Кіріспе
Төртінші қаған Білге қаған (; 683 – 25 қараша 734) – Екінші түркі қағандығының төртінші қағаны. Оның еңбектері Орхон жазуларында баяндалған.
Bilge Qaghan (; ; 683 – 25 November 734) was the fourth Qaghan of the Second Turkic Khaganate. His accomplishments were described in the Orkhon inscriptions.
Аттар
Әдеттегідей, оның жеке аты мен қағандық атақ алғаннан кейінгі аты ерекшеленді. Оның жеке аты қытай әріптерінде 阿史那默棘連 деп тіркелген. Ол қағандық атақ алғаннан кейін Білге қаған аталды. (
Билік
716 жылы екінші қаған Қапаған қаған Тоқүз Оғыз одағына қарсы жорықта қаза тауып, оның кесілген басы Чанъан қаласына жіберілді. Оның ұлы Инел қаған оның орнына билік құрғанмен, Билге қағанның інісі Күл Тігін мен Тониук Инел қағанға қарсы мемлекеттік төңкеріс жасады. Олар оны өлтіріп, Билге қаған етіп жариялады.
Кейінгі билік
720 жылы Ван аймақтағы Пугу (僕固) және Сиеди тайпаларының Шығыс Тужуеге көшіп, Шығыс Тужуе әскерлерімен бірге шабуыл жасауды ниеттеніп отырғанына сенді. Сондықтан ол той ұйымдастырып, тайпа басшыларын шақырды және той кезінде оларды қырғынға ұшыратты. Одан кейін ол аймақтағы Пугу және Сиеди тайпаларына шабуыл жасап, оларды жартылай жоқ етті. Сосын ол Баксими, Си және Хитан тайпаларымен бірлесіп Каганға шабуыл жасау жоспарын ұсынды. 733 жылы ол көтерілісші Хитан тайпаларын жеңді. Ол дереу қайтыс болмады және Буйрук-Чордың отбасын өлім жазасына кесіп, жазалауға үлкерді. Ол 734 жылы 25 қарашада дүниеден өтті, ал оның қорымдық рәсімі 735 жылы 22 маусымда болды.
Мұра
Ол уланғаннан кейін Орхон өзені маңында бірнеше стелалар орнатылды. Бұл Орхон жазулары ескі түркі тіліндегі ең алғашқы мәтіндер саналады.
Танымал мәдениетте
Бильге қағанды Кан Чжэ Ик 2006-2007 жылдарғы KBS телесериалы «Дэ Чжо Ён» рөлінде бейнеледі.