Козьмодемьянск: Марий Элдегі тарихы мен географиясы

Кіріспе

Мари Ел Республикасындағы қала, Ресей. Осы атаумен басқа да жерлер бар, соның ішінде Мари Ел Республикасында.

Козмодемья́нск (Козьмодемья́нск; Цикма, "қамалдаған орын" мағынасында; Чыкма) немесе Цикма – Мари Ел Республикасындағы қала, Ресей, Ветлуга және Волга өзендерінің қосылған жерінде орналасқан. Халық саны:

Тарих

Бірде-бір құжатта расталмаса да, Козмодемьянск қаласына дейін Волга және Ветлуга өзендерінің тоғысын бақылайтын мари тайпасының ағаштан салынған бекінісі болған болуы мүмкін. Бұл қала солтүстіктен келіп, Волга арқылы сауда жасаған саудагерлер үшін маңызды демалыс және сауда орталығы болды. Монғол шапқыншылығы Волга Булғариясына ауыр соққы берді. Козмодемьянск 1583 жылы Иван Грозный патшаның 1552 жылы Қазанды басып алуынан және 1553–1557, 1582 және 1592 жылдардағы черемис соғыстарынан кейін Мәскеу Ұлы Княздығының жаңа шекарасын қорғау үшін шекаралық бекініс ретінде салынды. Бекініс әулие Косма мен Дамианның есімімен аталады. Көп жылдар бойы стрельцтер бекінісі аймақтағы жалғыз құрылыс болды. Волга бойындағы сауда дамыған сайын, қамалдың төңірегінде қала бірте-бірте өсті, бірақ аймақтың көп бөлігін мари халқы мекендеді. Қала жергілікті шеберлер жасаған ағаш және тоқу өнімдеріне маманданған жәрмеңкеге ие болды. Жаз айларында қала өте қарқынды болды, бірақ қыс айларында өзен жолы тоқтап тұрды. 19 ғасырда Козмодемьянск, көршілес Васильсурск және Чебоксары қалаларына қарағанда Волгадағы маңызды сауда орталығы болды. Бұл Нижний Новгород пен Қазан арасындағы Волга кемелері үшін міндетті түрде тоқтатын орын болды. 20 ғасырда қала өнеркәсіптік жағынан дамыды. Ресей империясының ресми статистикасына сәйкес, 1913 жылдың 1 (14) қаңтарында халық саны 5500 адамды құрады, оның 97,5% орыстарды құрады. 1918 жылы Идель-Урал қозғалысында Козмодемьянск мари және чуваш өкілдері арасында дау туды. Қала мен айналасындағы ауылды қай мемлекетке (Марилендке немесе Чувашияға) қосу керектігі шешілмеді. Сақталған сирек деректерге сәйкес, Волга Чувашия мен Марилендтің шекарасы болуы керек еді, ал Волганың оңтүстік жағындағы тау мари азшылығына (Ресей империясындағы Финляндия Ұлы Герцогтығының мәртебесіне сәйкес) 1917 жылғы 15 мамырда өткен Аз ұлт өкілдерінің кеңесі мен Идель-Урал мемлекетінің сақталған құжаттары бойынша, едәуір мәдени және саяси автономия берілуі керек еді.

Though not attested in any document, the town of Kozmodemyansk was likely preceded by a Mari wooden fortress controlling the confluence of the Volga and the Vetluga Rivers. It was also an important resting and trading place for traders from the North who traveled along the river to Volga Bulgaria. The Mongol invasion of Volga Bulgaria was a serious blow to the region. Kozmodemyansk was founded by Tsar Ivan the Terrible in 1583 after his conquest of Kazan in 1552 and the Cheremis Wars in 1553–1557, 1582, and 1592 as a frontier fortress to guard the new border of the Grand Duchy of Moscow. The fortress was named after Sts. Cosmas and Damian. For many years the streltsy fortress was the only building in the area. As commerce along the Volga developed, a town gradually grew around the fortress, but the region remained largely populated by the Mari people. The town had a fair specializing in wooden and wicker ware goods produced by local craftsmen. The town was very active during summer, but winters brought a halt to river traffic. In the 19th century, Kozmodemyansk was a more important trading place along the Volga than the neighboring towns of Vasilsursk and Cheboksary. It was a typical halfway "overnight" stop for the Volga River steamers between Nizhny Novgorod and Kazan. In the 20th century, the town developed industrially. According to the official Imperial Russian statistics, on January 1 (14), 1913, the population was 5,500, of which 97.5% were Russians. In 1918, there was a dispute between Mari and Chuvash representatives of Kozmodemyansk in the Idel Ural Movement. It was not decided to which proposed state (Mariland or Chuvashia) the town, as well as the surrounding countryside, should be merged. A few rare mentions which have remained show that the Volga was to become the border between Chuvashia and Mariland, with considerable cultural and political autonomy (after the example of the status of the Grand Duchy of Finland in the Russian Empire) given to the Hill Mari minority on the south side of the Volga in Chuvashia (according to the preserved papers from the Meeting of Representatives of the Minority Peoples on May 15, 1917 and Idel Ural State.

Әкімшілік және муниципалдық мәртебе

Әкімшілік-аумақтық бөлініс жүйесінде Козмодемьянск Горномарий ауданының әкімшілік орталығы болып табылады, бірақ оның құрамына кірмейді. Әкімшілік бөлім ретінде ол республикалық маңызы бар Козмодемьянск қаласы болып, аудандармен тең мәртебедегі әкімшілік бірлік ретінде қарастырылады. Муниципалдық бөлім ретінде республикалық маңызы бар Козмодемьянск қаласы Козмодемьянск қалалық округі ретінде құрылған.

Мұражайлар

1919 жылы жергілікті мұражай ашылды, қазір онда мари және орыс суретшілерінің көптеген картиналары сақталуда. 1979 жылы мари мәдениетінің ескерткіштерін сақтау мақсатында аймақтық мұражай ашылды. 1983 жылы ашық аспан астындағы этнографиялық мұражай құрылды. Онда орыс/мари мәдениетіне тән 60-тан астам әртүрлі ғимарат бар. Олардың ішінде қолөнершілердің бұйымдары мен құрал-жабдықтарының 2000-нан астам экспонаты қойылған. Тіпті, мұражай аумағындағы қоршаулардың да әртүрлілігі мари өнерінің ерекшеліктерін көрсетеді.