Кіріспе

Истами (немесе Дизабул немесе Иштеми Сэр Ябғу Хаған;) – Гөктүрктердің батыс бөлігін билеген, кейін Батыс Түрік қағанатына айналған және соғдилерге үстемдік еткен адам. 552 жылы ол ағасы Бумин қағанның ябғуы (вассалы) болды. Түркі деректерінде ол қайтыс болғаннан кейін қаған деп еске алынады. Оның ұлы Тарду болды.

Іс-шаралар

Өзінің билігі кезінде Истами парсы және Византия империяларымен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты, гефталиттерді жеңді және империяның шығыс жартысының ыдырауы кезінде тәжірибелі мемлекет қайраткері ретінде әрекет етті. Византия империясының дипломатиялық миссиялары арқылы оның туралы көп мәліметтер білеміз. Қытайдан Византия империясына жібекқұрт жұмыртқаларын несториандық христиан монахтары заңсыз әкелгеннен кейін, VI ғасырдың византиялық тарихшысы Менандер Протектор соғдиандықтардың византиялықтармен тікелей қытай жібегі саудасын орнатуға тырысқандары туралы жазады. Сасанид билеушісі Хосров I-мен одақтасып гефталиттер империясын жеңгеннен кейін, Истамиге соғдиан саудагерлері келіп, парсы аумақтары арқылы өтіп, византиялықтармен сауда жасау үшін Сасанид патшасымен кездесуге рұқсат сұрады. Истами алғашқы өтінішті қабылдамады, бірақ екінші өтінішке келісім беріп, соғдиан елшілігін Сасанид патшасына жіберді, бірақ патша елшіліктің мүшелерін улап өлтірді. Буминнің інісі ретінде ол хандықтың батыс аймағын басқарды. Оның ұлы Тарду еді. Ябғу ретінде ол автономиялы болды және қағанның билігін ресми мойындаса да, де-факто тәуелсіздікке ие болды. Хушу қайтыс болғаннан кейін ол аумақты шығыс, орталық және батыс деп үш бөлікке бөліп, тиісінше Жотан, Арслан және Шеттуға тапсырды.