулері ақшалай түсімдерден сатып алынды. Бастапқыда цистерциандық тәртіп диірмендер мен жалдау ақыларын, ондықтарды және феодалдық иеліктерді қабылдамады, себебі бұл олардың монастырлық тазалыққа деген сенімдеріне қайшы келді, өйткені бұл шүкіршілік ететін адамдармен байланысқа түсуді қажет етті. Архиепископ Турстан аббатхананы құрғанда, аббатхана орналасқаннан кейін қолдау көрсету үшін Саттон және Герлешоу жерлерін қауымға берді. Алғашқы жылдары аббатхана өзін-өзі ұстап тұру үшін күресті, себебі қосымша сыйлықтар түспеді. Турстан одан әрі көмектесе алмады, өйткені ол басқарған жерлер оның жеке меншігі емес, епархиялық меншіктің бір бөлігі болды. Аббатхананы құру үшін бірнеше жыл бойы кедейлікте күрескеннен кейін, монахтарға Йорк соборындағы бұрынғы декан Хью қосылды, ол кітапхананы құру үшін маңызды байлық, жиһаз және кітаптар әкелген бай адам болды. Бәрі Фонтайннан 10 шақырым қашықтықта орналасқан. 1140 жылдары аббатхана аумағында су диірмені салынды, соның арқасында астық қоймаларынан астық диірменге жеткізілді. 2021 жылдың қазан айында Ұлттық сенім қоры аббатханада 12-13 ғасырларға жататын, "өнеркәсіптік" деңгейдегі тері өңдеу зауытының негіздерін тапқанын жариялады. Скелл өзеніне жақын орналасқан негіздер жерді тебу радиолокациясы арқылы анықталды, бұл бұрын белгісіз болған бірнеше монастырлық ғимараттарды және ұзақ уақыт бойы пайдаланылмаған "боулинг аллеясы" сияқты кеңейтімді көрсетті. Қосымша жерлер екі кезеңде жиналды: 1140-1160 жылдар аралығында және 1174-1175 жылдар аралығында, жерді бөліп сатып алу арқылы. Кейбір жерлер қайырымдастықтан алынған, ал басқалары аббатханаға ақшалай сыйлықтардан сатып алынды. Роджер де Моубрей Ниддердейлдің үлкен аудандарын берді, ал Уильям де Перси және оның жалдаушылары Крейвендегі маңызды иеліктерді, соның ішінде Малхэм Мур және Малхэм Тарнындағы балық шаруашылығын берді. 1203 жылдан кейін аббаттар монастырдың жерлерін жалға беріп, монастырдың иелері өздері оңай өңдемейтін жерлерді жалға берді, сондай-ақ олардың бар жерлерін толықтыратын жерлерді алмастырып, сатып алды. Фонтайнның Йоркширдегі және одан тыс жерлердегі иеліктері 1265 жылы ең жоғары деңгейге жетті, ол кезде олар тиімді және өте табысты иеліктер болды. Олардың иеліктері жеке қоймалардың желісімен байланысты, олар ең алыс орналасқандарға аялдама пункттерін ұсынды. Олар Йорк, Ярм, Гримсби, Скарборо және Бостон қалаларында экспорттық және сауда-саттық жүргізу үшін қалалық мүліктерге ие болды, олардың басқа коммерциялық мүдделеріне кен өндіру, карьерлер, темір балқыту, балық аулау және ұнтақтау кірді. Жерді жалға беруден басқа, монахтар мен олардың ерте кезеңде көп болған шүкіршілік ететін бауырлары жерді тиімді дамытуға және ландшафтты басқаруға, әсіресе су жолдары мен орманды басқаруға белсенді қатысты. 1314 жылғы Баннокберн шайқасы төртінші ғасырдың басында аббатхананың өркендеуіне әкелген фактор болды. Шотландтар Англияның солтүстігіндегі, тіпті Йорк қаласына дейінгі жерлерді тонады. Содан кейін тәртіпке қабылданатын шүкіршілік ететін бауырластардың саны едәуір азайды. Аббат 1208 жылы тәртіптің Бас жиналысында қабылданған мүлікті жалға беру туралы жарлықты жеңілдетуден пайдаланып, олардың кейбір мүліктерін жалға берді. Басқалары жалдамалы жұмысшылармен қамтылған және сот орындаушыларының бақылауында болды. 1535 жылы Фонтайн 138 ауылға иелік етті және Фонтайн иелігінің жалпы салық салынатын кірісі 1115 фунт стерлингті құрады, бұл оны Англиядағы ең бай цистерциандық монастырына айналдырды.

Medieval monasteries were sustained by landed estates that were given to them as endowments and from which they derived an income from rents. They were the gifts of the founder and subsequent patrons, but some were purchased from cash revenues. At the outset, the Cistercian order rejected gifts of mills and rents, churches with tithes and feudal manors as they did not accord with their belief in monastic purity, because they involved contact with laymen. When Archbishop Thurstan founded the abbey he gave the community of land at Sutton north of the abbey and at Herleshowe to provide support while the abbey became established. In the early years the abbey struggled to maintain itself because further gifts were not forthcoming. Thurstan could not help further because the lands he administered were not his own, but part of the diocesan estate. After several years of impoverished struggle to establish the abbey, the monks were joined by Hugh, a former dean of York Minster, a rich man who brought a considerable fortune as well as furniture and books to start the library. all within 6 mile (10 km) of Fountains. In the 1140s the water mill was built on the abbey site, so that the grain from the granges could be brought to the abbey for milling. In October 2021, the National Trust announced that they had uncovered the foundations of a 12th to 13th century tannery at the abbey, described as being of "industrial" scale. The foundations, located close to the River Skell, were discovered using ground penetrating radar, revealing a number of previously unknown monastic buildings along a long, "bowling alley type extension" whose use had long been unknown. Further estates were assembled in two phases, between 1140 and 1160 then 1174 and 1175, from piecemeal acquisitions of land. Some of the lands were grants from benefactors but others were purchased from gifts of money to the abbey. Roger de Mowbray granted large areas of Nidderdale and William de Percy and his tenants granted substantial estates in Craven which included Malham Moor and the fishery in Malham Tarn. After 1203 the abbots consolidated the abbey's lands by renting out more distant areas that the monks could not easily farm themselves, and exchanging and purchasing lands that complemented their existing estates. Fountains' holdings both in Yorkshire and beyond had reached their maximum extent by 1265, when they were an efficient and very profitable estate. Their estates were linked in a network of individual granges which provided staging posts to the most distant ones. They had urban properties in York, Yarm, Grimsby, Scarborough and Boston from which to conduct export and market trading and their other commercial interests included mining, quarrying, iron smelting, fishing and milling. Apart from the renting out of land, the monks themselves and their laybrothers, numerous in the early period, were committed on a large scale to its efficient development and the management of the landscape, not least the watercourses and woods. The Battle of Bannockburn in 1314 was a factor that led to a downturn in the prosperity of the abbey in the early fourteenth century. Areas of the north of England as far south as York were looted by the Scots. Then the number of lay brothers being recruited to the order reduced considerably. The abbey chose to take advantage of the relaxation of the edict on leasing property that had been enacted by the General Chapter of the order in 1208 and leased some of their properties. Others were staffed by hired labour and remained in hand under the supervision of bailiffs. In 1535 Fountains had an interest in 138 vills and the total taxable income of the Fountains estate was £1,115, making it the richest Cistercian monastery in England.

Таратылғаннан кейін

Аббатхана ғимараттары мен жері Корольдікке өтті және 1540 жылғы 1 қазанда сол кездегі Парламент депутаты және бұрынғы Лондонның Лорд-мэрі, сэр Томас Грешемнің әкесі – сэр Ричард Грешемге сатылды. Ричард Грешем кардинал Вулсиге оның жаңа Хэмптон-Корт резиденциясы үшін гобелендермен қамтамасыз еткен және кардиналдың қорымдық рәсіміне төлеген. 1597 жылы бұл жерді сэр Стивен Проктор сатып алды, ол Фантайнс-холлды салу үшін монастырь кешенін таспен қиратты. 1627 жылдан 1767 жылға дейін бұл меншік Мессенджер отбасының қолында болды. Олар оны Стэдли Роял мен біріктірген Уильям Айзлабиге сатты.

Ағымдағы жағдай

Аббатхана Ұлттық Трастқа тиесілі І санаттағы ғимарат болып табылады және ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген Фонтанс аббатханасының қираған қалдықтарын қоса алғанда, белгіленген Студли Корольдік паркінің бір бөлігі. Жерді археологиялық қазбалау 1846 жылы Рипон қаласының антиквары Джон Ричард Уолбранның жетекшілігімен басталды. Ол бұрын "Фонтан монастырының шіркеуін тазалау қажеттігі туралы" атты мақала жариялаған еді. 1966 жылы аббатхана Қоршаған орта департаментінің қамқорлығына берілді, ал мүлікті Батыс Ридинг округі кеңесі сатып алып, 1974 жылы Солтүстік Йоркшир округі кеңесіне меншігін аударды. Ұлттық Траст 1983 жылы Солтүстік Йоркшир округі кеңесінен Фонтанс аббатханасы мен Студли Корольдік егістігін сатып алды.

Дүниежүзілік мұралық нысан

1986 жылы аббат орналасқан саябақ және аббат ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасы тізіміне енгізілді. Ол "адамның шығармашылық генийінің шедеврі" және "адам тарихының маңызды кезеңдерін көрсететін ғимараттардың, сәулеттік құрылыстардың, технологиялық жиынтықтардың немесе ландшафттардың көрнекті мысалы" ретінде танылды. 2010 жылдың қаңтар айында Фонтайнс аббат және Студли Рояль Google Street View-ге қосылған алғашқы Ұлттық Трастқа қарасты объектілердің қатарына кірді, бұл үшін Google Trike пайдаланылды.

Көрме және көрмелер

Фонтайнс Милл – XII ғасырдың ортасында қауымдық құрылыспен салынған бұрынғы астық диірмені. Бұл – сақталған ең ірі цистерциан диірмені. Онда Rover Skell өзенінен тартылған арна арқылы қоздырылатын екі су дөңгелегі орнатылған. Кейіннен ол ағаш кесетін цех ретінде пайдаланылды, ал 1928 жылы ғимаратты электр энергиясын өндіруге бейімдеу үшін турбина орнатылды. Турбинаның орнатылуы ғимараттың 800 жылдан астам уақыт бойы диірмен ретінде үздіксіз пайдаланылуына нүке салды. Бұрын ол босқындарға пана болған және тас қалаушылардың шеберханасы ретінде қолданылған. 2000 жылы ғимарат жаңартылып, көрме алаңы ретінде ашылды. 2022 жылы уақытша көрмеде Йоркширдегі фотограф Джо Корништің туындылары қойылды. Бір кезде аббатхана қақпасы болған Портерлер ложасында Фонтанс аббатханасының тарихы мен монахтардың өмірі туралы көрмелер ұйымдастырылған заманауи көрме алаңы орналасқан. Көрменің орталық экспонаты – аббатхананың таратылған кездегі масштабты моделі. Командир Клэр Джордж Вайнердің ұсынысымен архитектор және суретші Артур Эдвард Хендерсон (1870–1956) бұл модельді жобалаған, ал П. Кемп пен Э. Уилсон оны Сурбитон қаласындағы шеберханаларда пластиктен жасаған. 3 метрге 2 метрдей өлшемдегі және шамамен 1 тонна салмақты модель 1952 жылдың 23 сәуірінде сыйға берілді. Хендерсонның Фонтанс аббатханасы туралы кітабында қираған ғимараттың әртүрлі бөліктерінің фотосуреттері мен оның сол бөліктердің бастапқыда қалай көрінгенін бейнелейтін суреттері салыстырылады.

Климаттық дағдарыс

2006 жылдан бері климаттың өзгеруінің әсерін бағалау Дүниежүзілік мұра орындарын басқарудың қажетті шарты болып табылады. 2021 жылдың басындағы Ұлттық қордың баспасөз хабарламасында аббатхананың "жақындағы жылдары [әсіресе 2007 жылы] бірнеше рет су тасқынынан қирауы мүмкін екені, 12 ғасырлық қираған ғимараттар мен су бағы суға батқандығы" мәлімделді. Кейіннен Ұлттық лотереялық мұра қорынан қаржы бөлініп, "Скелл өзенінің 12 мильдік бөлігін қайта жаңарту" арқылы су тасқынының қаупін азайтуға бағытталған Skell Valley Scheme жобасын қаржыландыруға жәрдемдесу көзделді.

Экранға

1981 жылдың желтоқсан айының суық қысында Фонтанс аббаттығы Orchestral Manoeuvres in the Dark тобының "Maid of Orleans (The Waltz Joan of Arc)" синглының музыкалық бейнесіне түсірілім алаңы ретінде пайдаланылды. 1972 жылы аббаттықта Алан Беннеттің "Ұлы күн" атты алғашқы телеспектаклі көрсетілді. 1980 жылы "Омен III: Соңғы қақтығыс" фильмінің соңғы сахналары осы жерде түсірілді. Аббаттықта түсірілген басқа фильмдердің қатарында "Жоғарыдағы өмір", "Сырлы бақ" (1993) және "Сырлы бақ" (2020) фильмдері, сондай-ақ "Тарих сағалары" бар. 2020 жылдың қазан және қараша айларында Netflix-тің "The Witcher" сериалының екінші маусымының бірнеше көріністері аббаттықта және оның төңірегінде түсірілді. "Flambards", "Britain History", Terry Jones' "Medieval Lives", "Cathedral", "Treasure Hunt" және "Gunpowder" телебағдарламалары да осы жерде түсірілді.

Әдебиетте

Фонтанс аббаттығы Фишердің "Drawing Room Scrap Books" атты жинағында екі рет кездеседі, Летиция Элизабет Лэндонның поэзиялық суреттерімен бірге. 1833 жылғы басылымда Н. В. Хуктың қираған орынның суреті, ал 1836 жылғы басылымда Натаниел Уиттоктың ішкі қуыстардың көрінісі жарияланған.