Кіріспе
Тибет буддизмінің төрт негізгі мектебінің бірі – Сакия (, 'ақшыл топырақ') мектебі. Қалғандары – Ньингма, Кагью және Гелуг. Бұл Ньингма және Кагью ордендерімен бірге Қызыл бас киім ордендерінің бірі.
the school of Tibetan Buddhism
The Sakya (, 'pale earth') school is one of four major schools of Tibetan Buddhism, the others being the Nyingma, Kagyu, and Gelug. It is one of the Red Hat Orders along with the Nyingma and Kagyu.
Ұстазы
Бес жоғарғы ұстаздың біріншісі Саченге Үндістанға сапар шеккен көптеген тибет аудармашылары немесе «лотсавалар» арқылы сан алуан тантрикалық ілімдер мирас болды: ең бастысы – Дрокми Лотсава. Дрокмиден Сакияның жоғарғы ілімі, Хеваджра Тантрасына негізделген махасиддха Вирупадан тараған «Жол және оның жемісі» Ламдре жүйесі келді. Мал Лотсава Сакияға «Наро Хачома» деп белгілі Ваджрайогини эзотерикалық дәстүрін әкелді. Бари Лотсавадан көптеген тантрикалық тәжірибелер пайда болды, олардың ең маңыздысы – «Жүз садхана» деп аталатын тәжірибелер циклі. Сакия рухани оқу бағдарламасының құрамына кіретін басқа да маңызды берілімдерге Ваджракилая, Махакала және Гухьясамаджа тантраларының циклдері кіреді. Төртінші Сакия патриархы Сакия Пандита өте білімді болды және сутра мен тантра бойынша көптеген маңызды және ықпалды мәтіндер жазды, соның ішінде «Дұрыс тану құралдары: Ұйғарымның қазынасы», «Дананың ниетін түсіндіру» және «Үш сертпен ажырату». Сакия мектебінің негізгі Дхарма жүйесі – «Нәтижесімен бірге Жол», ол екі негізгі дәстүрге бөлінеді: «Жиналысқа түсіндіру» және «Жақын шәкірттерге түсіндіру». Сакия мектебінің тағы бір маңызды жүйесі – «Шәкірттерге Наропа түсіндіруі». Тағы бір маңызды оқулар сериясы – 1092–1158 жылдары өмір сүрген Гүнга Ньинпоның «Төрт байланыстан ажырату» атты өлеңдеріне негізделген, оған Дракпа Гьелцен, Сакия Пандита, Нгорчен Гүнга Сангпо және Горампа Сонам Сенге сияқты көптеген Сакия ұстаздары түсіндірмелер жазған. Өлеңдерде былай делінген: «Егер осы өмірге бекініп қалсаң, онда сен Дхарманы үйренуші емессің. Егер өмір сүруге тікелей байланысты болсаң, онда сен бас тартуға ие емессің. Егер өзіңнің мүдделеріңе берілсең, онда сен оянуға ұмтылмайсың. Егер бір ұстанымда тұрсаң, онда сен дұрыс көзқарасқа ие емессің».
The main Dharma system of the Sakya school is the "Path with its Result" , which is split into two main lineages, "Explanation for the Assembly" and the "Explanation for Close Disciples"
The other major system of the Sakya school is the "Naropa Explanation For Disciples"
Another important series of teachings is based on verses of Günga Nyingpo (1092–1158) called "separating from the four attachments" which is the subject of commentaries by numerous Sakya masters like Drakpa Gyeltsen, Sakya Pandita, Ngorchen Günga Sangpo, and Gorampa Sönam Senggé. The verses are:If you cling to this life, then you are not a dharma practitioner. If you cling to existence, then you do not have renunciation. If you are attached to your own interests, then you do not have the mind of awakening. If you hold to a position, then you do not have the correct view.
Сакияның бүгінгі күні
Сакия мектебінің басшысы, Сакия Тризин ("Сакия тағын иеленуші") ретінде белгілі, әрқашан Хон отбасының еркек желісінен тағайындалады. Қазіргі Сакия Тризин, Гьяна Ваджра, осы лауазымды атқарушы қырқ үшінші тұлға. 41-ші Сакия Тризиннің екі ұлы тибет шеберінің жаңадан туған нұры екені айтылады: Апонг Тертон (Оргьен Тринли Лингпа) атымен танымал Ньингмапа ламасы, ол Қызыл Тара циклімен мәшһүр, және оның әкесі, 39-шы Кябгон Сакия Тризин Дхгцшуль Тринли Ринчен (1871–1936). Дәстүр бойынша, мұрагерлік екі Сакия сарайы арасында, Хон Кёнчок Гьелпоның (1034–1102) билігінен бастап кезекпен алмасады. Сакияның Дучо тармағы екі сарайға бөлініп, Долма Пхедранг және Пхунтсок Пхедранг нысандары сақталған. Сакия Тризин – Долма Пхедрангтың басшысы. Жигдал Дагчен Сакия (1929–2016) Пхунтсок Пхедрангтың басшысы болды және Вашингтон штатының Сиэтл қаласында тұрды, онда ол Дежунг Ринпоче III-мен бірлесіп Тибет буддизмінің Сакия монастырын құрды және АҚШ-тағы алғашқы тибет буддистік монастырын салды. Дагчен Сакияның әкесі – бұрынғы Сакия Тризин, Тричен Нгаванг Тхутоп Ванчук, Сакия тағының иесі, ал анасы – Дечен Дрольма. Дагчен Сакия Дагмо Джамянг Кушо Сакияға үйленген; олардың бес ұлы, бес немересі және үш шөбересі бар.
Риме қозғалысы
Гелуг институттарының Тибет мәдени өміріндегі басқа дәстүрлерді шетке ығыстырғанын көрген Джамянг Кхенце Ванпо мен Джамгон Конгтрюль Сакия, Кагью және Ньингма дәстүрлерінің ілімдерін, соның ішінде дерлік жойылып бара жатқан көптеген ілімдерді жинастырып, жазды. Егер Кхенцзе мен Конгтрул сирек кездесетін еңбектерді жинап, басып шығармағанда, коммунистердің буддизмді жоюы одан да толыққанды болар еді.