Кіріспе

Уайетт Эрптің заңсыз ковбойларды іздеуі – «Эрп вендеттасы» деп аталатын жорық, АҚШ маршалы Уайетт Эрп басқарған федералдық отрядтың заңсыз «ковбойлар» конфедерациясын іздеуі. Олар оның ағалары Вирджил мен Морган Эрпке шабуыл жасап, біріншісін мүгедек қылғанда, екіншісін өлтірді деп санайтын. Екі Эрп бауырына 1881 жылғы 26 қазанда О.К. Корралдағы атыста үш ковбойдың қазасына кек қайтару үшін шабуыл жасалды. 1882 жылдың 20 наурызынан 15 сәуіріне дейін федералдық отряд Аризонаның оңтүстік-шығысындағы Кочиз округінде Вирджил мен Морганға шабуыл жасағандарды іздеді. Бірнеше күдікті анықталып, айыпталып, бірақ кейбір жағдайларда заңдық нюанстарға байланысты, ал басқаларында ковбойлардың конфедерациясы ұсынған алибилердің күшіне байланысты сот оларды тез босатты. Уайетт заң жүйесі ковбойларды әділетке тартады деп үміттенеді, бірақ екі шабуылға қатысқан күдіктілер босатылғаннан кейін, ол мәселені өз қолына алуға шешім қабылдады. 20 наурызда, Морганның өлімінен екі күн өткен соң, Уайетт Эрп пен оның бауырлары Уоррен мен Джеймс, Док Холлидей және тағы екі офицер Вирджил мен оның әйелі Эллиді Калифорнияға кететін пойызға дейін сүйемелдеді. Олар күдікті Айк Клэнтон мен Фрэнк Стилвеллдің сол жерде күтіп отырғанын білді. Вирджил, Элли және Джеймс пойызға отырғаннан кейін, Уайетт пойыздың жанында Клэнтон мен Стилвелл деп ойлаған екі адамды көрді. Ол бірнеше адаммен бірге Стилвеллді қуды да өлтірді, бірақ екіншісін жоғалтты. Стилвеллдің денесі келесі күні таңертең табылғаннан кейін, Тюсонның бейбіт судьясы соттан тыс кісі өлтіруге күдікті бес заң қызметкерін қамауға ордер берді. Адамдар Томбстоунға келгенде, Кочиз округінің шерифі Джонни Беханға Тюсон ордерлері туралы хабарлайтын телеграмма келді және ордерде аталған Эрптің федералдық отрядының бес мүшесін ұстауға тырысты, бірақ олар оны елемеді. Олар әлі де Кёрли Билл Бросиус және басқаларды қамауға ордерлерін алып, шабуылдарға қатысқан басқа ковбойларды қуалау үшін Томбстоуннан кетті. Бехан Кочиз округінің шерифінің отрядын құрды, оның құрамында Финеас Клэнтон, Джонни Ринго және тағы жиырмаға жуық ковбойлар мен Аризона фермерлері болды. Жергілікті ордерлерге сүйене отырып, олар Эрптердің соңынан қуды және оларды қамауға кірісті. Үлкен шериф отряды жергілікті бизнесмендер мен фермерлерден көмек алды, бірақ Эрптердің отрядына қарағанда әлдеқайда көп болғанымен, ешқашан қақтығысқа түспеді (және бір кезде Бехан мен оның адамдарын мазақтайтын хатты Томбстоун газетінде жариялады). Федералдық отряд Стилвеллден бастап Бросиусқа дейін төрт адамды өлтірді. 15 сәуірде Эрптер мен олардың серіктестері Аризонадан Нью-Мексикоға аттанды.

Өмірбаян

Ұзаққа созылған араздық пен күшейе берген жаулық, қауіп-қатерлерден кейін Томбстоун қаласының маршалы Вергиль Эрп, қаланың көмекші маршалы Морган Эрп және уақытша орынбасарлар Уайетт Эрп пен Док Холлидей 1881 жылдың 26 қазанында О.К. Корралдағы атыста заңсыз ковбойлар Билли Клейборн, Айк және Билли Клантон, Том және Фрэнк Маклауримен бетпе-бет келді. 30 секундтық атыс Американың жабайы батысы тарихындағы ең танымал атысқа айналды. Заң сақшылары атыс барысында үш ковбойді өлтірді. Айк Клантон кісі өлтіру айыбын қойды, ал бір айлық алдын ала тыңдаудан кейін, әділет судьясы Уэллс Спайсер заң сақшылары өздерінің қызметтік міндеттерін орындағанын анықтады. Бірақ Спайсердің шешімі Клантон және басқа ковбойлар үшін мәселені толығымен шешпеді.

Вирджил Ерпті өлтіруге әрекеттену

1881 жылы 28 желтоқсанда сағат 23:30 шамасында, О.К. Корралдағы атыстан кейін екі айдан астам өткен соң, үш адам Вергиль Ерпке Шифффелин залынан Космополитан қонақ үйіне бара жатқанда шабуыл жасады. Ерптер өзара қолдау мен қорғаныс үшін осы қонақ үйге көшіп келген еді. Оған шамамен 20 оқтан құралған шашыранды оқтар арқасынан және сол жақ иығынан түсті, нәтижесінде жауырыны сынды. Оны емдеген доктор Джордж Гудфеллоу сүйектің бір бөлігін алып тастауға мәжбүр болды. Уайет АҚШ маршалы Краули Дейкке телеграмма жіберді. Ол шығыс Пима округы бойынша АҚШ маршалының орынбасары болып тағайындалуын және жасақ құруға рұқсат беруді сұрады.

Уайатт посты ауыстырады

Дейк телеграф арқылы жағымды жауап берді, ал АҚШ маршалы Уайт Эрп Уоррен Эрп, Док Холлидей, Шерман Макмастер, Джек "Түркия Крик" Джонсон, Чарли "Шерлип Чарли" Смит, Дэниел "Тип" Типтон және Джон "Техас Джек" Вермиллионды отбасын қорғау және күдіктілерді іздеу үшін күніне 5 доллар төлеп, өкілеттік берді. Макмастер мен Джонсон қаруды қолдануды жақсы білетін қатал адамдар ретінде танымал болды. Макмастер 1878–1879 жылдары Техас рейнджерлерімен қызмет еткен, оның отряды Керли Билл Брокуисты бес айға тұтқынға алып, ұстап тұрған. Томбстонда Макмастер АҚШ армиясының жылқыларын ұрлау және заңсыз Чарльз "Пони" Дильмен бірге дилижансты тонау айыбымен айыпталған. Испан тілін жақсы білетін Макмастер Каубойлар туралы ішкі ақпаратымен Эрптерге іздеуде көмектесті. Ол сондай-ақ жақсы жылқыларды ұнататын. Жағдайды қиындатып, Томбстоун шерифінің орынбасары оларды ұстап алып, Контеншн кенінен екі жылқы ұрлаған айыбымен Макмастерге ордер берді. Эрптер тобы Томбстоунға қайтып келді, онда Шерман Макмастер кепіл төлеп босатылды. Ол Чарли Смитпен бірге Эрптерге жақын орналасқан "Космополитан" қонақ үйінде бөлме жалдады. Уайт кейіннен судья Стилвеллдің оған: "Уайт, сен осы топты осылай тазарта алмайсың; келесі жолы тұтқындарыңды алибилерге қатысы жоқ жерде, бұталардың арасында қалдырған жөн" дегенін айтты. 17 ақпанда Эрптер тобы Томбстоуннан ауыр қаруланған күйде шықты, сонымен қатар 1882 жылғы қаңтардағы дилижансты тонауға күдіктелген "Пони" Диелді қамауға алуға ордерлері болды. Сәттілікке жетпеген соң, бірнеше күннен кейін қалаға оралды, Каубойлар одан әрі кек алуды жоспарлап отыр деген қауесеттерді естіді. 1882 жылғы 18 наурызда Томбстоунның Шиффлин залында Уильям Хорас Лингард пен компаниясының "Ұрланған сүйістер" пьесасы қойылды. Морган, Док Холлидей және Дэн Типтон сол күні өлім туралы угроза алғанмен, оған қатысты. Уайт пен Бенджамин Гудрич қатыспауға кеңес берді. Содан кейін Док өз бөлмесіне кетті, ал Морган мен Типтон Ориентал қонақ үйі сатылғаннан кейін олардың ресми емес штаб-пәтеріне айналған Хэтчтің салоны мен бильярд залына бет бұрды. Морган мен Боб Хэтч бильярд ойнауға кірісті, ал Уайт, Типтон және Макмастер бақылап отырды. Үстел артқы есікке жақын болды. Ол атысқа дейін төрт күн бұрын Спенстің үйінің жанында тұрғанда Морганның қасынан өткенін куәлік берді. "Содан кейін үндіс көшемен төмен қарай жүрді, және оған жақсы қарау үшін одан озып өтті". Уайттың өз қолымен әділдік іздеуі американдық тарихтағы ең танымал американдық шекаралық әділдіктің мысалына айналды. Уайт Эрп шынайы өмірдегі анти-батырдың архетипі болды. 1927 жылы Эрп О.К. Корралдағы атысқа дейін және кейін Стюарт Лейкке, 1931 жылы жарық көрген, көбінесе ойдан шығарылған биографияның авторына өз шешімдерін қорғады: Уайт Эрп: Шекара маршалы.