Кіріспе

Италияның Венеция қаласы Италия музыкасының дамуында маңызды рөл атқарды. Венеция мемлекеті – яғни, ортағасырлық және жаңа заманғы Венеция теңіз республикасы – көбінесе "Музыка республикасы" деп аталатын. Ал 17 ғасырдағы анонимді француздың айтуынша: "Әр үйдің ішінде біреу музыкалық аспапта ойнап немесе ән салып отырады. Музыка әр жерде естіледі".

Кіріспе

Венециядағы музыканың бай тарихы қаланың орта ғасырдың басында негірленген кезінен басталады, бірақ 15 ғасырға дейінгі музыка туралы ақпарат аз. Шығыс және Батыспен кең сауда байланыстарының арқасында, ол Еуропаның, Солтүстік Африканың және Таяу Шығыстың көптеген аймақтарынан келген стильдердің үнемі әсеріне іш болды. Венеция өте сирек кездесетін шеберлікке ие көптеген музыканттарды тәрбиелегенімен, республика дипломатиялық байланыстар арқылы талантты орындаушылар мен композиторларды іздеуді жиі жалғастырды. Инструментальдық музыканың дамуындағы маңызды кезеңдер Венецияда жазылды: 16 ғасырда лютня және орган үшін, 17 ғасырда аспаптық ансамбль үшін, ал 18 ғасырда виртуоздық орындау үшін. 1637 жылы ақы төлейтін жұртшылыққа есіктерін ашқан опера театрларының құрылуы, музыкалық номерлермен қойылымдардың ақсүйек көрермендер алдындағы жеке орындалуының ұзақ кезеңінен кейін болды. Бұл комедиялардың ерте операмен байланысы әлі толық зерттелмеген мәселе болып табылады. Көптеген саяхатшылар үшін ең ұзақ есте қалған нәрсе – аспаптық және вокалдық музыканың жеке концерттері сияқты таңдаулы аудитория алдында орындалған мерекелік шіркеу музыкасы болды. Тіпті, венециялық гондолашылар айтқан баркарола әуендері классикалық музыканың маңызды жанрына айналды. Республиканың құлауы (1797), Наполеон билігінің құлпырауы, Австрия басқармасының шектеулері және Италия мемлекетінің (1866 жылдан бері) ауытқулары Венеция мәдениетінде көптеген өзгерістерге әкелді, олар Венецияда орындалған музыкаға ерекше із қалдырды. Венеция Нино Рота, Луиджи Ноно және басқа да композиторлардың еңбектері арқылы жаңа музыканың қалыптасуы үшін маңызды орталық болып қала берді. Венетода жоғары деңгейдегі музыканттар мен ансамбльдер өсіп-дамып жатыр.

Дін музыкасы

Венеция шіркеу музыкасының ерекше дәстүрін қалыптастырды. Киелі Марк базиликасында және қаладағы басқа ғимараттарда әсем музыкамен қызметтер өткізілді. Осы шығармашылық ортадан туған көрнекті венециялық композитор – Клаудио Монтеверди (1610 жылы жарық көрген Vespro della Beata Vergine). Андреа Габриели мен Джованни Габриели де осы дәстүрді дамытты, екеуі де базиликаның акустикасына бейімделген, мыс құбылыстарының антифоналдық композицияларымен танымал болды. Габриелилер динамикалық белгілермен және кеңістікте орналасу бағытымен бірге қос және үш хорды қолданып, мыс антифоникалық эффектінің биігіне жетті. Қазіргі күнге дейін мыс құбылы музыканттары Габриелилердің музыка әдебиетіне қосқан үлесі үшін оларға риза. Sacrae Symphoniae (1597) және Canzoni (1608) – жарық көрген алғашқы музыкалық туындылардың қатарында.

Венециядағы опера

1590 жылдардың соңындағы алғашқы опералар Флоренцияда жеке көрермендер үшін қойылса, опера коммерциялық жоба ретінде 1630 жылдары Венецияда S. Cassiano приходындағы жаңа Teatro Tron театрындағы қойылымдармен басталды. Бұл театр жұртшылыққа есігін алғаш рет ашты. Опера үшін екінші театр – SS. Джованни е Паоло театры да ашылды. 1640 жылы Сан-Мозе театры, ал 1641 жылы Новиссимо театры пайда болды. Венецияда операның сәтті басталуына Клаудио Монтевердидің үлкен үлесі болды, ол 1613 жылы Мантуядан осы қалаға көшіп келіп, Венецияның музыкалық өмірін жаңартты. Монтеверди мен операның Венециядағы табысы Италияның басқа қалаларында да осындай театрлар ашылуына себеп болды. Мысалы, Неапольде 1621 жылы алғашқы опера театры – Сан Бартоломео театры ашылды, онда халық «солтүстіктен келген жаңа музыканы» – «музика Венециананы» (Венеция музыкасы) тыңдауға шақырылды. Венецияда опера маусымы Карнавалға сәйкес келетін, яғни оразаға дейінгі апталар болатын. 17 ғасырдың соңында опералық қойылымдар азайып, театрлар көбірек адамның қалтасына сай баға белгілеген кезде қайта жанданды. Операның әлеуметтік функциясы мен Венециядағы опера маусымының уақыты тығыз байланысты. Карнавал – Венецияның халықаралық кездесу ортасына айналған кезеңі, тіпті операда да музыкадан өзге мәселелер талқыланған уақыт. Театрлар байлар мен билік иелері үшін, мысалы, түріктермен соғысқан Венеция Республикасының қазіргі және болашақ жағдайы туралы пікір алмасу алаңы болды.

Жетімдер үйлері

Тарихи тұрғыдан алғанда, Венеция Республикасындағы ең маңызды төрт "емхана" (аурулар мен қарттарға күтім жасаудан басқа) шын мәнінде жетімдер үйлері болды, онда кішкентай балаларға пайдалы мамандықтар оқытылды. Осы мамандықтардың бірі – музыка болды, сондықтан емханалар сол заманғы нағыз музыка консерваторияларына айналды. Антонио Вивальди Ospedale della Pietà-да сабақ берді. (Неапольдегі испан жетімдер үйлері/консерваторияларының ұқсас функциясымен салыстырыңыз.)

Қазіргі орындары мен іс-шаралары

Венециядағы ең танымал опера театры және әлемдегі ең белгілі театрлардың бірі – 1786 жылы салынған Ла Фениче. 1996 жылы болған өрттен кейін қайта жаңартылып, қайта ашылды. Театр Венеция биенналесінің, өнер, музыка, сәулет, би, кино және музыка фестивалінің көптеген музыкалық шараларын қабылдайды. Биеннале 1890 жылдары басталып, қазіргі заманғы композиторлар мен заманауи музыканың маңызды орталығы ретінде танылды. Биеннале үшін басқа да орындарға Театро Пикколо Арсенале, Театро алле Тез және Театро Верде жатады. Қала Бенедетто Марчелло атымен аталатын музыка консерваториясына ие. Бұл Италиядағы ең тарихи және танымал консерватория. Ол 1867 жылдан бастау алады және қазір Палаццо Пианиде орналасқан. Оның белгілі түлектерінің қатарында Эрманно Вольф Феррари, Джан Франческо Малипиеро, Тоти Даль Монте, Бруно Мадерна, Луиджи Ноно, Мария Киара, Катия Ричиаррелли, Люсия Валентини Террани, Джузеппе Синополи, Сара Мингардо, Лусиана Д'Интино және тағы да көптеген таланттар бар. Сан-Марко базиликасы, әлемдегі ең танымал ғимараттардың бірі, 1318 жылдан бері хормейстерлеріне ие (!), олардың ішінде Монтеверди де бар. Сансовино кітапханасы – музыкалық қолжазбалардың құнды жиынтығы, оның ішінде Франческо Каваллидің 17 ғасырдағы опералық ноталары сақталған. Антонио Вивальдидің көптеген қолжазбалары Сан-Джорджо аралындағы Антонио Вивальди қорының ғимаратында Джорджо Чини қорында сақтаулы. Аралда көптеген басқа да музыкалық қоры бар және жыл бойы классикалық концерттер өтетін маңызды орын. Музыканы зерттеу және сақтау бойынша ең маңызды ұйымдардың бірі – Уго және Ольга Леви қоры. Қор Фениче мұражайын қаржыландырады, ал оның тарихи құжаттары Ла Фениче опера театрын жаңартуға көмектесті. Қала сонымен қатар композитор Ричард Вагнерге арналған жылдық лекциялар мен концерттер сериясын өткізеді.

Оркестрлер

Венецияда көптеген музыкалық оркестрлер бар: Orchestra della Fenice, Rondò Veneziano, Interpreti Veneziani және Венеция барокко оркестрі.