Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Анатолиядағы қола дәуіріне жататын археологиялық ескерткіш (қазіргі Түркия).
Bronze Age archaeological site in Anatolia (now Turkey)
Кестель – Түркиядағы Таурус тауларында орналасқан археологиялық орын. Бұл орын ежелгі замандағы қалайы көздерін және саудасын зерттеуге қатысты маңызды табақтарға ие.
Kestel is an archaeological site in the Taurus Mountains in Turkey, with important finds related to the study of Tin sources and trade in ancient times.
Археология
Кестел – Анатолиядағы Таурус тауларының Болкар жотасындағы (қазіргі Челалер ауылының маңында, Чамарди ауданы, Нигде провинциясы, Түркия) қола дәуірінде қалайы кенін өндіруге мүмкіндік берген орны. Қола дәуірінде қалайы бүгінгі мұнай сияқты сирек және құнды болған. Ол қоланың құрамына кіретін маңызды элемент болды, мыспен қосылып қорытпа жасау үшін қолданылды. К. Аслихан Енер Түркия Геологиялық қызметімен (MTA) бірлесіп археометаллургиялық зерттеулер жүргізіп, Таурус тауларының етегіндегі өзеннен касситерит (қалайы кені) кристалдарын тапты. Бұл кен қызғылт түсті болды; алдыңғы іздеулер көбінесе қара кен іздеген, себебі көптеген қалайы кендері қара түсті болады. Осы жерде, қазба жұмыстары жүргізілген кен орнының орналасқан жері табылған Кестел төбесі бар, құрдым-құрсақ бос жатқан аңғарға ұласады. Сонымен қатар, кен орнының ішінде және маңында қола дәуіріне тән қыш ыдыстардың сынықтары табылды. Кеніште қызғылт түсті қалайы кенінің тамырлары кездесті. Кестел кенішінің ішінде 3 шақырымға жуық созылған туннельдер бар, олардың көпшілігінің ені шамамен 2 метрді құрайды, балалардың жұмыс істеуіне жеткілікті. Бір тастап кетілген шахтада 12-15 баланың қабірі табылды, олар кен ішінде жұмыс істеу кезінде қаза тапқан болуы мүмкін. 1989 жылы Кестел кенішіне қарама-қарсы, 2 км қашықтықта орналасқан Гёльтепе деген үлкен табиғи төбедегі зерттеулер қола дәуіріне тән қыш ыдыстардың үйінділерін, 50 000-ға жуық тас құралдарды және осы орынның 3290–1840 жылдар аралығында үздіксіз мекенделгенін көрсететін мәліметтерді тапты. Төбе шамамен 60 гектар жерді алып жатыр, шыңында бекініс орнатылған, ал бетінің барлық бөлігінде мәдени қабаттар кездеседі. Елді мекеннің аумағы 8-10 гектарға бағаланады, ал Кестел беткейіндегі қоныспен бірге адам және кен жүйесінде 60 гектарды құрайды. Қаланың көп бөлігі жер астында орналасқан. Гёльтепедегі қыш ыдыстар қола дәуіріндегі қалайы өнеркәсібінің нақты дәлелі болды. Бұл жерде шлакпен қапталған көптеген қалың тигельдер табылды, сынақтардың нәтижесінде шлак құрамында қалайының жоғары концентрациясы (30%-дан 100%-ға дейін) анықталды. Кенді жуғаннан кейін, оны тас құралдармен ұнтақтап, содан соң ұнтақты қыздырып қалайыны балқытып алған болуы мүмкін. Мұның бәрін қола дәуірінің құралдары мен әдістерімен жасауға болады. Кестел кеніші біздің заманымыздан бұрынғы III мыңжылдықтың соңында өндірісті тоқтатты. Ж.Д. Мули Йенердің бұл тұжырымын сынға алды. Ол жоғары қалайылы кендер табылмайды, табылған кендер темір өндіруге көбірек пайдалы болуы мүмкін, радиокөміртекпен жасалған мерзімдеу кен орнының кеңеюін одан кейінгі уақытта орнатуға мүмкіндік береді, ерте қола дәуірінде Оңтүстік-Шығыс Анатолиядан маңызды қола бұйымдары белгілі емес, Кестел тигельдеріндегі қалайыны алу үшін микроскопиялық шлак бөлшектерін өңдеу қажет, орта қола дәуіріндегі ассириялық жазбалар шығыстан Анатолияға дейін созылған қалайы саудасына нұсқайды, ешқандай кезеңнің мәтіндік деректері Анатолияда қалайы өндіруге сілтеме жасамайды деп атап өтті.
Kestel is a probable site of Bronze Age tin mining in the Bolkar range of the Taurus Mountains in Anatolia (near the present village of Celaller, Çamardı District, Niğde Province, Turkey). Tin in the Bronze Age was as scarce and valuable as petroleum is today. It was a vital ingredient of bronze, used with copper to make the alloy. K. Aslihan Yener spent years in archaeometallurgy surveys together with the Turkish Geological Survey (MTA) and found cassiterite (tin ore) crystals in a stream in the Taurus foothills. This ore is purple; previous searches had been looking for black ore because most tin ores are black. Near the site was a deserted valley with a hill called Kestel that proved to hold a tin mine. Additionally, fragments of Bronze Age pottery were found in and near the mine. Inside, there were veins of bright purple tin ore. The Kestel mine has two miles (3 km) of tunnels, many of which are only about two feet wide, just large enough to allow children to do the mining work. In one abandoned shaft, a burial of twelve to fifteen children was found, presumably killed while working in the mine. In 1989, on the on top of a large natural hill called Göltepe located 2 km opposite the Kestel mine , associates found piles of Bronze Age pottery, close to 50,000 ground stone tools and evidence that this site had been continuously occupied from 3290–1840 BC. The hill measures close to 60 hectares and is fortified at the summit, with cultural deposition throughout the entire extent of its surface. The size of the settlement is estimated to be 8 10 hectares, and combined with the Kestel slope occupation probably totals 60 hectares in a man+mine system. A great deal of the city was semi subterranean. The pottery at Göltepe provided the final proof of the tin industry in the Bronze Age. Many thick crucibles lined with slag were found at the site and tests revealed the slag to have very high concentrations of tin (30% to almost 100%). It is likely that after the ore nuggets were washed, stone tools were used to grind them to a powder, and then the powder was heated to melt out the tin. All of this can be accomplished with Bronze Age tools and methods. The Kestel mine stopped producing at the end of the third millennium BC. J. D. Muhly has criticized the reconstruction proposed by Yener. He noted that no ores with high tin mineral contents were found; that the ores found may be more useful for iron mining; that the radiocarbon dating provided allows for setting the expansion of the mine in a much later time; that no significant bronze artefact are known from southeastern Anatolia in the Early Bronze Age; that tin extraction with the Kestel crucibles would require manipulation of microscopic slag particles; that Middle Bronze Age Assyrian records point to tin trade sourced in the east that extended into Anatolia; that no textual evidence of any period refers to tin extraction on Anatolia.