Кіріспе

Голландияның Алтын ғасыры – Голландия тарихындағы шамамен 17 ғасырдағы кезең, Сегіз жылдық соғыстың (1568–1648) соңғы жылдары мен одан кейінгі уақытты қамтиды, Голландияның тәуелсіздігі үшін күрестің нәтижесі. Жаңа Голландия Республикасы Еуропадағы ең гүлденген мемлекетке айналды және еуропалық сауда, ғылым мен өнерді дамытуда жетекшілік етті. Жаңа мемлекет құраған солтүстік Нидерланд провинциялары дәстүрлі түрде оңтүстіктегі Фландрия қалаларымен салыстырғанда, көркемдік орталықтар ретінде кем маңызды болған. Соғыстың салдарынан туған дүрбелең мен халықтың кең ауқымдағы қоныс аударуы, ескі монархиялық және католик мәдени дәстүрлерімен болған үзіліс голланд өнерінің толығымен қайта құрылуын қажет етті, және бұл міндет үлкен табысқа ие болды. Діни сюжеттердегі суреттердің саны күрт азайды, бірақ түрлі әлеуметтік сюжеттерге зор сұраныс туды. Голландияның Алтын ғасырындағы сурет өнері жалпы еуропалық барокко кезеңіне жатса да, оның көптеген ерекшеліктерін көрсетеді, бірақ көптеген туындыларда барокко өнеріне тән идеалдау мен сән-салтанаттың іздері табылмады, оның ішінде көршілес Фландрия өнері де осы сипаттамаға жатады. Көптеген жұмыстар, осы кезеңнің ең танымал туындылары да, ерте Нидерланд суретшілерінен мұра болып келген егжей-тегжейлі реализм дәстүрлерін көрсетеді. Бұл кезеңнің ерекшелігі – сурет жанрларының көптеген түрлерінің пайда болуы, көптеген суретшілер өздерінің жұмыстарының басым бөлігін осы жанрлардың бірінде жасайды. Бұл мамандық 1620 жылдардың соңында толыққанды дамыды, ал 1672 жылғы француз басқыншылығына дейінгі кезең Алтын ғасыр сурет өнерінің өзегіне айналды. Суретшілер өздерінің мансабының көп бөлігін портреттер, жанрлық көріністер, пейзаждар, теңіз көріністері мен кемелер немесе натюрморттар салуға арнады, көбінесе осы санаттардың ішіндегі нақты бір түрге маматанды. Бұл тақырыптардың көпшілігі батыс сурет өнері үшін жаңа болды, ал голланд суретшілерінің оларды осы кезеңде бейнелеу тәсілі олардың болашақ дамуы үшін шешуші болды.

Өнер әлемі

Шетелдіктер өнердің зор көлемде өндірілуін және көптеген суреттер сатылатын үлкен жәрмеңкелерді атап өтті. 1640 жылдан кейінгі 20 жылда 1,3 миллионнан астам голланд суреті салынған деп есептеледі. Өндіріс көлемі бағалардың, ең танымал суретшілерді қоспағанда, салыстырмалы түрде төмен болуына әкелді; кейінгі кезеңдердегідей, сәнді суретшілер үшін бағалардың айтарлықтай өсуі байқалды. Заманауи беделі жоқ немесе сәннен шығып қалған суретшілер, соның ішінде қазіргі уақыттағы ең ұлылардың қатарында саналатын Вермеер, Франс Халс және Рембрандт (өмірінің соңғы жылдарында) өмір сүру үшін үлкен қиындықтарға тап болды және кедейлікте қайтыс болды; көптеген суретшілер басқа жұмыс істеді немесе өнерді толығымен тастады. Әсіресе, 1672 жылғы француз шапқыншылығы (Rampjaar, немесе "апат жылы") өнер нарығына ауыр соққы берді және ол бұрынғы деңгейіне толыққанды қайта оралмады. Суреттердің таралуы өте кең болды: "көп жағдайда, ұсталар, аяқ киімшілер және т.б. өз шеберханаларында және дүкендерінде қандай да бір суретті ұстайды. Бұл елдің тумаларының сурет салуға деген жалпы ұғымы, бейімділігі және құштарлығы", - деп хабарлады 1640 жылы ағылшын саяхатшысы. Осы кезде көптеген кәсіби сурет сатушылар пайда болды, олардың арасында Вермеер мен оның әкесі Ян ван Гойен, Виллем Кальф сияқты белгілі суретшілер де болды. Рембрандттың дилері Хендрик ван Уилленбург пен оның ұлы Геррит ең маңыздыларының бірі болды. Самуэль ван Хогстратеннің айтуынша, пейзаждар тапсырыссыз сатуға ең оңай болды, ал олардың суретшілері "Өнер армиясындағы қарапайым қызметшілер" болды. Голланд суретшілерінің техникалық деңгейі жоғары болды, олар әлі де негізінен шебермен шәкірттік жүйесін сақтап, ортағасырлық дәстүрді ұстанды. Әдетте, шеберханалар Фландрия мен Италиядағыдан кішірек болды, бір уақытта тек бір немесе екі шәкіртпен, олардың саны көбінесе гильдия ережелерімен шектелді. Республиканың алғашқы жылдарындағы алабұдында, оңтүстіктен солтүстікке көшіп келген суретшілер және сарай мен шіркеудегі дәстүрлі нарықтардың жоғалуы суретшілер гильдиясының қайта жандануына әкелді, оны көбінесе әлі де Киелі Лука гильдиясы деп атады. Көп жағдайда бұл суретшілердің басқа бірнеше кәсіптермен бірге гильдияны бөліскен ортағасырлық топтарынан шығуымен байланысты болды, мысалы, үй бояушылары. Бұл кезеңде бірнеше жаңа гильдия құрылды: Амстердам 1579 жылы, Харлем 1590 жылы, Гуда, Роттердам, Утрехт және Делфт 1609 мен 1611 жылдар аралығында. Лейден билігі гильдияларға сенімсіздікпен қарады және 1648 жылға дейін оларға рұқсат бермеді. Ғасырдың соңына қарай, гильдияның оқытуды және сатуды бақылаудағы ескі идеясы тиімді болмайтыны баршаға белгілі болды және гильдиялар біртіндеп академиялармен алмастырылды, олар көбінесе суретшілерді даярлаумен ғана айналысты. Гаага соты 1656 жылы Confrerie Pictura негізін қалаумен суретшілердің екі топқа бөлінген алғашқы мысалы болды. Портреттерді қоспағанда, голланд суреттері басқа елдерге қарағанда көбінесе "ақылға қонымды" түрде, нақты тапсырыссыз салынды – голланд өнер нарығының болашағын көрсеткен көптеген жолдардың бірі. Суретшілердің әулеттері көп болды, олардың көпшілігі өздерінің шеберлерінің немесе басқа суретшілердің қыздарына үйленді. Көптеген суретшілер бай отбасылардан шықты, олар шәкірттікке ақы төледі және көбінесе мүлікке үйленді. Рембрандт пен Ян Стин екеуі де біраз уақыт Лейден университетінде оқыды. Бірнеше қалалар тақырып бойынша ерекше стильдер мен мамандықтарға ие болды, бірақ Амстердам өзінің зор байлығының арқасында ең ірі өнер орталығы болды. Харлем мен Утрехт сияқты қалалар ғасырдың бірінші жартысында маңызды болды, ал 1648 жылдан кейін Лейден және басқа қалалар пайда болды, ең бастысы Амстердам, ол Нидерландының қалған бөлігінен, сондай-ақ Фландрия мен Германиядан суретшілерді тартты. Голланд суретшілері көптеген елдердегі суретшілерге қарағанда өнер теориясына аз қызығушылық танытты және өз өнерін талқылауға бейім болмады; сонымен қатар, жалпы интеллектуалдық ортада және кеңінен халық арасында өнер теориясына қызығушылық Италиядағыдай болған жоқ. Барлық тапсырыстар мен сатулар жеке және есептері сақталмаған буржуазиялық адамдар арасында болғандықтан, олар басқа жерлерге қарағанда нашар құжатталған. Бірақ голланд өнері ұлттық мақтаныш көзі болды, ал негізгі өмірбаяндар ақпараттың маңызды көзі болып табылады. Бұл Карел ван Мандер (Het Schilderboeck, 1604), ол негізінен бұрынғы ғасырды қамтиды, және Арнольд Хоубракен (De groote schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen – "Голланд суретшілерінің ұлы театры", 1718–21). Екеуі де Вазариді ұстанды және тіпті одан асып түсті, суретшілердің көптеген қысқа өмірбаяндарын қамтыды – Хоубракеннің жағдайында 500-ден астам – және екеуі де фактілер бойынша жалпы түрде дұрыс деп есептеледі. Неміс суретшісі Иоахим фон Зандрат (1606–1688) Голландияда бірнеше жыл жұмыс істеді, ал оның Deutsche Akademie осы форматта көптеген голланд суретшілерін қамтиды. Хоубракеннің ұстазы және Рембрандттың шәкірті Самуэль ван Хогстратен (1627–1678) болды, оның Zichtbare wereld және Inleyding tot de Hooge Schoole der Schilderkonst (1678) өмірбаяндық емес, көбінесе сындық ақпаратты қамтиды және бұл кезеңдегі сурет салу туралы ең маңызды трактаттардың бірі болып табылады. Голланд өнерінің теориясы туралы басқа голланд еңбектері сияқты, олар Ренессанс теориясының көптеген жалпыламаларын жариялайды және голланд өнерін толыққанды бейнелемейді, көбінесе тарихи сурет салуға назар аударады.

Тарихты сурет салу

Бұл санат тек өткен тарихи оқиғаларды бейнелейтін суреттерді ғана емес, сонымен қатар библиялық, мифологиялық, әдеби және аллегориялық сахналарды көрсететін суреттерді де қамтиды. Жақындағы тарихи оқиғалар бұл санаттан көбінесе шығып, реалистік стильде қарастырылды, портреттердің теңіз, қалалық пейзаж немесе ландшафт суреттерімен үйлесімді комбинациясы ретінде бейнеленді. Ірі, драматикалық тарихи немесе Киелі кітап сюжеттері басқа елдерге қарағанда сирек жасалды, себебі шіркеу өнеріне жергілікті сұраныс болмады және толтыруға бірнеше үлкен аристократиялық барокко үйлері болған жоқ. Сонымен қатар, ірі қалалардың протестант халқы Голландия көтерілісі кезінде Габсбургтардың сәтсіз пропагандасында маньеризм аллегориясының өте екіжүзді қолданылысын көрді, бұл реализмге күшті реакцияны және әсем визуалды риторикаға сенімсіздік тудырды. Тарих сурет салу енді "азшылық өнер" болып саналды, бірақ бұл тарих сюжеттерінің гравюралық нұсқаларына қызығушылықпен біршама түзетілді. Басқа типтегі суреттерге қарағанда, голланд тарих суретшілері итальяндық суреттердің ықпалында қала берді. Италия шедеврлерінің көшірмелері таралып, белгілі бір композициялық схемаларды ұсынды. Жарықты бейнелеудегі голландтардың өсіп келе жатқан шеберлігі Италиядан, әсіресе Караваджодан алынған стильдерге қолданылды. Кейбір голланд суретшілері Италияға да сапар шекті, бірақ бұл фламандтық әріптестеріне қарағанда сирек кездесті, бұл Римдегі Bentvueghels клубының мүшелігінен көрінеді. Көптеген тарихи картиналар кішкентай өлшемде болды, римдік (Римде тұратын) неміс суретшісі Адам Эльсхаймердің, Караваджомен (екеуі де 1610 жылы қайтыс болды) бірге голланд суретшілері, мысалы Питер Ластман, Рембрандттың ұстазы және Ян мен Якоб Пинастарға әсері зор болды. Басқа елдердің барокко тарих суреттерімен салыстырғанда, олар голландтық реализмге және әңгімелі тікелейлікке баса назар аударды және кейде "Рембрандтқа дейінгілер" деп аталды, өйткені Рембрандттың ерте суреттері осы стильде болды. Утрехт караваджизмі – итальяндық ықпалды стильде тарих суреттерін және жалпы алғанда үлкен жанрлық сахналарды жасаған суретшілер тобы, көбінесе кьяроскуроны кеңінен қолданды. Көтеріліске дейін жаңа голланд территориясындағы ең маңызды қала болған Утрехт, ерекше голланд қаласы болды, ғасырдың ортасында 40%-ға жуық католик, тіпті элиталық топтар арасында одан да көп, олардың ішінде көптеген ауылдық ақсүйектер мен аристократия болды. Алдыңғы қатардағы суретшілер Хендрик тер Брюгген, Жерард ван Хонторст және Дирк ван Бабурен болды. Мектеп 1630 жылы белсенді болды, бірақ ван Хонторст 1650 жылдарға дейін ағылшын, голланд және даттық сарайлардың классикалық стильдегі табысты суретшісі ретінде жұмысын жалғастырды. Рембрандт портрет суретшісі ретінде қаржылық табысқа жеткенге дейін тарих суретшісі ретінде бастады және ол бұл саладағы амбицияларын ешқашан тастаған жоқ. Оның көптеген гравюралары – оқиғалық діни сахналар, ал оның соңғы тарих комиссиясының тарихы, Клавдий Цивилис (1661) оның формаға берілгендігін және аудитория табудағы қиындықтарын көрсетеді. Бірнеше суретшілер, оның көптеген шәкірттері, оның өте жеке стилін жалғастыруға сәтті тырысты; Говарт Флинк ең табыстысы болды. Жерар де Лайрес (1640-1711) француз классицизмінің күшті ықпалына түспейінше және суретші де, теоретик те ретінде оның голланд негізін салушысы болды. Нү шешініс іс жүзінде тарих суретшісінің ерекшелігі болды, бірақ көптеген портретшілер кездейсоқ нүделерін (көбінесе әйелдерді) классикалық атаумен киіндірді, Рембрандт сияқты. Жанрлық суреттердегі суретшілер олардың барлық шексіз суреттеріне қарамастан, әдетте жезөкшелерді немесе "итальяндық" шаруаларды суреттегенде кеңінен ашылған кеуде немесе жамбас созылуын сирек көрсетті.

Портреттер

17 ғасырда Голландияда портреттік сурет өркендеді, себебі портреттерге тапсырыс беруге басқа елдерге қарағанда әлдеқайда дайын тұрған үлкен сауда тобы болды; жалпы өндірістің әртүрлі бағалауларының қорытындысы 750 000 мен 1 100 000 аралығындағы портреттерді көрсетеді. Рембрандт жас Амстердам портретист ретінде ең үлкен қаржылық табысын иеленді, бірақ басқа суретшілер сияқты, буржуазияның портреттерін салудан жалықты: ван Мандердің айтуынша, "суретшілер бұл жолмен қуанышсыз жүреді". Голланд портреттік суреті 17 ғасырдың қалған Еуропасындағы аристократиялық барокколық портреттердің мақтаныш пен әсте сазды риторикасынан аулақ болды, ерлер мен көп жағдайда әйелдердің қара киімдері және кальвинистік сезім, фонға реквизиттер, мүліктер немесе жер көріністерін қосу мақтанышпен күнә жасауды көрсетеді, бұл голланд портреттерінің көптеген түрлерінде, олардың барлық техникалық сапасына қарамастан, айқын біртектестікке әкеледі. Тіпті тік тұрып тұрудан да қашық болу керек, себебі толық бой суреті де мақтаныш білдіруі мүмкін. Позалар, әсіресе әйелдер үшін, тыйым салынған, бірақ балаларға көбірек еркіндік беріледі. Портрет салудың классикалық сәті некеде болған кезде, жаңа күйеу мен әйел көбінесе екі суретте бөлек кадрларда орын алатын. Рембрандттың кейінгі портреттері мінездеме күшімен, кейде сюжеттік элементтермен әсер етеді, бірақ оның ерте портреттері де Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайына сыйға тартылған "бастаушы Рембрандттардың" бөлмесі сияқты, көптеген адамдарды көңілсіздікке түсіруі мүмкін. Бұл кезеңнің тағы бір ұлы портретисі – Франс Халс, оның танымал жанды қылқаламмен жұмыс істеуі және қараушыларды тыныш және қуанышты етіп көрсету қабілеті тіпті ең үмітсіз тақырыптарға да қызығушылық тудырады. Виллем Хейтхейджсеннің портреті ерекше "еркін поза": "осы кезеңдегі басқа портрет осыншалықты бейресми емес". Ол Халсқа өмір бойы суреттелген жалғыз жеке портрет үшін он жыл бұрын тапсырыс берген бай тоқыма саудагері еді. Бұл кішкентай жеке бөлме үшін жасалған жұмыста ол ат үстіндегі киім киеді. Ян де Брей өзінің көрермендерін классикалық тарихтың кейіпкерлері ретінде киім киіп тұруға шақырды, бірақ оның көптеген жұмыстары оның өз отбасына қатысты. Томас де Кейзер, Бартоломей ван дер Хелст, Фердинанд Бол және басқалар, соның ішінде төменде тарихи немесе жанрлық суретшілер ретінде аталған көптеген адамдар, дәстүрлі туындыларды жандандыру үшін барынша тырысты. Портрет суреті, басқа сурет салу түрлеріне қарағанда, модаға аз әсер етті, ол голланд суретшілері үшін қауіпсіз резервтік орын болды. Суретшілердің студиялық процедуралары туралы біздегі аз мәліметтен көрінетіндей, Еуропаның басқа жерлеріндегідей, бет, мүмкін, алғашқы бір немесе екі отырыста суреттелген. Кейбір сеанстардың саны белгісіз, 0-ден (Рембрандт толық суреті үшін) 50-ге дейін құжатталған. Киім студияда қалдырылды және оны көмекшілер немесе мамандандырылған шеберлер салуы мүмкін, бірақ олар суреттің өте маңызды бөлігі ретінде қарастырылды. Үйленген және ешқашан үйленбеген әйелдерді киімдерімен ажыратуға болады, бұл отбасылық топтардан басқа, жалғызбасты әйелдердің қаншалықты аз суреттелгенін көрсетеді. Басқа жерлердегідей, көрсетілген киімдердің дәлдігі өзгермелі, жолақты және үлгілі киімдер киілген, бірақ суретшілер оларды сирек көрсетеді, түсінікті түрде қосымша жұмыстан аулақ болады. Бұл мақаланың басында айтылғандай, "Бірінші дүние" деп аталатын "Антигеографиялық кітап" деп аталатын кітаптың авторы - француз жазушысы А. Рембрандт өрнектелген қайырымдылық бояуларын бояудың тиімді әдісін ойлап тапты, ол кең ақ шүберектерде орналасты, содан кейін өрнекті көрсету үшін қара түсті бояуды жеңіл бояды. Мұны істеудің тағы бір жолы - қара қабаттың үстінен ақ бояумен бояу және үлгіні көрсету үшін қылқаламның ұшымен ақ бояуды сызып тастау. Ғасырдың соңында Англияда 1630 жылдары ван Дайк бастаған "picturesque" немесе "римдік" киімде сеанс жүргізушілерді жартылай сәнді киіммен көрсету модасы пайда болды. Аристократиялық және милициялық топтар өздеріне буржуазияға қарағанда жарқын киім киіп, кең ауқымды жағдайға көбірек еркіндік берді, ал діни көзқарастар көптеген бейнелерге әсер еткен болуы мүмкін. Ғасырдың аяғында аристократиялық немесе француз құндылықтары буржуазия арасында таралып, суреттерге көбірек еркіндік пен көрініс беруге рұқсат етілді. Портреттік, тарихи және жанрлық суреттердің элементтерін біріктіретін суреттің ерекше түрі – трон. Бұл әдетте бір тұлғаның жартылай бойынан тұратын сурет, ол ерекше көңіл-күйді немесе мінез-құлқыны бейнелеуге бағытталған. Модельдің нақты кім екені маңызды емес, бірақ олар тарихи тұлғаны бейнелеуі және экзотикалық немесе тарихи костюм киюі мүмкін. Ян Ливенс және Рембрандт, олардың көптеген автопортреттері де трон болып табылады (әсіресе оның гравировкаланғандары), осы жанрды дамытқандардың қатарында болды. Отбасылық портреттер, Фландриядағыдай, бақшаларда сыртта жасалатын, бірақ Англиядағыдай кең көрініссіз және киім мен көңіл-күй жағынан салыстырмалы түрде бейресми болды. Топтық портреттер, негізінен голландтық өнертабыс, Голланд өмірінің ерекше бөлігі болған көптеген азаматтық бірлестіктер арасында танымал болды, мысалы, қаланың шутерлік полкінің немесе милициялық күзетшілерінің офицерлері, гильдиялар мен қайырымдылық қорлардың қамқорлар кеңесі және т.б. Әсіресе ғасырдың бірінші жартысында портреттер өте ресми және қатаң композицияға ие болды. Топтар көбінесе үстелдің айналасында отыратын, әр адам көрерменге қарап тұратын. Киімдердегі әдемі бөлшектерге, және тиіс болған жағдайда, жиһазға және адамның қоғамдағы мәртебесінің басқа белгілеріне көп көңіл бөлінді. Ғасырдың соңында топтар жандырақ болды және түстер жарқырақ болды. Рембрандттың мата өндірушілер гильдиясының мүшелерінің суреті топты үстелдің айналасында бейнелеудің нәзік түсінігі. Ғалымдар көбінесе оларды зерттейтін құралдармен және нысандармен суретке түсті. Дәрігерлер кейде қадавердің үстінде бірге суретке түсті, сонымен аталатын "анатомиялық сабақ", ең танымал мысалы Рембрандттың доктор Николас Тульптың анатомиялық сабағы (1632, Мауритсхаус, Гаага). Қамқорлар кеңесі өздерінің регенттік суреттерінде сақтану және қарапайымдылық бейнесін қалайтын, қара киім киіп (оның талғампаздығы олардың қоғамдағы жоғары мәртебесін куәландырды), көбінесе үстелдің айналасында отырып, беттерінде салтанатты көрініспен суретке түсті. Көптеген милициялық топтық портреттер Харлем мен Амстердамда жасалды және басқа типтегі портреттерге қарағанда әлдеқайда жарқын және бос немесе тіпті шулы болды, сонымен қатар әлдеқайда үлкен болды. Ерте мысалдар оларды тамақтанатынтай бейнеледі, бірақ кейінгі топтар көптеген тұлғаларды динамикалық композиция үшін тік тұрған күйде көрсетті. Рембрандттың әйгілі капитан Франс Баннинг Кок милициялық ротасы, көбінесе "Түн сақшысы" (1642) деп белгіленеді, топты әрекетте көрсетуге, патрульге немесе шеруге шығуға батыл әрекет болды, сонымен қатар мұндай жұмыстардың әдеттегі өте кең форматынан да бас тартты. Топтық портреттің құны әдетте суретшілермен бөлісілді, көбінесе тең емес. Төлген сома әр адамның суреттегі орнын анықтауы мүмкін, толық киімде алдыңғы қатарда немесе топтың артында тек бетімен. Кейде топтың барлық мүшелері тең сома төлейтін, бұл кейбір мүшелер суретте одан да көрнекті орын алғанда дауға себеп болуы мүмкін. Амстердамда осы суреттердің көпшілігі ақырында қалалық кеңестің меншігіне өтті, және олардың көпшілігі қазір Амстердам тарихи мұражайында көрсетілген; Нидерландтан тыс жерде маңызды мысалдар жоқ.

Күнделікті өмір көріністері

Күнделікті өмірдің көріністері, қазір жанрлық суреттер деп аталады, ешқандай нақты тұлғаға жатқызылмаған кейіпкерлерді ерекшелендіреді. Олар портреттер емес және тарихи тұлғалар ретінде емес, күнделікті өмірдің сәттері ретінде бейнеленген. Ландшафт суретімен бірге, жанрлық суреттің дамуы мен үлкен танымалдылығы осы кезеңде голланд суретінің ең ерекше ерекшелігі болып табылады, бірақ олар фламанд суретінде де кең таралған. Көптеген суреттерде жеке тұлғалар бейнеленген, мысалы, Вермеердің «Сүт сауған әйел» суреті сияқты; ал кейбіреулері әлеуметтік оқиғаларда немесе көпшілік орындарда үлкен топтарды көрсетеді. «XVII ғасырдағы Голландия жанрлық суреттерге басқа елдерге қарағанда көбірек және жақсы суретшілерді тәрбиеледі». Жанрдың көптеген кіші түрлері болды: жалғыз тұлғалар, шаруа отбасылары, таверна сахналары, «қуанышты компания» кештері, үй шаруасында жұмыс істейтін әйелдер, ауылдық немесе қалалық мерекелер (бірақ бұл көбінесе фламанд суретінде кездесетін), базар сахналары, казарма сахналары, аттармен немесе шаруа малдарымен, қарда, ай жарығында және тағы да көптеген суреттер. Шын мәнінде, олардың көпшілігі голланд тілінде нақты терминдерге ие болды, бірақ 18 ғасырдың соңына дейін «жанрлық сурет салуға» балама болатын жалпы голланд термині болған жоқ. Англияда оларды «дроллери» деп атаған. Кейбір суретшілер көбінесе осы кіші түрлердің бірінде жұмыс істеді, әсіресе 1625 жылдан кейін. Ғасыр бойы жанрлық суреттердің көлемі кішірейді. Жанрлық суреттер 17 ғасырдағы барлық санаттағы азаматтардың күнделікті өмірі туралы көптеген түсініктер берсе де, олардың дәлдігін әрқашан ескеруге болмайды. Әдетте олар суретшілердің нақты реалистік бейнелеуінен гөрі «нақтылық әсерін» көрсетеді; бұл суретшілер арасында әртүрлі. Көптеген суреттерде күнделікті көріністер бейнеленген сияқты көрінеді, бірақ олар шын мәнінде голланд мақалдарын және нақыл сөздерді бейнелейді немесе моральдық хабарды жеткізеді, оның мағынасын қазір өнер тарихшылары түсінуге тиіс, бірақ кейбіреулері жеткілікті түрде анық. Көптеген суретшілер және, әрине, сатып алушылар, екі жағынан да тырысты, тәртіпсіз үйлерді немесе сарай көрінісін тамашалады, сонымен қатар моральдық түсіндіруді қамтамасыз етті. Ян Стиннің шығармалары, оның басқа кәсібі қонақүй иесі болды, мысал ретінде. Бұл элементтердің арасындағы тепе-теңдікті өнер тарихшылары әлі күнге дейін талқылап жатыр. Суреттерге кейін берілген атаулар көбінесе «таверналар» немесе «қонақүйлер» мен «сарайлар» арасын ажыратады, бірақ іс жүзінде бұл көбінесе бірдей мекемелер болды, өйткені көптеген таверналарда жоғарыда немесе артында жыныстық мақсаттар үшін бөлмелер болды: «Алдында қонақүй; артында сарай» голланд мақалы болды. Жоғарыдағы Стин өте анық мысал болып табылады, және оның әрбір жеке компоненті нақты бейнеленген болса да, жалпы көрініс нақты сәттің ықтимал бейнесі емес; әдетте, жанрлық сурет салуда, бұл бейнеленген және сатирикалық жағдай. Ренессанс дәстүрі жасырын эмблемалық кітаптар 17 ғасырдағы голландтардың қолында болды - халық тілінде әдебиетті, бірақ классикада білімсіз - Якоб Кэтс, Ромер Висшер және басқалардың популистік және өте моральдық шығармаларына айналды, көбінесе халық мақал-мәтелдеріне негізделген. Олардың суреттері суреттерде жиі тікелей келтіріледі, ал 20 ғасырдың басынан бастап өнер тарихшылары көптеген жанрлық шығармаларға мақал-мәтелдер, сөз тіркестері мен ұрандар қосады. Мағынаның тағы бір танымал көзі - жыныстық салада голланд жаргондық терминдерінің көптігін пайдаланатын визуалды ойын-сауықтар: аналық безді лютта (лют) немесе шұлық (кус) және құспен жыныстық қатынас (вогелен) арқылы бейнелеуге болады. Бірдей суретшілер жиі үй шаруасындағы әйелдердің немесе басқа әйелдердің үйде немесе жұмыста демалған ерекше рухты суреттейді. Олар еркектердің ұқсас емдеуін өте көп. Шын мәнінде, жұмысшы таптағы ерлер өз жұмыстарына қатысатын голланд Алтын ғасыр өнерінде жоқ, пейзаждарында саяхатшылар мен босқындар тұрады, бірақ жерді сирек өңдейді. Нидерланд Республикасы Еуропадағы халықаралық саудадағы ең маңызды ел болып табылатындығына және теңіз суреттері мол болғанына қарамастан, порт жұмысшылары мен басқа да коммерциялық қызмет түрлері өте сирек кездеседі. Бұл тақырыптар тобы сол дәуірдің мәдени алаңдаушылығын көрсететін голландтық өнертабыс болды және келесі екі ғасырда басқа елдердің, әсіресе Франция суретшілері қабылдады. Дәстүр ертедегі Нидерланд суретінің реализмі мен егжей-тегжейлі фонынан дамыды, оны Иероним Босх және Питер Брюгель ағасы алғашқылардың бірінде өздерінің негізгі тақырыптарына айналдырды, сонымен қатар мақалдарды пайдаланды. Гаарлем суретшілері Виллем Питерсзон Буйтевех, Франс Халс және Эсаяс ван де Вельде осы кезеңнің басындағы маңызды суретшілер болды. Буйтевех моральдық мағынасы бар әдемі киінген жастардың «қуанышты компанияларын» суреттеді. Ван де Вельде ландшафт суретшісі ретінде де маңызды болды, оның суреттерінде оның жанрлық суреттерінен өте өзгеше, әдемі емес кейіпкерлер бейнеленген, олар әдетте елдік үйлердегі бақша кештерінде бейнеленген. Халс негізінен портретші болды, бірақ мансабының басында жанрлық кейіпкерлерді портреттік өлшемде де суреттеді. 1625 немесе 1626 жылдары фламанд шаруа таверна сахналарының шебері Адриан Броувер Гаарлемде болған кезде Адриан ван Остадеге өмір бойына тақырып берді, бірақ ол көбінесе көбірек сезімталдықпен қарады. Броуверден бұрын шаруалар әдетте сыртта бейнеленген; ол оларды көбінесе қараңғы және қарапайым интерьерде көрсетеді, бірақ ван Остаденің кейбіреулері өте үлкен, ескірген шаруа үйлерін алып жатады. Ван Остаде жеке тұлғаны немесе топты суреттеуге дайын болды, сондай-ақ Утрехт караваджисттері өз жанрлық шығармаларында, ал жеке тұлға немесе екі-үш адамнан тұратын шағын топтар көбірек таралды, әсіресе әйелдер мен балаларды қамтитын суреттер. Осы кезеңдегі ең танымал әйел суретшісі Юдит Лейстер (1609–1660) осы суреттерге маманданған, оның күйеуі Ян Миенсе Моленаер оны сурет салудан бас тартуға көндіргенге дейін. Лейден мектебінің «жай суретшілері» («fijnschilder») көптеген осындай суреттермен кішкентай және жоғары сапалы суреттерімен танымал болды. Басты суретшілер Герард Ду, Габриэль Метсу, Франс ван Миерис ағасы және кейінірек оның ұлы Виллем ван Миерис, Годфрид Шалкен және Адриан ван дер Верф болды. Олардың кейінгі буынының шығармалары енді өз алдындағылармен салыстырғанда тым жоғары деңгейде болып көрінеді, сонымен қатар портреттер мен тарихты да суреттеді және кезеңнің соңында ең жоғары бағаланған және сыйақы алған голланд суретшілері болды, олардың шығармалары Еуропа бойынша ізделді. Жанрлық суреттер голланд қоғамының өсіп келе жатқан өсімін көрсетті, және ғасыр өте келе интерьерлер одан әрі ыңғайлы, сәнді және егжей-тегжейлі болды. Лейден тобына жатпайтын, бірақ олардың тақырыптары да көбінесе жақын жанрлық топтар болған суретшілер Николас Маес, Герард тер Борх және Ян Вермеер болды, оның интерьер сахналарындағы жарыққа деген қызығушылығы ұзақ уақыт бойы өте жасырын болған, бірақ қазірде барлық жанрлық суретшілердің ең жоғары бағаланған суретшісі.

Бейнелеу және қала кескіндері

17 ғасырда пейзаж суреті маңызды жанр болды. 16 ғасырдағы фламанд пейзаждары (әсіресе Антверпеннен) алғашқы үлгі ретінде қызмет етті. Бұл суреттер аса реалистік болған жоқ, көбінесе студияда, ішінара қиялдан суреттелген, және көбінесе Жоахим Патинирдің «дүние пейзажы» дәстүріндегі Нидерланд пейзаж суретіне тән жартылай әуеден көрініс қолданылған. Жер бетінен көрінетін, көбінесе ашық ауада жасалған суреттерге негізделген, төменгі көкжиектері бар, бұл аймақтың климатына тән, әсерлі бұлттарды баса көрсетуге мүмкіндік беретін, реалистік голланд пейзаж стилі қалыптасты. Батыстағы жағалаудағы құмды далалар, өзендер мен мал жайылатын кең жазықтар, көбінесе алыста қаланың силуэтімен сүйікті тақырыптар болды. Қыста мұздай қаланған арналар мен арықтар да көп кездесті. Теңіз де сүйікті тақырып болды, себебі Төменгі елдер сауда үшін оған тәуелді болды, жаңа жерлер үшін күресті және бәсекелес елдермен теңізде шайқасты. Реализмге бет бұрудың алғашқы маңызды өкілдері Эсаиас ван де Вельде (1587–1630) және Хендрик Аверкамп (1585–1634) болды, екеуі де жоғарыда жанрлық суретшілер ретінде айтылған. Аверкамптың жағдайында әр санатта еске алуға лайық суреттер бар. 1620 жылдардың соңынан бастап пейзаж суретінің «тондық кезеңі» басталды, суретшілер өз контурларын жұмсақ немесе бүлдіріп, атмосфералық эффектіге назар аударды, аспанға ерекше мән берді, ал адам фигуралары көбінесе болмады немесе кішкентай және алыс болды. Сурет кеңістігіндегі диагональға негізделген композициялар танымал болды, ал су жиі кездеседі. Алдыңғы қатардағы суретшілер: Ян ван Гойен (1596–1656), Соломон ван Руйсдаль (1602–1670), Питер де Молин (1595–1661) және теңіз суретінде Симон де Влигер (1601–1653), сондай-ақ көптеген екінші дәрежелі суретшілер. Жақында жасалған зерттеуде кем дегенде бір кезеңде ван Гойеннің стилінде жұмыс істеген 75-тен астам суретшінің тізімі келтірілген, оның ішінде Куйп та бар. 1650 жылдардан бастап «классикалық кезең» басталды, атмосфералық сапаны сақтап, бірақ көбірек экспрессивті композициялармен және жарық пен түстің күшті контрасттарымен. Композициялар көбінесе бір «батыр ағаш», жел диірмені немесе мұнарамен немесе теңіз суреттерінде кемемен бекітілген. Алдыңғы қатардағы суретші – Якоб ван Руйсдаль (1628–1682), ол итальяндық пейзаждардан басқа голландтық тақырыптарды қолдана отырып, көптеген әртүрлі туындылар жасады. Оның орнына ол қараңғы және көркем тау шыршалы ормандарымен және ағын сулар мен шарлауықтарымен «Солтүстік» пейзаждарын жасады. Оның шәкірті Мейндерт Хоббема (1638–1709) болды, ол Миддельхарнистегі атипиялық даңғылымен танымал (1689, Лондон), оның әдеттегі су диірмендері мен орман арқылы өтетін жолдар көріністерінен өзгеше. Тағы екі суретші жеке стилімен, олардың ең жақсы жұмыстары үлкен суреттерді (бір метр немесе одан да көп) қамтиды, олар – Аэльберт Куйп (1620–1691) және Филипс Конинк (1619–1688). Куйп алтын итальяндық жарықты алып, оны кешкі көріністерде алдыңғы планға бір топ фигуралармен және олардың артында өзен мен кең пейзажбен қолданды. Кониктің ең жақсы туындылары панорамалық көріністер, дөңгелектердендей, кең жазық егістік жерлер, үлкен аспан. Тональдық және классикалық кезеңдерде пайда болған тағы бір пейзаж түрі – романтикалық итальяндық пейзаж, әдетте Голландияға қарағанда таулы жерлерде, алтын жарықпен, кейде көрікті Жерорта теңізінің штафтары мен қираған жерлерімен. Бұл суреттерге ерекше көңіл бөлген суретшілердің бәрі Италияға барған жоқ. Жан Бот (1652 жылы қайтыс болған), Римде болған және Клод Лорренмен бірге жұмыс істеген, голландтық ахуалға ие көптеген пейзаж суретшілерінің, мысалы, Эльберт Куйптың жұмысына әсер еткен субжанрдың жетекші дамытушысы болды. Бұл стильде жұмыс істеген басқа суретшілер Николас Берхем (1620–1683) және Адам Пийнакер болды. Италиялық пейзаждар баспа ретінде танымал болды, ал Берхемнің көптеген суреттері сол кезеңнің өзінде гравюраларда басқа кез келген суретшіге қарағанда көбірек қайта шығарылды. Басқа көптеген суретшілер бұл топтардың ешқайсысына сәйкес келмейді, ең алдымен Рембрандт, оның салыстырмалы түрде аз суреттелген пейзаждары әр түрлі әсерлерді көрсетеді, соның ішінде Геркулес Сегерстің (шамамен 1589–1638 ж.); оның өте сирек кездесетін үлкен тау аңғарлары пейзаждары 16 ғасыр стилінің өте жеке дамуы болды. Арт ван дер Нир (1677 жылы қайтыс болған) түнде немесе мұз бен қар астында өзендердің өте кішкентай сахналарын суретке түсірді. Алдыңғы планға жануарлар салынған пейзаждар ерекше субжанр болды, оларды Куйп, Паулус Поттер (1625–1654), Альберт Янс. Кломп (1625–1688), Адриаен ван де Вельде (1636–1672) және Карел Дюжардин (1626–1678, шаруашылық жануарлары), сондай-ақ Филипс Воуверман аттар мен шабандоздарды әртүрлі ортада суреттеді. Сиыр голландтар үшін өркендеудің символы болды, бұрын өнерде назардан тыс қалған, және аттан басқа ең көп көрсетілген жануар болды; ешкілер Италияны көрсету үшін қолданылды. Поттердің «Жас Буқасы» – Наполеон Парижге алып кеткен (кейін қайтарылған) зор және танымал портрет, бірақ мал мамандары анатомияның әртүрлі бөліктерінің бейнеленуінен ол әртүрлі жастағы алты жануардың зерттеулерінен құралғандай көрінеді. Сәулет де голландтарды қызықтырды, әсіресе шіркеулер. Кезеңнің басында басты дәстүр фантастикалық сарайлар мен солтүстік маньеризм сәулетінің ойдан шығарылған қалалық көріністері болды, фламанд суретшілігі оны дамыта берді, ал Голландияда Дирк ван Делен өкілдік етті. Үлкен реализм пайда бола бастады, нақты ғимараттардың сыртқы және ішкі көріністері көбейді, бірақ әрқашан адал болды деуге болады. Ғсыр бойы перспективаны дұрыс бейнелеу туралы түсінік өсті және оған ынталы қолданылды. Бірнеше суретшілер шіркеу интерьерлеріне маманданған. Питер Янс Саенредам, оның әкесі Ян Саенредам сезімтал жалаңаш маньеризм құдайларын гравюралаған, қазір ақталған готикалық қалалық шіркеулердің адамсыз көріністерін суреттеді. Оның тік жарық пен геометрияға баса назары, беттік текстуралардың аз бейнеленуі оның туындыларын Эмануэль де Виттемен салыстыру арқылы көрінеді, ол адамдарды, тегіс емес едендерді, жарықтың контрасттарын және кальвинист шіркеулерінде қалған шіркеу жиһаздарын қалдырды, олар Саенредам әдетте елемеген. Герард Хоукгест, де Витте және Хендрик ван Влиеттен кейін шіркеудің басты осымен көрінісін диагональдық көріністермен толықтырды, олар драма мен қызығушылықты қосты. Геррит Беркхейде қалалық көшелердің, алаңдардың және маңызды қоғамдық ғимараттардың аз адамдармен бейнеленген көріністеріне маманданған; Ян ван дер Хейден тыныш Амстердам көшелерінің, көбінесе ағаштар мен каналдармен жақын көріністерін ұнатты. Бұл нақты көріністер болды, бірақ ол композициялық эффект үшін оларды түзетуге шексіз дайын болды.

Теңіз суреті

Голландия Республикасы өзінің ерекше байлығы үшін теңіз арқылы саудаға тәуелді болды, осы кезеңде Ұлыбритания және басқа да елдермен теңіз соғыстары болды, сонымен қатар өзендер мен каналдармен тікелей кесіп өтті. Сондықтан теңіз суреті жанрының өте танымал болғаны таңқаларлық емес, ал голланд суретшілері осы кезеңде оны жаңа деңгейге көтерді; пейзаждардағыдай, ерте теңіз суретіне тән жасанды биік көруден бас тарту – маңызды қадам болды. Теңіз шайқастарын бейнелейтін суреттер голланд теңіз флотының өркендеген шағындағы оқиғаларын баяндады, бірақ бүгінде көбінесе тыныш көріністер жоғары бағаланады. Көбінесе кемелер теңізде болады, ал кемежай көріністері сирек кездеседі. Көбінесе тіпті кішкентай кемелер де голланд үш түсті туын көтеріп жүреді, ал көптеген кемелерді әскери немесе басқа да көптеген мемлекеттік кемелердің бірі деп анықтауға болады. Көптеген суреттерде жағажай немесе портың көрінісі, немесе сағаның арғы жағынан ашылатын көрініс бейнеленген. Басқа суретшілер өзен көріністеріне маманданған, Саломон ван Руйсдейлдің кішкентай қайықтары мен қамыс аралықтары бар кішкентай суреттерінен бастап, Әльберт Куйптің кең өзен үстінен күн батып бара жатқан үлкен итальяндық пейзаждарына дейін. Бұл жанр табиғи түрде пейзаж суретімен көп ортақ нәрселерге ие, ал аспан суретін жетілдіруде екеуі бірге дамыды; көптеген пейзаж суретшілері жағажай мен өзен көріністерін де суреттеді. Суретшілер қатарында Ян Порцеллис, Саймон де Флайер, Ян ван де Каппель, Хендрик Дуббельс және Абрахам Сторк болды. Виллем ван де Вельде және оның ұлы соңғы онжылдықтардың жетекші шеберлері, ғасырдың басындағыдай, кемені суреттің негізгі тақырыбы етіп бейнелеуге бейім болды, ал бұрынғы онжылдықтардың тональді туындыларында теңіз бен ауа райына баса назар аударылған. Олар 1672 жылы Лондонға кетіп, суға жүзуге бейім неміс суретшісі Людольф Бахуйзенді жетекші суретші етіп қалдырды.

Өлі жандар

Натюрморттар суреттемеде текстуралар мен беттерді ең ұсақ бөлшектерімен және шынайы жарық эффектілерімен бейнелеуге тамаша мүмкіндік берді. Үстелге тізілген түрлі-түрлі тағамдар, күміс ас-аяқ, күрделі өрнектер мен үстел жамылғыштарының нәзік бүктемелері, гүлдер суретшілерге үлкен қиындық тудырды. Голланд суретшілері голландтардың "отандық мәдениетке деген құштарлығын" көрсететін көптеген натюрморттар жасады. Бұл термин "тыныш өмір" деген голланд сөзінен шыққан, ол шамамен 1650 жылы қолданысқа енген. Тақырыптың бірнеше түрі мойындалды: банкет – "банкеттік композициялар", ontbijtjes – қарапайым "таңғы ас композициялары". Кез келген натюрморттың моральдық мәні болды, көбінесе өмірдің қысқалығы туралы – бұл ванитас тақырыбы деп аталады, тіпті бас сүйек сияқты айқын символдың болмауында немесе жартылай кесілген лимон сияқты көзге түспейтін символдарда (өмір сияқты, сырттан тәтті, бірақ дәмі ащы) көрінеді. Гүлдер солғып, тағам шіриді, ал күміс жанға пайда келтірмейді. Дегенмен, осы мәннің күші ғасырдың екінші жартысындағы әсем туындыларда азайған сияқты. Бастапқыда бейнеленген заттар көбінесе қарапайым болды. Бірақ ғасырдың ортасынан бастап 1640 жылдары Антверпенде фламанд суретшілері, мысалы Франс Снайдерс және Адриан ван Утрехт жасаған, қымбат және экзотикалық заттарды бейнелейтін pronkstillevens ("әсем натюрморттар") субжанр ретінде дамыды және танымал болды. Ландшафт суреттемесінің ерте реалистік, тональды және классикалық кезеңдері натюрморт суреттемесінде өзінің баламаларын тапты. Виллем Класзон Хеда (1595–1680 ж. шамамен) және Виллем Кальф (1619–1693) pronkstilleven-ге көшуге жетекшілік етті, ал Питер Клас (1660 ж. қайтыс болды) қарапайым "ontbijt" ("таңғы ас композициялары") немесе айқын ванитас туындыларын салуды ұнатты. Бұл суретшілердің бәрінде түстер көбінесе өте сәл, қоңыр түстер басым, әсіресе ғасырдың ортасында. Бұл Ян Давидс де Хемнің (1606–1684) еңбектеріне қатысты емес, ол көптеген жылдарын Антверпенде өткізген маңызды тұлға. Онда оның композициялары көлденең бағытта кеңейе бастады, солтүстікте сирек кездесетін кең тіктөртбұрышты суреттерге айналды, бірақ кейде Хеда тік композицияларды да жасады. Натюрморт суретшілері әулеттер құруға бейім болған сияқты, де Хемдер мен Босхарттар көп болды, Хеданың ұлы әкесінің стилін жалғастырды, ал Клас Николас Берхемнің әкесі болды. Гүл суреттері өз мамандары бар кіші топты құрады және кейде Мария ван Остервик және Рейчел Руйш сияқты азанама әйел суретшілердің мамандығы болды. Голландтықтар ботаникалық және басқа да ғылыми суреттер, гравюралар және кітап иллюстрацияларында да көшбасшы болды. Жеке гүлдердің өте реалистік бейнеленуіне қарамастан, суреттер жекелеген зерттеулерден немесе тіпті кітап иллюстрацияларынан жасалған, ал әртүрлі маусымдардағы гүлдер бір композицияға енгізілді, ал бір гүлдер әртүрлі туындыларда қайта пайда болды, дәл үстел жиындары сияқты. Сондай-ақ, гүл шоқтары вазаларда сол кездегі үйлерде жиі кездеспегендіктен, олардың нақтылығы да болмады. Тіпті бай адамдар да гүлдерді дельфий гүл ұстағыштарында бірінен соң бірі көрсетті. Голландтық дәстүрді негізінен Амброзиус Босхарт (1573–1621) бастады, ол солтүстікке қоныстанған және осы кезеңнің басында әулет құрған фламандтық гүл суретшісі. Оның жеңешесі Балтазар ван дер Аст (1657 ж. қайтыс болды) қабыршақтардың натюрморттарын жасауды және гүлдерді салуды бастады. Бұл ерте туындылар салыстырмалы түрде жарықтандырылған, гүл шоқтары салыстырмалы түрде қарапайым түрде орналастырылған. Ғасырдың ортасынан бастап қараңғы фонға қарсы, көбінесе барокко деп аталатын композициялар, Виллем ван Аэльст (1627–1683) туындыларында көрініп тұрды, танымал болды. Лейден, Гаага және Амстердам суретшілері бұл жанрда ерекше көзге түсті. Өлі жануарлар мен тірі суреттелген, бірақ өлгендерден зерттелген құстар тағы бір субжанр болды, сондай-ақ өлі балықтар, голландтықтардың тамақтануының негізгі бөлігі. Абрахам ван Бейерен осылардың көптеген туындыларын жасады. Голландтықтар фламандтық стильде үлкен натюрморт элементтерін сурет салудың басқа түрлерімен біріктіруді ұнатпады, олар портреттерде мақтан тұту деп саналды, сондай-ақ фламандтық суретшілердің бір туындыдағы әртүрлі элементтерде ынтымақтасу әдеті. Бірақ бұл кейде орын алды – Филипс Вуверман кейде ландшафтты аңшылық немесе шайқас көрінісіне айналдыру үшін адамдар мен жылқыларды қосу үшін, Берхем немесе Адриан ван де Вельде адамдарды немесе шаруашылық жануарларын қосу үшін пайдаланылды.

Шетелдік жерлер

Голланд суретшілері үшін Карел ван Мандердің "Шилдербоекі" тек өмірбаяндардың тізімі ғана емес, сонымен қатар жас суретшілерге кеңес беруші көз ретінде де қарастырылды. Ол 17 ғасырдағы жас голланд және фламанд суретшілерінің бірнеше буыны үшін классикалық стандартты еңбекке айналды. Кітапта суретшілерге Флоренция мен Римнің көрікті жерлерін аралап көруге кеңес берілген, және 1604 жылдан кейін көптеген суретшілер осы кеңеске құлақ қойды. Дегенмен, Рембрандт, Вермеер, Халс, Стин, Якоб ван Руисдаль және тағы басқалары сияқты барлық салалардағы ең маңызды голланд суретшілерінің саяхат жасамағаны байқалады. Осы суретшілердің ең танымалдары – пейзаж суретшісі Франс Пост және Бразилия халқының этнографиялық суреттерін салған натюрморт суретшісі Альберт Экхаут болды. Бұл суреттер бастапқыда Ресифедегі Врижбург сарайының үлкен залында көршілді. Амстердамда мұндай суреттерге сұраныс болды, және Пост Голландияға оралғаннан кейін де көп жыл бойы бразилиялық көріністерді салуын жалғастырды. Голланд Шығыс Индиясы туралы көркем еңбектер бұдан әлдеқайда аз болды.

Кейінгі беделі

XVII ғасырдағы голланд суретшілігінің үлкен жетістігі кейінгі буын суретшілерінің еңбектерін басып тастады, ал XVIII ғасырдың голланд суретшісі – немесе, мүмкін, Ван Гогқа дейінгі XIX ғасырдың суретшісі – Нидерландыдан тыс жерде жақсы танымал емес. Осы кезеңнің соңында суретшілер сатып алушылардың тірі суретшілерге қарағанда қайтыс болған суретшілерге көбірек қызығушылық танытқанына шағымданып жүрді. Өндірілген мөлшерінің өте көптігіне байланысты голландтың Алтын ғасыры суреттері әрқашан Ескі шеберлер суреттерінің жинақтарының маңызды бөлігін құрады, ал бұл термин 18 ғасырда голландтың Алтын ғасыры суретшілерін сипаттау үшін ойлап табылды. Ескі патшалық коллекциялардағы Вуверманның суреттерін ғана есептегенде, Дрезденде 60-тан астам, ал Эрмитажда 50-ден астам суреті бар. Бірақ осы кезеңнің беделі көптеген өзгерістер мен басымдықтардың ауысуын көрсетті. Бір тұрақты фактор – Рембрандтқа деген құрмет, әсіресе романтизм кезеңінен бастап. Басқа суретшілердің тағдыры сыншылар мен нарықта күрт өзгерді; кезеңнің соңында Лейденнің белсенді фийнщилдерінің кейбіреулерінің беделі зор болды, бірақ 19 ғасырдың ортасынан бастап әртүрлі жанрлардағы реалистік туындылар әлдеқайда жоғары бағаланды. Вермеер 19 ғасырда толық ұмытылудан құтқарылды, сол кезде оның бірнеше туындылары басқа авторларға жатқызылды. Дегенмен, оның көптеген туындылары ірі коллекцияларда болғаны, көбінесе басқа суретшілерге тиесілі деп есептелгені, оның ұжымдық еңбектері белгісіз болса да, жеке суреттердің сапасы танылғанын көрсетеді. Басқа суретшілер де аз танымал суретшілердің қатарынан құтқарылды: 1950 жылдары Адриан Курттің кеш және өте қарапайым натюрморттары, сондай-ақ ғасырдың басында пейзаж суретшілері Якоб Манкаден мен Франс Пост. Жанрлық суреттер ұзақ уақыт бойы танымал болды, бірақ оларға көп мән берілмеді. 1780 жылы Хорас Уолпол олардың "күлкіге шақырып, қарапайым адамдардың ең жаман әдепсіздігімен көңіл көтеретініне" наразылық білдірді. 18 ғасырдағы академиялық өнердің ағылшын жетекшісі сэр Джошуа Рейнольдс голланд суретшілігі туралы бірнеше қызықты пікірлер айтты. Ол Вермеердің "Сүт қызын" (осы мақаланың басында суреттелген) және Халстың портреттерінің жандылығына таң қалды, оларды дұрыс аяқтауға "сабыр" жетпейтініне өкінді және Стиннің Италияда туылмағанына және Жоғары Ренессанс мектебінде тәрбиеленбегеніне қайғырды, сондықтан оның талантын жақсырақ пайдалануға болар еді. Рейнольдс заманында жанрлық суреттің моральдық мәні тіпті Нидерландыда да түсініксіз болды; атақты мысал – Джерард тер Борхтың "Әкелік ескерту" деп аталатын туындысы. Бұл туынды Гете және басқалар әкесінің қызын сөгіп отырғандығын көрсетеді. Шын мәнінде, көптеген (бірақ барлық емес) қазіргі заманғы ғалымдардың пікірінше, бұл жезөкше үйіндегі бір көрініс – екі нұсқасы бар (Берлин және Амстердам), және ер адамның қолындағы "көрсеткіш монета" алынып тасталған ба, әлде қайта боялған ба – белгісіз. XVIII ғасырдың екінші жартысында голланд суретшілігінің шыншылдығы Англияда "вигтік талғам" деп есептелді, ал Францияда ағартушылық рационализммен және саяси реформаға ұмтылыспен байланысты болды. XIX ғасырда реализмге деген кең таралған құрметпен және жанрлар иерархиясының толық құлдырауымен, қазіргі суретшілер жанрлық суретшілерден олардың шыншылдығын және сюжеттік мақсаттар үшін заттарды пайдалануын қарыз ала бастады, сондай-ақ олар ұқсас тақырыптарды суреттеді, голланд суретшілерінің барлық жанрлары әлдеқайда үлкен кенептерде пайда болды (натюрморттардан басқа). Ландшафт суретшілігінде итальяндық суретшілер 18 ғасырда ең ықпалды және жоғары бағаланған, бірақ Джон Констебл оларды жасандылық үшін айыптап, тондық және классикалық суретшілерді артық көрген романтиктердің бірі болды. Шын мәнінде, екі топ та XIX ғасырда ықпалды және танымал болды.