Кіріспе

АҚШ Конституциясының алтыншы түзетуінің куәгерлермен бетпе-бет кездесу туралы ережесі "Барлық қылмыстық қудалауларда айыпталушы өзіне қарсы куәгерлермен бетпе-бет кездесу құқығына ие болады" деп белгілейді. Бұл құқық тек қылмыстық қудалауларда ғана қолданылады, азаматтық істерде немесе басқа да сот процестерінде қолданылмайды. Әдетте, бұл құқық сот отырысында айыпталушыға қарсы куәлік беретін куәгерлермен тікелей бетпе-бет кездесуге, оларды толық тексеруге мүмкіндік береді. Он төртінші түзету куәгерлермен бетпе-бет кездесу құқығын федералды үкіметке ғана емес, штаттарға да қолданылатынын қамтамасыз етеді. 2004 жылы АҚШ Жоғарғы Соты Кроуфорд ісінде Вашингтонға қарсы куәгерлермен бетпе-бет кездесу туралы ереже қолданылатын жағдайларды анықтау үшін жаңа сынақ ұсынды. Куәгерлермен бетпе-бет кездесу ережесінің тамыры ағылшын ортақ құқығында, куәгерлерді тексеру құқығын қорғауда, және римдік құқықта, қылмысқа айыпталған адамдарға өз айыптаушыларымен бетпе-бет кездесуге құқық беруде жатыр. Бұл құқықтың ұзақ тарихын атап өте келе, АҚШ Жоғарғы Соты Елшілердің істері 25:16-ға сілтеме жасайды, онда римдік әкім Порций Фест өзінің тұтқыны Пауылға қатысты дұрыс әрекет жасағаны туралы былай дейді: "Римдіктердің салты бойынша, айыпталушы өз айыптаушыларымен бетпе-бет кездеспей және өзін қорғау мүмкіндігіне ие болмайынша, ешбір адамды өлімге беруге болмайды". Бұл туралы Шекспирдің "Ричард II" пьесасында, Блэкстоунның еңбектерінде және заңдарда да айтылған.

Қолжетімділік

Егер мәлімдеме куәлік сипатында болса, оны жасаған адам, әдетте, қарсы сауалға жауап беруге дайын болуы керек. Бұл ережеден куәгердің қолжетімді емес болуы жаттық. Бірақ куәгер қолжетімді болмаған жағдайда да, айыпталушының бұрын куәгермен қарсы сауал арқылы кездесу мүмкіндігі болуы тиіс. Куәгер әр түрлі себептермен қолжетімді болмауы мүмкін. Куәгердің қолжетімді емеуіне жиі кездесетін себеп – ол өзіне қарсы айғақ беруден бас тарту үшін Бесінші түзету құқығын пайдалануы. Басқа да құқықтар қолжетімсіздікке себеп болуы мүмкін. Куәгерлер қайтыс болуы, есте сақтау қабілетін жоғалтуы немесе айыпталушыға қарсы куәгерлік етуден жай ғана бас тартуы салдарынан да қолжетімді болмауы мүмкін. Сонымен қатар, куәгерлер қорқытуға ұшырауы, ауыр жарақат алуы немесе тіпті өлтірілуі мүмкін, және мұндай жағдайда оның бұрынғы мәлімдемелері, тіпті айыпталушының оның қатысуынсыздыққа себепкер болғаны анық болса да, әдетте қабылданбайды. Федералдық куәлерді қорғау бағдарламасы сотқа дейін куәгерлердің жоғалып кетуі қиындық тудыратын жағдайларды тергеудің қиындығына байланысты әзірленді. Мұндай бағдарламалар көбінесе куәгердің сотқа дейін қорғалуы үшін оның тұрғын үйін немесе тіпті отбасын тастап кетуін қажет етеді.

Қарсы тергеу

Куәгер қолжетімді болмаған жағдайда да, айыпталушының куәгерді қарсы сұраққа тартуға құқығы болады. Бұл ереженің ерекшелігі – қылмыстық әрекет арқылы құқықты жоғалту, ол төменде талқыланады. Куәгерлерді қарсы сұраққа тарту құқығының ең айқын бұзушылығы – айыпталушының ешқашан, ешқандай жағдайда немесе ешқандай тақырып бойынша куәгерді қарсы сұраққа тарту мүмкіндігі болмаған жағдайлар. Жағдайларға жақын жағдайлар сотта немесе сотқа дейін қарсы сұрақтар жасалған кезде туындайды. Әдетте, сотта куәгерді қарсы сұраққа тарту мүмкіндігі Конфронтациялық баптың кепілдігін толықтырады. Сондай-ақ, соттарға "қайта-қайталайтын және артық қысым көрсетушіліктерді болдырмау үшін кең дискрециялық құқық берілген". Жоғарғы Сот "Конфронтациялық бап тиімді қарсы сұраққа қатысу мүмкіндігін кепілдейді, бірақ айыпталушы қалай және қаншалықты қажет деп санайтын қарсы сұраққа емес" деп баса айтты. Дегенмен, сот кейбір мәселелер бойынша қарсы сұрақтарды шектеуге құқылы. Істің мәнінен және айыпталушы тағылған қылмыстан басқа, айыпталушы куәгердің сенімділігіне шабуыл жасауға немесе оның куәлігін жоққа шығаруға құқылы. Соттардың "кең дискрециялық құқығына" қарамастан, айыпталушыға куәгерлерді әдейі көрінетін "бейтараптылықтың прототиптік түрін" ашықтайтын мәселелер бойынша қарсы сұраққа тартуға тыйым салу қате болып табылады, бұл қазылар алқасының куәгердің сенімділігін бағалауы үшін маңызды болар еді. Мұндай бейтараптылықтың мысалдарына жасөсперім ретінде сотталғандықтан босану, тіпті егер мемлекет мұндай мәртебені құпия ақпарат деп санайтын болса; және құрбан мен куәгердің ортақ байланыстары, соның ішінде топқа мүшелік кіруі жатады. Кроуфорд пен Вашингтон ісінде Жоғарғы Сот "Конфронтациялық бап" шеңберін кеңейтіп, соттан тыс берілген "куәлік" мәлімдемелердің қабылданбауын белгіледі, егер айыпталушының осы куәгерді қарсы сұраққа тарту мүмкіндігі болмаса және ол куәгер сотта болмаса. Дэвис пен Вашингтон ісінде Сот "куәлік" терминін декларанттың жағдайындағы объективті ақылға қонымды адам сотта пайдалануға болатын кез келген мәлімдеме деп түсіндірді. Мелендес Диас пен Массачусетс және Булькоминг пен Нью-Мексико ісінде Сот зертханалық химиктің сараптамасын куәгерді тыңдамай дәлел ретінде қабылдау Конфронтациялық бапты бұзу болып табылады деп шешті. Мичиган мен Брайант ісінде Сот атыс салдарынан зардап шеккен адамның кім оны атқандығы туралы мәлімдемесінің және полицияның оны сұрау себебінің "негізгі мақсаты" объективті түрде анықталуы керек деп шешті. Егер "негізгі мақсат" "ағымдағы төтенше жағдаймен" айналысу болса, онда мұндай мәлімдеме куәлік болып табылмайды және Конфронтациялық бап осы мәлімдемені қабылдау үшін оны жасаған адамның куәлік беруін талап етпейді.

Қарсылық білдіру құқығына қатысты ерекшеліктер

Кроуфорд ісінде Жоғарғы Сот конституция жазылған кезде қарсы беттесудің жалпы құқығына екі ерекшелік мойындалғанын атап өтті: қылмыстық іс-әрекеттер нәтижесінде құқықты жою және өлім төсегіндегі мәлімдемелер. Осы екі ерекшеліктен тек біріншісі ғана Сот тарапынан нақты қабылданды.

Қылмыспен алынған мүлік

Егер сотталушы куәге куәлік беруіне кедергі жасау мақсатымен куәні қолжетімсіз етуге тырысса, онда сотталушы куәмен бетпе-бет кездесу құқығынан айырылады. Бұл ерекшелік тек сотталушы куәліктің берілуіне кедергі жасау ниетімен әрекет еткен жағдайларда ғана қолданылады, бірақ сотталушы кінәлі болуы мүмкін басқа жағдайларда емес. Мысалы, өмір сүруіне қиындық келген адамның куәліктері, егер ол адамды куәлік беруден тоқтату үшін өлтірмесе, сол өлімге кінәлі адамға қарсы қабылданбайды. Айғақтардың көп бөлігімен прокуратура сотталушының куәні қолжетімсіз етуге куәлік беруіне кедергі жасау ниетімен әрекет еткенін дәлелдеуге міндетті. Сотталушының кінәсін дәлелдеудің қиындығы соншалық, куәларды қорқыту немесе өлтіру АҚШ соттарында үлкен мәселе болып табылады, сондықтан федералдық соттар куәларды қорғау үшін оларды басқа жерге көшіруге арналған арнайы бағдарлама құрды.

Өлім алдындағы декларациялар

Өлім алдындағы мәлімдемелер, Кроуфорд соты қарама-қарсылық құқығының жалпы құқықтағы тарихи ерекшелігі ретінде атап көрсеткенімен, Сот әлі күнге дейін оны қарама-қарсылық туралы баптың ерекшелігі ретінде нақты мойындаған жоқ. Төменгі соттар бұл ерекшелікті қабылдады, бірақ Мичиган штатының Брайантқа қарсы ісіндегі ауызша тартыс барысында Сот бұл ерекшелік туралы кеңінен талқылады және оның Кроуфорд және Джайлс істеріндегідей қолданылуы мүмкін екенін жиі білдірді.

Залалсыз қате және тексеру стандарттары

Конфронтациялық баптың бұзылулары әдетте қателіктердің зиянсыздығы бойынша қарастырылады. Бұл, егер Конфронтациялық бапты бұза отырып дәлелдер қабылданған болса да, қайта қарау соты осы қабылданбаған дәлелдер үкімге әсер етпегеніне күмәнсіз көз жеткізсе, сотталушы жаңа сот отырысын талап ете алмайды. Зиянсыз қателік – бұл тексеру стандарты емес, ол қателік қазылар алқасының шешіміне әсер еткен-жоқ па деген сараптама болып табылады. Егер сотталушы сот кезінде қабылданбаған дәлелдерге қарсылық білдірмесе немесе Конфронтациялық бап негізінде қарсылық білдіретінін нақтыламаса, қайта қарау соты кейде "ашық қателік" немесе айқын әділетсіздікке әкеп соққан қателік сияқты маңыздырақ қателіктерді ғана қарастырады. Федералды апелляциялық соттар қарсылық білдірілмеген Конфронтациялық баптың қателіктерін ашық қателік бойынша қарастырады. Штаттық соттар Конфронтациялық баптың қателіктерін қарау талаптары бойынша кең ауқымда әртүрлілік көрсетеді, бірақ көпшілігі ашық қателік, айқын әділетсіздік немесе осыған ұқсас стандарттар бойынша қарастырады. Көп жағдайларда соттар қателіктің зиянсыздығын талдамай, Конфронтациялық бап негіздері бойынша үкімді өзгертеді. Мұндай талдауды өткізбеудің ең көп таралған себебі – үкімет тарапынан зиянсыздық мәселесін көтермеуі. Әдетте, үкімет бұны көтермесе, сотталушылар да зиянсыздық туралы мәселе көтермейді.

Басқа заңдармен өзара іс-қимыл

Штаттар конституциядағы осыған ұқсас тармақтарды Жоғарғы Соттың федералдық қарама-қарсылық тармағын түсіндіруінен әлдеқайда қатаң түсіндіруге құқылы. Он төртінші түзету қарама-қарсылыққа құқықты штаттарға да, федералдық үкіметке де қолданылатындай етеді. Көптеген сот юрисдикциялары, оның ішінде федералдық соттар мен бірқатар штаттар конституциялық мәселелерді кейінге қалдыруды қанағаттандырады, сондықтан қарама-қарсылық тармағын бұзуға байланысты көптеген істер басқа негіздермен шешіледі. Конституциялық мәселелерді кейінге қалдыру – соттың шешімді конституциялық емес мәселелерді бірінші кезекте шешуге, ал конституциялық мәселелерге тек қана қажет болған жағдайда ғана жүгінуге дайындығы. Қарама-қарсылық тармағына қатысты істерде конституциялық мәселелерді кейінге қалдыру көбінесе соттың тиісті дәлелдемелік кодекс негізінде куәлік мәселесін шешуімен жүзеге асырылады, содан кейін ғана қарама-қарсылық тармағын талдау басталады. Осылайша, басқа да тығыз байланысты заңдарды бірінші кезекте түсіндіруге басымдық беру жиі қарама-қарсылық тармағына қатысты мәселелерді қарастырылмаған күйде қалдырады.

Куәгерлерге қарсы тұру құқығының басқа да көздері

Бесінші және он төртінші түзетулердің әділ сот ісін қамтамасыз ету шарттары да әділ сот ісінің құрамына қарама-қарсылықты талап етеді. Штат заңдары мен конституциялары куәгерлермен бетпе-бет кездесу құқығының тағы бір көзі болып табылады.