Кіріспе

2003 жылы Гарт Никс жазған "Мистер Дүйсенбі" – Гарт Никстің "Көкше патшалықтың кілттері" сериясының бірінші романы. Онда он екі жасар Артур Пенхалигонның басынан кешіп жатқан оқиғалар баяндалады. Ол өзге әлемдегі үйдің мұрагері екенін біліп, оны жеті қарсылас сенімгерден иелену үшін құпия өсиетті орындауы тиіс.

Сюжет

Он екі жасар Артур Пенхалигон мектепте күшті астма шабуылына ұшырайды, сол кезде оның алдына екі күдікті адам, Мистер Дүйсенбі және оның уәзірі Снизер пайда болады. Снизер Архитектордың бұйрығын орындау үшін Артурға Минуттық кілтті беруге Дүйсенбіні көндіреді. Дүйсенбі күмәнмен қараса да, Снизер Артурдың жақын арада қайтысы мүмкін екенін және кілтті Дүйсенбіге қайтарып беруге болатынын айтады. Бірақ мектеп қызметкерлері көмекпен келген кезде Артур құтқарылады. Снизер мен Дүйсенбі жоғалып кетеді, олардың орнына кішкентай кітап қалдырылады, оны Артур алады. Артур бір апта ауруханада жатады, оны жаңа достары Лиф пен оның інісі Эд зиярат етеді. Лиф Дүйсенбі мен Снизерді де көргенін растайды, ал Эд иттің бетіне ұқсайтын адамдар мектеп алаңын қазып, бірдеңе іздегенін айтады. Артур олардың кілтін іздеп жүргендерін түсінеді. Артур үйге оралғаннан кейін кілттің көмегімен "Үйдің және жақын маңдағы ортаның толық атласы" кітабын ашады, ол Үйді және оның айналасын сипаттайды. Сол түні Эд көрген, Атлас "Фетчерлер" деп атаған иттің бетіне ұқсайтын адамдар оған шабуыл жасайды. Кілт Артурды қорғайды, оның керамикалық Комодо айдаһарын тірілтеді, ол Фетчерлерге қарсы тұрады. Келесі күні Артур Лиф пен Эдтің түсініксіз ауруға шалдыққанын біледі. Тағы да Фетчерлер Артурды қумай тырысады, сондай-ақ оған Дүйсенбінің ортатұсы, одан да күшті жаратылыс шабуыл жасайды. Артур олардан құтылады, бірақ күні бүкіл қала бойынша карантин жарияланған кезде медициналық топтың құпия аурудың таралуы туралы хабарлауымен бұзылады. Артур Фетчерлердің ауруды таратып жатқанын түсінеді және ол ем табу үмітімен Үйге кіруге шешім қабылдайды. Атластың көмегімен Артур Үйді аралап жүріп, оның өзіндік әлем екенін, оның айналасында Әлем "Сәулетші" деп аталатын құдайлық тұлғамен құрылғанын біледі. Сәулетші өзінің еркімен "Ертеңгі күндер" деп аталатын жеті сенімді адамға тапсырды. Сәулетшінің кетуінен бұрын ол өзінің серігі Ескіні Екінші дүниеге (адам әлеміне) араласуы үшін түрмеге қамады. Сәулетші мен Ескі Жаратушыдан басшылық алмаған Морроу күндері жеті өлімдік күнәнің құрбаны болды және Үй хаосқа ұшырады. Артур Мұрагер ретінде Морроу күндері жасырған Өсиеттің жеті бөлігін тауып, Сәулетшінің Өсиетін орындап, Үйді бастапқы мақсатына қайтару үшін Үйдің барлық бөлігін қайтарып алуы керек. Мистер Дүйсенбіден Төменгі Үйді қорғау үшін Артур одан Сағат кілтін ұрлауы керек. Саяхаты барысында Артур Ескімен қысқаша кездеседі, сондай-ақ Сузи Туркуаз Блю есімді кокни қыз баламен танысады, оны Өсиеттің бірінші бөлігі, талапкер, нефрит түсті бақа билейді. Өсиет Артур мен Сюзиге Дүйсенбінің қамалына қалай кіру керектігін айтады. Артур Төменгі Үйді табысты қайтарып алады және Сағат кілтін алады, ол Минут кілтпен бірігіп Үйдің Бірінші кілтіне айналады. Енді бостандыққа шыққаннан кейін Өсиеттің бірінші бөлігі "Дама Примус" түрін алады. Артур Төменгі Үйдің басқаруын Дама Примусқа тапсыруға шешім қабылдайды және Бірінші кілттің көмегімен Мистер Дүйсенбіді жалқаулық ауруынан емдейді. Артур Фетчерлердің ауруына ем алады және Үйдегі оқиғалары аяқталғанына қуанышты. Дегенмен, Дама Примус Артурға түн ортасында, күн сейсенбіге айналған кезде, Артурды Үйге жедел қайтару керектігін хабарлайды.

Жариялану тарихы

2003 жылғы 1 шілдеде Scholastic басылымынан жарық көрген «Мондел мырза». 2007 жылы, жарнамалық науқанның бір бөлігі ретінде, британдық кітап дүкендер желісі J. K. Роулингтің «Гарри Поттер және Өлім сыйы» кітабының алдын ала тапсырыс берген тұтынушыларына қоса беру үшін кем дегенде 50 000 дана «Мондел мырза» кітабын таратты.

Сыни қабылдау

Mister Monday алғашқы жарық көрген кезде көбінесе жағымды пікірлер алды. Publishers Weekly басылымы оған жұлдызды рецензия беріп, былай деді: "Сүйкімді, күтпеген батыр, қарқынды сюжет және мистикалық ерекшеліктерге толы (мысалы, Мистер Дүйсенбі тек дүйсенбі күні ғана "барлығына билік етеді"), осы серия әлдеқанда жанкүйерлерді тартады". BookPage серияның әлем салуын жоғары бағалап, "Никс оқырманды өзінің әлеміне Артурды үйге қамағандай қамап қояды" деп атап өтті. Fantasy Book Review Никстің жазу өнерін мақтап, оны Роальд Дальмен салыстырып, оқушылардың жас және ересек топтары үшін бірнеше мағыналы қабаттары бар екенін айтты. Fantasy Literature-ден Рут Арнелл 5 жұлдыздың 4-ін беріп, "Жас оқырмандарға арналған, бірақ ересектерге де қызықты фантастиканы ұнататындарға ұсынылады" деді. Роман 2003 жылы "Балаларға арналған ұзақ көркем әдебиет" номинациясы бойынша Aurealis сыйлығын жеңіп алды, ал Mister Monday аудиокітабы Америка Кітапханалар Ассоциациясының жасөспірімдерге арналған таңдалған аудиокітаптарының тізіміне енді.

Фильмге бейімделу

2019 жылы Deadline басылымы Herschend Entertainment Studios компаниясы «Патшалықтың кілттері» сериясының кино және теледидар құқықтарын сатып алғанын, ал Никс атқарушы продюсер ретінде жұмыс істейтінін хабарлады.