Мататумуа Маимоана: Самоа саяхатшысы және қоғам қайраткерінің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Мататуа Маимоана (1935–2012), сондай-ақ Мататуа Маимоага Вермеулен ретінде танымал, Самоаның матайы, саясаткері, медбикесі және қоршаған ортаны қорғаушысы болған. Оның бас атағы – Мататуа – Фалеасиу ауылының шешендік атағы еді. Ол Самоа парламентінің бұрынғы мүшесі және Самоаның барлық халықтық партиясының (SAPP) негізін қалаушы, елде саяси партияны басқарған алғашқы әйел атанды. SAPP 16 жасқа толғандарға, жынысына немесе матай екендігіне қарамастан, ұйымның, оның ішінде ауылдық бөлімшелердің лауазымды тұлғалары болуға мүмкіндік берді.

Отбасы

Мататуа Ле Мамеа Мататуа Ата мен Фаалелей Масиналупедің қызы еді. Оның әкесінің әкесі Фалетозе Липано Петая болды, ол самоалық пастор және педагог, неміс губернаторы доктор Сольфтың басшылығымен неміс отаршылдық әкімшілігі кезінде Малифада мемлекеттік мектеп ашты. Ол доктор Уолтер Вермеуленге үйленді. Оның үлкен әпкесі Лаулу Фэтаумалемау Мата'афа да бас және саясаткер болды, ол Самоаның тұңғыш премьер-министрі Фиаме Мата'афа Фаумуина Мулину’у II-нің әйелі еді. Тағы бір әпкесі Ени де HRPP партиясының негізін қалаушы мүшесі болды және 1993 жылы HRPP-ден шығып, кейіннен Самоа Демократиялық партиясын құрған саясаткер Айоно Нонумало Софараның жұбайы еді. Ол көбінесе өз партиясына қарсы дауыс беріп, партия басшылығына қарсылық танытты. Оның сын-ескертпелерінің бірі – парламенттік мерзімнің 3 жылдан 5 жылға дейін ұзартылуы және бұл ұзарту келесі жалпы сайлаудан кейін емес, сол парламенттік сессияда күшіне енгені болды. Тағы бір маңызды дау-дамай – Кабинеттің құрамын сегізден он үш мүшеге дейін кеңейту және мемлекеттік хатшылардың (вице-министрлердің) енгізілуі, бұл парламенттік оппозицияның әлсіреуіне әкеп соқты деп есептелді. 1990 жылы парламентте жалпы сайлау құқығын енгізу туралы ұсыныс жасады, бірақ оны өз партиясы қолдамады. Ұсыныс қабылданбағаннан кейін HRPP және Тэпуола Эфи мен Ваай Колоне басқаратын коалиция келесі сайлауда жеңіске жетсе, жалпы сайлау құқығын енгізуге уәде берді. Мататуа сол сайлауда мандатын жоғалтқаннан кейін HRPP билікті сақтап қалды, содан кейін HRPP заң жобасын ұсынды және Тофилау Эти Алесана жалпы сайлау құқығын енгізудегі еңбегі үшін мақтау алды. Парламенттік есеп комитеті төрағасының орынбасары ретінде ол үкіметтің қаржылық саясатын және тәжірибесін, сондай-ақ парламент алдында есеп беруге ұмтылмағанын жиі сынады. Соңында ол HRPP-ден кетіп, SAPP партиясын құрды, бірақ ол партия ешқашан парламентте өкілдік алған жоқ. Ол 1982 жылдан 1984 жылға дейін Аана №1 сайлау округінің депутаты болды, сол кезде ол Заң комитетінің мүшесі болды, ал 1991 жылдан 1995 жылға дейін Мемлекеттік есеп комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды.

Matatumua was the daughter of Le Mamea Matatumua Ata and Faalelei Masinalupe. her paternal grandfather was Faletoese Lipano Petaia a Samoan pastor and educator who established the government school at Malifa during the German colonial administration at the direction of Dr. Solf the German governor. She was married to Dr. Walter Vermeulen. Her older sister Laulu Fetauimalemau Mata'afa was also a chief and a politician who was the wife of paramount chief Fiame Mata'afa Faumuina Mulinu’u II, the first Prime Minister of Samoa. Another sister Eni was also a founding member of HRPP and the wife of politician Aiono Nonumalo Sofara who left HRPP in 1993 and subsequently formed the Samoa Democratic Party. often voting against her party and opposing its leader in caucus. Among her criticisms was the extension of the parliamentary term from 3 years to 5 years and the fact that the extension took effect during that sitting of parliament rather than after the subsequent general election. Another major area of contention was the expansion of Cabinet from eight to thirteen members, and the inclusion of under secretaries (deputy ministers), which was seen as depleting the backbench. In 1990 she introduced a motion for the introduction of universal suffrage while in parliament but was not supported by her own party. After the defeat of the motion, both the HRPP and the coalition under Tupuola Efi and Vaai Kolone promised to introduce universal suffrage if they gained power in the following election. When the HRPP retained power following that election, in which Matatumua lost her seat, the HRPP introduced the bill and Tofilau Eti Alesana claimed credit for the introduction of universal suffrage. As Deputy Chairperson of the Parliamentary Public Accounts Committee, she often questioned and criticized the government's fiscal policies and practices as well what she saw as its deliberate lack of accountability to parliament. Eventually she resigned from the HRPP and founded SAPP. which has never attained any seats in parliament. She served as Member of Parliament of the electoral constituency of Aana No.1 from 1982 to 1984, during which she was a member of the Bills Committee, and from 1991 to 1995, during which she was deputy chair of the Public Accounts Committee.