Толқын биіктігінің айырмасы: таяп және қайтар су деңгейлері
Tidal range
Толқын диапазоны: жартас арасындағы биіктік айырмасы. Ай мен Күннің тартылысы, Жердің айналысы толқындарды тудырады. Көктемгі толқындарда диапазон артады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Жоғары су тасқыны мен одан кейінгі төмен су тасқыны арасындағы вертикальдық айырмашылық
Vertical difference between the high tide and the succeeding low tide
Су тасқынының диапазоны – жоғары және төмен су тасқыны арасындағы биіктік айырмашылығы. Су тасқындары – бұл Ай мен Күннің тартылыс күштері, Жердің айналуы және Жердің Ай-Күн барицентрінің айналасындағы қозғалысынан туындаған центробектік күштің әсерінен теңіз деңгейінің көтерілуі мен төмендеуі. Су тасқынының диапазоны уақыт пен орналасқан жерге байланысты. Үлкен су тасқынының диапазоны көктемгі су тасқыны (көктемгі диапазон) кезінде болады, осы кезде Ай мен Күннің тартылыс күштері бірігіп (сизигияда), бір бағытта (жаңа ай) немесе қарама-қарсы бағытта (толық ай) күшейеді. Жылдық ең үлкен су тасқынының диапазоны, егер ол көктемгі су тасқынымен сәйкес келсе, күн мен түн теңелу кезінде күтілуі мүмкін. Көктемгі су тасқындары Ай фазасының екінші және төртінші (соңғы) тоқсанында пайда болады. Керісінше, неп-су тасқыны кезінде, Ай мен Күннің тартылыс күш векторлары квадратта (Жер орбитасына тік бұрыш жасағанда) әрекет еткенде, жоғары және төмен су тасқыны арасындағы айырмашылық (неп-диапазон) ең кішкентай болады. Неп-су тасқындары Ай фазасының бірінші және үшінші тоқсанында пайда болады. Жағалау аймандары үшін су тасқыны туралы деректерді ұлттық гидрографиялық басқармалар жариялайды. Деректер астрономиялық құбылыстарға негізделген және болжауға болады. Бір бағытта соққан, дауылдық күшті желдер мен төмен барометриялық қысымның үйлесуі су тасқынының диапазонын ұлғайтуы мүмкін, әсіресе тар шығанақтарда. Ауа райының осы сияқты әсерлері су тасқынының болжамдық мәндерінен асып кетуіне және жергілікті су тасқынына әкелуі мүмкін. Бұл ауа райымен байланысты әсерлерді алдын ала есептеу мүмкін емес. Орташа су тасқынының диапазоны орташа жоғары су деңгейі (яғни орташа жоғары су деңгейі) мен орташа төмен су деңгейі (орташа төмен су деңгейі) арасындағы айырмашылық ретінде есептеледі.
Tidal range is the difference in height between high tide and low tide. Tides are the rise and fall of sea levels caused by gravitational forces exerted by the Moon and Sun, by Earth's rotation and by centrifugal force caused by Earth's progression around the Earth Moon barycenter. Tidal range depends on time and location. Larger tidal range occur during spring tides (spring range), when the gravitational forces of both the Moon and Sun are aligned (at syzygy), reinforcing each other in the same direction (new moon) or in opposite directions (full moon). The largest annual tidal range can be expected around the time of the equinox if it coincides with a spring tide. Spring tides occur at the second and fourth (last) quarters of the lunar phases. By contrast, during neap tides, when the Moon and Sun's gravitational force vectors act in quadrature (making a right angle to the Earth's orbit), the difference between high and low tides (neap range) is smallest. Neap tides occur at the first and third quarters of the lunar phases. Tidal data for coastal areas is published by national hydrographic offices. The data is based on astronomical phenomena and is predictable. Sustained storm force winds blowing from one direction combined with low barometric pressure can increase the tidal range, particularly in narrow bays. Such weather related effects on the tide can cause ranges in excess of predicted values and can cause localized flooding. These weather related effects are not calculable in advance. Mean tidal range is calculated as the difference between mean high water (i. e., the average high tide level) and mean low water (the average low tide level).
География
Ашық мұхиттағы әдеттегі су тасқынының диапазоны шамамен (оң жақтағы картада көк және жасыл түстермен көрсетілген). Жағалауға жақын жерде бұл диапазон әлдеқайда үлкен. Жағалаудағы су тасқыны диапазондары әлем бойынша әр түрлі болады және нөлге жуықтан бастап шексіздікке дейін өзгеруі мүмкін. Нақты диапазон жағалауға жақын судың көлеміне және су бассейнінің географиялық ерекшеліктеріне байланысты. Су көлемі үлкен болса, диапазон да жоғары болады, ал географиялық орналасқан жер су тасқынын күшейтетін немесе таратып жіберуге мүмкіндік беретін құбыр сияқты әрекет ете алады. Әлемдегі ең үлкен су тасқыны диапазоны Канаданың Фанди шығанағында байқалады, ал ұқсас диапазон Канаданың Унгава шығанағында және Ұлыбританияда, Англия мен Уэльс арасындағы Бристоль арнасында жиі кездеседі. Әлемдегі ең үлкен су тасқыны диапазондарына ие жағалаудың елу орны АҚШ-тың Ұлттық мұхиттық және атмосфералық басқармасымен тізімделген. Амфидромалық нүктелер – сызықтардың қиылысатын жерлеріндегі қою көк түсті аймақтар.
The typical tidal range in the open ocean is about (blue and green on the map on the right). Closer to the coast, this range is much greater. Coastal tidal ranges vary globally and can differ anywhere from near zero to over The exact range depends on the volume of water adjacent to the coast, and the geography of the basin the water sits in. Larger bodies of water have higher ranges, and the geography can act as a funnel amplifying or dispersing the tide. The world's largest tidal range of occurs in Bay of Fundy, Canada, a similar range is experienced at Ungava Bay also in Canada and the United Kingdom regularly experiences tidal ranges up to between England and Wales in the Bristol Channel. The fifty coastal locations with the largest tidal ranges worldwide are listed by the National Oceanic and Atmospheric Administration of the United States. Amphidromic points are the dark blue areas where the lines come together.|alt=]]