Кіріспе

Мертир Вейл (Ynysowen немесе Ynyswen) – Уэльстің Мертир-Тидфил қалалық округіндегі бойлық ауыл және қауымдастық. A4054 тас жолында, Таф өзенінің шығыс жағасында орналасқан. Бұл қауымдастыққа Тафтың қарсы бетіндегі Аберфан, Маунт-Плезант және Мертир Вейл ауылы кіреді.

Тарих

Бұл аймақ 1630 жылы "Йнис Оуэн" деп аталып, жазылған, тар аңғардың тым тоғайлы екендігі, ауылдық аумақтарды белгілейтін әртүрлі дәстүрлі ұзын үйлер (tyddyn) шаруашылықтары бар екендігі көрсетілген. Уэльс тілінен ағылшын тіліне аударғанда Оуэйннің өзен бойындағы шалғыны деген мағына беретін Йнис Оуэннің кейбіреулер Оуэйн Глиндүрді еске алу үшін аталғанын айтады, оның ізбасарлары шамамен 1400 жылы көтеріліске қатысқан. Кен орны аймақта бірінші болып ашылмағандықтан және кеншілер мен иелері жұмысшыларын қоныстандырған аймақтарға жұмсалатын қаражатты шектеуге бейім болғандықтан, Мертир Тидфил кеңесі Мертир Вейлдің тиісті санитарлық жағдаймен және қоғамдық инфрақұрылыммен дамытылуын талап етті. Соның нәтижесінде қала құрылысы ережелерінде қауымның бастапқыда тиімді санитарлық және сумен жабдықталуы қамтамасыз етілді. Бұл - Бас ереуілмен бірге келген қысым кезеңі болды. Сол қиындықтарға қарамастан, ақшасы шамалы болған қауым мүшелерінің шағын тобы, пастор Эванстың ынтасымен, кен инженерінің көмегімен жоспарлар жасады. Олар Гламморганшир каналына тиесілі Троедерхивтегі Понтирхун көпірінің жанындағы ескі, қолданыстан шыққан сорғы станциясынан алынған дайын тастарды алуға мүмкіндік алды. Бірақ оларды өздері бөлшектеп, тасымалдауға тура келді. Абердардағы шіркеу Мертир Вейл тұрғындарына уағыз оқуға арналған мінбер ұсынды. Соңында, көп еңбек пен қауымдастықтағы белсенді көмекшілердің арқасында шіркеу 1926 жылдың 11 желтоқсанында Ландафф епископы Джошуа Притчард Хьюздің қатысуымен киеленді. Шіркеу 1967 жылы кен орнындағы шөгу салдарынан бұзылып, 1970 жылы Никсонвиллде жаңа Англикан шіркеуі – Әйел Мария және Киелі Тәуекелдер шіркеуі салынды. 1908 жылы Джон Хедли (епископ) алғашқы Рим-католик шіркеуін, Әйел Марияға арналған шіркеуді ресми түрде ашты. Бұл әдемі тас ғимарат, кіреберісінен кейін әдемі ағаштар аллеясымен қоршалған. 1926 жылы жаңа діни қызметкер Артур Джордан келді және бұрынғы шіркеу шөгу салдарынан жарамсыз деп танылғандықтан, жаңа шіркеу салу міндетімен бетпе-бет келді. Жаңа Әйел Мария шіркеуі Пауэлл Дифрин кен орнының көмегімен сатып алынып, 1932 жылдың 18 желтоқсанында Кардифф архиепискобы Франсис Мостин ресми түрде ашты. Бұл шіркеулер салынар алдында католик қауымының саны артып, олар Маунтин Эш пен Мертир Тидфилдегі Әйел Мария шіркеуінде құлшылық ететін. Екі бағытқа да бірнеше шақырымдық қашықтықты жүріп өтуге тура келді. 1892 жылдан бастап Мертир Вейлге Мертир Тидфилдегі Әйел Мария шіркеуінің бенедиктиндік діни қызметкері қызмет етті, ол алдымен 26 Тафф көшесінде, кейіннен Рехабит Холл Крессент көшесінде құлшылық өткізді. Сион мен Кальфария 1974 жылы Никсонвиллдегі қазіргі заманғы баптист шіркеуін құру үшін бірікті, онда Уэльсте салынған алғашқы шыны талшықты баптистр орналасқан. Бұрынғы Мертир Вейл мектебі 1879 жылы салынған, ал Маунт Плезант мектебі 1912 жылдан бастап, 2010 жылы жабылған. Мертир Вейл теміржол станциясы 1883 жылы ашылды. Гордон Леннокс конституциялық клубы 1901 жылы Понтипридттегі Браун Леннокс инженерлік компаниясының иесі, сондай-ақ Шығыс Гламорган консервативтерінің президенті Г. Леннокспен бірге салынды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1940 жылдың 8 маусымында 1600 эвакуацияланған адам пойызбен Мертир Тидфилге Кент графтығындағы Дил мен Фолкстоун қалаларынан келді. Бұл – қуыршақтар мен газ маскаларын ұстаған жас балалар еді, оларға мұғалімдері үйлесіп, қалалық лауазымды тұлғалар күшті қарсылық көрсетті. Сол күні кешке Дилден келген шамамен 210 бала Мертир Вейлдегі Гордон Леннокс залына жетті. Жергілікті полиция инспекторы ауылдың дін қызметкерлерімен, Сент-Джон жедел жәрдем бригадасымен және жергілікті мектептердің мұғалімдерімен бірге балаларды жаңа үйлеріне орналастыру міндетін алды. 1941 жылдың 7 шілдесінде №53 оқу-жаттығу бөлімінен жаттығу ұшып өткен кезде екі канадтық әуе күшінің Supermarine Spitfire ұшақтары ауыл үстінде соқтығысты. Сержант Джеральд Фенвик Мануэльдің (R/69888) басқаратын бірінші ұшақ (X4024) Кокс отбасының үйіне, 1 South View Terrace (Маунт Плезант мектебіне жақын) құлап, 33 жастағы Дорин Кокс және оның екі қызы, 14 жастағы Филис пен 3 жастағы Дорин қаза тапты. Оқ-дәрі зауытында сменалық жұмыс істейтін және апат кезінде үйде ұйықтаған күйеуі Джеймс Кокс қауіпсіз жерге лақтырылды; олардың үш ұлы, Дональд, Томас және Лен ойнап жүрді. Көршілер жаңа ғана саудадан келген отбасын құтқаруға тырысты, бірақ өрттен шыққан қызу тым күшті болды. Монреальден келген сержант Лоис "Керли" Голдбергтің (R/56185), 27 жастағы басқаратын екінші ұшақ (X4607) Трехарис қаласының Маунт Плезант ауданындағы далаға құлады. Сержант Мануэль мен қаза болған отбасы мүшелерінің денелері екі күннен кейін Мертир Тидфилдегі Фрруд зиратында жерленді, ал сержант Голдбергтің денесі Cefn coed y cymmer еврей зиратында жерленді.

21 ғасыр

Ковентри ойын алаңы 1972 жылы ескі Мертир Вейл мектебі орнында, Ковентри халқы жинаған қаражат есебінен салынды. Ойын алаңын Ковентри қаласының мэрі ресми түрде ашты, бірақ ол көп жылдар өткен соң балаларға жабылды және қазір Ковентри Гарденс – 11 бунгалодан тұратын шағын тұрғын үй кешені. 1941 жылғы әуе апатынан кейін 2007 жылы жергілікті мектеп оқушылары сол жерде сурет салып, одан кейін Канаданың жоғарғы комиссары оны ашты, сонымен қатар Кокс отбасы тұрақты ескерткіш орнату үшін күресін жалғастыруда. 2009 жылы Мертир Вейлдегі екі көшедегі 100 үй ескі Мертир Вейл кенішінің орнында жаңадан салу мақсатымен бұзылды. Жаңа жобаға 230 үй, жаңа мектеп, екі дүкен, мейрамхана және кеңселер кіруі тиіс еді. Жобаның бірінші кезеңі – Ynysowen бастауыш мектебі аяқталғаннан кейін, мектеп 2010 жылы алғашқы оқушыларын қабылдады. Riverside жобасын Уэльс үкіметі мен Мертир-Тидфил округінің кеңесі бірлесіп қаржыландырып, жобаға 8,2 миллион фунт стерлинг инвестициялады.

Мәдениетте

Ауыл 1971 жылы Ричард Флейшердің «10 Rillington Place» британдық криминалды драмасында Ричард Аттенборо мен Джон Херттің қатысуымен түсірілген фильмде пайда болады. Тимоти Эванс (Херт) Уэльске қайтқанда, ауылдың ішінде түсірілген әртүрлі сахналар көрсетіледі. Фильм британдық серийлі кісі өлтіруші Джон Кристинің (қылмыскер) ісін көрсетеді, ол көптеген қылмыстарын Нотинг-Хиллдегі (Лондон) қатарластырылған үйінде жасаған, сондай-ақ оның көршісі Тимоти Эвансқа қатысты болған әділетсіздікті де көрсетеді. Джон Херт осы рөлі үшін «Ең үздік еркін актер» номинациясына ие болды. Тимоти Эванс – Мертир-Тидфилде туған, 1950 жылдың қаңтарында 10 Rillington Place мекенжайындағы үйінде әйелі мен нәресте қызын өлтірді деген айыппен әділетсіз сотталып, дарға асылды; жаңа дәлелдер пайда болғаннан кейін, ол өлімнен кейін кешірім алды.