Кіріспе

Тибет буддизміндегі алғашқы Будда – Ваджраяна буддизмінде Ади Будда, «Бірінші Будда» немесе «Бұңғыш Будда» деп аталады. Бұл тұлғаға тағы бір жиі қолданылатын термин – Дхармакая Будда. Бұл термин тантрикалық будда әдебиетінде, ең әйгілісі – Калачакрада кездеседі. «Ади» сөзі «алғашқы» дегенді білдіреді, сондықтан Адибудда Буддалық табиғатқа бірінші болып жеткен. Үндістанда Манжушриді Адибудда деп қарастыратын дәстүр де болған, оны Виласаваджраның Манжушринамасамгиттіге жазған түсіндірмесі көрсетеді. Виласаваджра өз түсіндірмесінде былай дейді:

Манжушри болғанынан гнозис – он сатының (бхуми) иесі бодисаттва емес. Керісінше, ол – екіліксіз гнозис (адваяджняна), даналықтың толықтығы (праджняпарамита) өзі. Энтони Трибтің пікірінше, бұл дәстүр Джнянападаның Гухьясамаджаға қатысты зерттеулеріне әсер еткен болуы мүмкін, ол Манжуваджараны (Манжушридің тантрикалық формасы) Гухьясамаджа мандаласының ортасына орналастырады. Джим Валбидің (Кунджед Гьялпо Тантраның аудармашысы) айтуынша, Ньингма мектебінің Дзогчен дәстүрінде Самантабхадра («Барлық Жақсы») Құдай емес, «біздің себеп-салдардан тыс, мәңгілік таза және толық болуымыз». Ньингмада Самантабхадра барлық Дзогчен ілімдерінің бастауы болып саналады. Осы тұрғыдан қарағанда, Самантабхадра Дзогчен ойлауындағы негіздің (гхзи) символдық бейнесі ретінде қарастырылады. Намхай Норбу Дзогчендегі Ади Будда Самантабхадра идеясын «біздің нақты жағдайымызды ашуға көмектесетін метафора ретінде түсіну керек» дейді. Егер Самантабхадраны жеке тұлға деп есептесек, онда біз оның нағыз мағынасынан алыспыз. Шындығында, ол – қазіргі уақытта сансарада болғанымен, ешқашан екілікке түспеген әлеуетімізді білдіреді. Адамның жағдайы бастапқыда таза және әрқашан таза болып қалады: осыны Самантабхадра көрсетеді. Бірақ, егер шарттылыққа түсіп қалсақ, онда біз Самантабхадра емеспіз, өйткені біз өз табиғатымызды білмейміз. Осылайша, бастапқы Будда немесе Адибудда – біздің нақты жағдайымыздың метафорасы ғана. Карл Бруннхольцль былай дейді:

Лонгченпаның «Жазбалар қазынасы» еңбегінде Самантабхадра – бастапқы буддалық күйдің Дзогчендегі ең көп қолданылатын атауларының бірі – «буддалар» немесе «сезімтал жандар» туралы ұғымдар пайда болғанға дейін табиғи түрде еркін болатын бастапқы, туа біткен санадан басқа ештеңе емес. Дзогчен ойлауынша, Самантабхадраның бес аспектісі бар делінеді. Лонгченпа оларды былай түсіндіреді:

Самантабхадра мұғалім ретінде: «Барлық буддалар Самбогакая және Дхармакая түрінде Акаништада тұрып, барлық саналы жандардың әл-ауқатын жақсартуға көмектеседі, олардың барлық түрлі салаларына көптеген эманацияларды жіберіп». Самантабхадра негіз ретінде: «Барлық құбылыстардың дхарматасы – осындайлық. Бұл «Самантабхадраның табиғаты» деп те аталады». Гухьясамаджа Тантрада Ваджрадра («Ваджра ұстаушы») – барлық Буддалар иіліп құрбан болатын мұғалім, үш ваджраның ең жақсысы, ең жоғарысы, үш ваджраның ең жоғарғы иесі деп аталады.

Шығыс Азия буддизмі

Қытай Эзотерикалық буддизмі мен Жапон Шыңгонда Әдибудда әдетте Махавайрокана болып есептеледі. Сюбакарасимханың Дариджинг шу (J. Dainichikyōsho; 大日經疏) еңбегінде Махавайрокана (Махавайроканабхисабходи сутрасының ұстазы) – бұл "алғашқы негіз дхармакаясы" (薄伽梵即毘盧遮那本地法身, Тайшо No. 1796:39.580) делінеді. Шигонның негізін қалаушы Кукай осы пікірді қолдап, өзінің "Даиничикио кайдай" кітабында: "Махавайрокана – өзінің табиғаты Дхармакая, ол бастапқы оянудың ішкі шындық денесі" (大毗盧遮那者自性法身卽本有本覺理身) дейді. Ал жапондық Амидист немесе "Таза Жер" секталарында Амитабха Будда ("Амида") "Жоғарғы Будда" немесе Бір ғана бастапқы Будда (ичи буцу) ретінде қарастырылады. Лотос сутрасы "Мәңгілік Будданы" маңызды ілімде (15-28 тарауларда) ашады. Никко ұрпақтары Ничиреннің өзін Әдибудда деп есептейді және оны тек бодхисаттва деп санайтын басқа секталардың пікірлерімен келіспейді.

Вайшнавизмде

Ортағасырлық Ориса Вайшнавизм мектебінде Джаганнат Вишнудың, немесе Ади Будданың алғашқы Будда аватары деп есептелген. Гаутама Будда және Чайтанья Махапрабху Будда Джаганнаттың келесі туғандары (инкарнациялары) саналған. Гаудия Вайшнавизм гурулары Амаркоша және басқа буддалық мәтіндерге сүйене отырып, Будданың Сугата Будда және Ади Будда сияқты атаулары Вишнудың Дашаватараларының арасындағы 9-шы аватарына қатысты екенін, және ол Гаутама Буддадан өзге тұлға болғанын айтады.

Жалпы және келтірілген сілтемелер

Бруннхольцль, Карл (2018). Жүректі оятуға арналған жұбату: Самантабхадраның тілек дұғасы және оған түсіндірмелер. Саймон мен Шустер. Гронбольд, Гюнтер (1995). Әлдеқандай Адибудда мәтіндері, Оңтүстік Азияны зерттеу жөніндегі Вена журналы / Vienna Journal of South Asian Studies 39, 45-60. Норбу, Намхай; Клементе, Адриано (1999). Бас көзі: Кунджед Гьялпо, Дзогчен Семде негізгі тантрасы. "Қар арыстаны" баспасы.