Кіріспе

Сулежа – Нигерия мемлекетінің Нигер штатындағы қала, халқы (2016) жергілікті басқару ауданы, 260 240 адам. Абуджаның солтүстігінде орналасқан, Сулежа әмірлігінің орталығы. Географиялық жақындығы және Нигерия үкіметі 1976 жылы жаңа федералды астана атауын қабылдағанға дейін бұл қаланың Абуджа деп аталғандығы себепті, кейде жақын орналасқан Абуджа қаласымен шатастырылады. Қала 19 ғасырдың басында Зарияның соңғы хауса әмірі Мұхаммед Макау және оның ізбасарлары Солтүстік Нигерияны жаулап алумен айналысқан фулани джихадистерінен қашып келген кезде құрылған. Зария, немесе Зазау – Солтүстік Нигериядағы хауса қала-мемлекеттерінің бірі. Бұл жерде 1950 жылы Майкл Кардью құрған Лади Квали атындағы қыш өнеркәсібі орталығы орналасқан. Осы керамика мектебінің көрнекті өкілі – доктор Лади Квали, оның туындылары халықаралық көрмелерде көрсетіледі.

Экономика

Нок мәдениетінің ежелгі мүсіндері Сулежа қаласында және Макаболо өзені арнасында табылғандары, Нок мәдениетінің Ифе йоруба өнеріне тигізген әсерін дәлелдеуге көмектесті. Бүгінде Сулежа Гбари ыдыс-аяқтарын экспорттайды. Мақта тоқу және бояу, жергілікті өсірілген индигомен, сондай-ақ кілем тоқу дәстүрлі шаруашылық салалары болып табылады, бірақ ең басты кәсіп – егіншілік. Жергілікті сауда көбінесе ауыл шаруашылығы өнімдерімен айналысады. Қала ішінде керамика орталығымен қатар, мемлекеттік орта мектеп және аурухана орналасқан. Дорбен политехникалық институтының кампусы Сулежада бар.

Климат

Сулежада жаңбырлы маусым ылғалды, тұншықты және бұлтты, ал құрғақ маусым ыстық және жартылай бұлтты болады. Жыл бойы температура әдетте 60°F мен 93°F аралығында болады, температура сирек 55°F-тан төмен түседі немесе 100°F-тан жоғары көтеріледі. 28 қаңтардан 14 сәуірге дейін күнделікті орташа температурасы 91°F-тан асатын ыстық маусым 2,5 айға созылады. Сулежада наурыз айында ең жылы ауа райы болады, орташа жоғары температурасы 93°F және төменгі температурасы 71°F. 23 маусымнан 2 қазанға дейін күнделікті орташа температурасы 83°F-тан төмен болатын салқын маусым 3,4 айға созылады. Орташа ең төменгі температурасы 61°F және ең жоғары температурасы 88°F болатын желтоқсан айы – Сулежадағы жылдың ең суық айы. Қыс айларында аспанның бұлтты немесе көбінесе бұлтты болу уақыты 55%-дан 65%-қа дейін артады. Сулежада бұлттылық көбейеді. 1 қаңтарда күннің күңгірт немесе көбінесе бұлтты болу ықтималдығы 41% құрайды. 1 қаңтар, 59% жағдайда ашық, көбінесе ашық немесе жартылай бұлтты болатын, қысқы ең ашық күн болып табылады. Салыстыру үшін, жылдың ең бұлтты күні 13 мамырда күңгірт немесе көбінесе бұлтты болу ықтималдығы 86%-ды құрайды, ал жылдың ең ашық күні 1 қаңтарда ашық, көбінесе ашық немесе ішінара бұлтты аспан болу ықтималдығы 59%-ды құрайды.

Тарих

Эмираттың шамамен 150 км² орманды саванна аймағы бастапқыда Хауса патшалығына салық төлеген төрт шағын Коро руынан тұрды. 1804 жыл шамасында Фулани джихадының (күрес/соғыс) жауынгерлері Зарияны (Зазаудың астанасы, солтүстік-шығыс) басып алғаннан кейін, Зазаудың саркині ("патшасы") Мұхамман Макао көптеген Хауса ақсүйектерін Коро қаласы Зүбаға (оңтүстікке) көшірді. Оның інісі және сарқын Зазаудың мұрагері Әбу Жа (Жатау) 1828 жылы Абуджа қаласын құрды, бір жылдан кейін қабырға салуды бастады және өзін Абужаның алғашқы саркині деп жариялады. Зарияның шабуылдарына тойтарыс берген Абуджа әмірлігі тәуелсіз Хауса бейіті болып қала берді. Бида (батыс) және Зарияның Фулани әмірліктерімен сауда Әмір Әбу Квака билігінде (1851–1877) басталды, бірақ 1902 жылы Абуджа басшылары Локоджа (оңтүстік-шығыс) мен Зария арасындағы сауда жолын тоқтатқанда, британдықтар қаланы басып алды. Әмір Мұса Ангулу билігінде (1917–1944) аллювиалды қалайы өндірісі басталды. 2011 жылы Сулежаға бірнеше бомба шабуылы жасалды. 3 наурызда 10 адам қаза тапты. 7 сәуірде тағы бір бомба салдарынан 25 адам мерт болды.