Кіріспе

Темза қорғауы (ресми атауы – Темза өзенінің сақшылары) – Англиядағы Темза өзенін басқаруға жауапты ұйым. Ол 1857 жылы Лондон қаласының Стейинс қаласына дейінгі билігін алмастыру мақсатымен құрылған. Тоғыз жыл өткен соң, Уилтширдегі Криклейдтен бастап, Грэйн аралындағы Янтлет шығанағындағы теңізге дейін бүкіл өзенді басқару құзыретына алды. 1909 жылы Таидуэй (жоғарғы және төменгі сағасы) Лондон портына берілген кезде оның аумағы азайтылды. 1974 жылы қорғау басқармасы Темза су басқармасына қосылды, кейіннен ол дерлік барлық жағдайларда Қоршаған ортаны қорғау агенттігіне берілді.

Өмірбаян

Лондонның батысында орналасқан Стейнс қалашығы мен Янтлет бұғазы арасындағы өзеннің бөлігі 1197 жылдан бері Ричард Арыстанжүректің жарғысы бойынша Лондон қаласының меншігіне өтті. Бұл аумақ Лондон тастарымен белгіленген. 1771 жылы Темзадағы кеме жүруді басқару үшін, жиырма жыл бұрын құрылған органның негізінде Темза кеме жүру комиссиясы құрылды. Комиссия мүшелері Стейнстен жоғарырақ құлыптар мен бөгеттерді орнатуда белсенді болғанмен, Лондон қаласының билігіне араласпады. Лондон корпорациясы 19 ғасырдың басында Теддингтоннан Пенттон-Хукқа дейін бірнеше құлыптар салды. Сондай-ақ, Сэнбери мен Шеппертон арасындағы жағалауларды нығайту үшін бұрынғы Лондон көпірінің қиратылған материалдарын пайдаланды. Бірақ, 1840 жылдары үкімет Виктория жағалауын салуды ұсынғанда және Таж өзен төсегіне құқық талап еткенде қиындықтар туды. Осы дау 17 жылға созылды. Осы уақытта теміржолдардың бәсекелесі болғандықтан, өзендегі тасымал көлемі күрт азайды. 1839 жылы алынған жол төлемі 1849 жылы 16 000 фунт стерлингтен 8 000 фунт стерлингке дейін төмендеді, ал 1850 жылғы техникалық қызмет көрсетуге кеткен шығындар шамамен 7 000 фунт стерлингке бағаланды. Қаланың қажетті шығындарды төлеуге құлықсыздығы наразылықтарға әкелді. 1857 жылғы Темзаны қорғау заңы бойынша Таж өз құқықтарын қайтарып алып, оларды жаңа органға берді.

Бірінші консервация (1857)

Лондон қаласы 1857 жылдың қазан айында өзінің мүлкін Темза қорғау ұйымына тапсырды. 1857 жылдың маусым айында Теддингтондағы жаңа шлюздің бірінші тасы қазіргі орнында, үш шлюздің ортаңғысы ретінде салынды. Ұйым оны 1858 жылы тар қайық шлюзімен бірге ("қабір" деп белгілі) ашты, содан кейін ережелер енгізді. 1858 жылы Теддингтон шлюзінен өтетін әрбір бу кемесінен 15 шиллинг алым алынды және жылдамдық шегі сағатына 5 мильге белгіленді. Бұл ағыс бойында сағатына 5 миль, ал ағысқа қарсы сағатына 4 миль деп түзетілді. Ричмондтан Стейнске дейін тор салуға тыйым салынды. Жаңа билік жер иелерінің араласуына қарсы балықшылардың құқықтарын растады және су күзетшісінен "тәжірибесіз адамдарға қайықтарды жалға берудің дұрыс емес әрекетіне" назар аудару туралы хабарлама алды. Осы уақытта өзеннің көп бөлігін басқару Темза кеме жүру комиссарларының жауапкершілігінде болды, бірақ 1866 жылы бұл өзгерді.

Екінші консервация (1866)

1866 жылы өзеннің барлық бөлігіндегі кеме қатынасын бір басқаруға беру тиімді деп есептелді. Темза комиссарларының саны тым көп, Темза өзеніндегі шлюздер мен бөгеттердің жағдайы нашар, ал оларды күтіп ұстауға жеткілікті қаржы болмады. Бір басқару аясында өзеннің жоғарғы ағысы дұрыс күтілсе және төменгі бағалар сақталса, көлік қозғалысының артуына болады деп саналды. 6 тамыз 1866 жылы қабылданған Темза навигациялық заңы 1866 жылғы Темза консервациясына Криклейдтен Янтлет сағасына дейінгі 177 мильді (285 км) басқару құқығын берді. Заңға сәйкес, комиссарлардың барлық шлюздері, каналдары және басқа да құрылыстары консервацияға берілді. Сонымен қатар, барлық бөгеттерді жеке меншік иелерінен консервацияға беру қарастырылды. Бұрынғы бөгеттердің иелері жауапкершіліктен босатылды, бірақ Бускот пен Итон бөгеттері Бускот паркінің иесінің меншігінде қалды. Көптеген бөгеттер Оксфорд пен Стейнс арасындағы әлі де жұмыс істеп тұрған жиырма сегіз су диірменіне тиесілі болды, ал диірмендердің суға құқығы, олардың көптегені Domesday Book дәуіріне дейін жетеді, мойындалды. Өзенге немесе оның салаларына жаңа ағын сулар құюға рұқсат берілмеді және қолданыстағы ағын сулар құрылыстары жойылуға тиіс болды. Бес су компаниясынан әрқайсысынан жылына 1000 фунт стерлинг мөлшерінде қосымша түсім алынды. Саутварк және Воксхолл, Гранд Джанкшн және Батыс Миддлсекс су компаниялары 1850 жылдары Хэмптон қаласында өздерінің құрылыстарын салған, себебі Tideway-ден су алуға тыйым салынған болатын. Ламбет және Челси су компаниялары бастапқыда Ситинг Веллсқа көшіп келді, бірақ кейін Шығыс Молезиге орналасты. Лондон қаласы өзеннің өзінің бөлігіндегі өзен төсегіне ие болса, Темза комиссарларында мұндай құқық болған жоқ, сондықтан Темза консервациясы Стейнстен жоғарыдағы бөлігіне өзен төсегінің меншігін алған жоқ, ол өзен жағалауындағы иелердің меншігінде қалды (және қазір де солай). 1866 жылдың тамызында консервация Оксфорд пен Виндзор арасындағы жұмыстарды тексерді және қазан айында бағалар кестесін бекітті. Bell Weir Lock маусым айында құлап, келесі жылы қайта салынды. 1868 жылы Оксфордтың үстіндегі төрт шлюздің үшеуіне – Сент-Джон, Бускот және Пинкхилл шлюздеріне баж салынып алынды. Руши шлюзі алынып тасталды және бөгеттерге баж алынбады. Бұл Оксфордтың үстіндегі кеме қатынасының нашарлығын көрсетеді. Өзеннің қалған бөлігіндегі кейбір ескі шлюздер әлі де ағаштан жасалған болып, біртіндеп жаңартылды немесе ауыстырылды. 1869 жылы аяқталған жұмыстарға Ромни шлюзінің қайта құрылуы және Теддингтонға қайық сырғанауының қосылуы кірді. 1870 жылы Хэмблден және Бенсон шлюздері қайта салынды, содан кейін 1871 жылы Дейс шлюзі және 1872 жылы Годстоу шлюзі. 1870 жылдары Теддингтон бөгеті екі рет құлап, үлкен зиян келтіргені туралы хабарлар бар. 1872 жылы консервация Радкот пен Ньюбридж арасындағы кеме қатынасын Руши шлюзін жөндеу арқылы қайта ашуға уәде берді, бірақ 1874 жылы уәдесін орындауға жеткілікті қаражаты жоқ екенін мойындады. Бұл кезде өзеннің нашар жағдайына, әсіресе жоғарғы ағысында, және кәріздің тұрақтылығына қатысты шағымдар жиі түсті. Шлюздерді ауыстыру 1874 жылы Шиплейк пен Кливпен, 1875 жылы Кавершеммен, 1876 жылы Уитчерчпен және 1877 жылы Белл Уэйрмен жалғасты. 1883 жылы консервация Уоллингфордтағы Чалмор ойығындағы шлюзді алып тастады, Уоллингфорд тұрғындары оны сақтау туралы көп жылдар бойы өтініш білдіргеннен кейін. Хамблдендегі бөгеттер 1884 жылы салынды, ал өзен арқылы өту құқығы жаяу жүргіншілерге арналған жол салу арқылы сақталды. Брей шлюзі 1885 жылы қайта салынды. 1885 жылы Темзаны сақтау туралы заң қабылданды, ол өзенді қоғамдық демалыс үшін сақтауды қамтамасыз етті. Өзенде атысқа тыйым салынды, бұл алаңдатушылық тудырды. Заңда "Кез келген адамға ләззат алу немесе пайда табу үшін өзеннің кез келген бөлігімен саяхаттауға немесе серуендеуге құқық бар" (жеке кесулерден басқа) делінген. Өзен спорт пен демалыс үшін өте танымал болды. Көптеген регаталар немесе "судағы мерекелер" ұйымдастырылды және Джером К. Джеромның 1889 жылы жарық көрген "Кішке мінген үш адам" кітабында әдеттегі қайықпен саяхат туралы айтылған. Шлюздерді ауыстыру 1888 жылы Маршпен, 1890 жылы Темплмен және 1892 жылы Кукхаммен жалғасты. 1892 жылы Радкот шлюзінде бірінші жаңа шлюз салынды, ал 1893 жылы Чертси шлюзі ұзартылды. 1894 жылы Ричмонд және Теддингтон арасындағы өзенде кем дегенде 5 фут (2 метр) тереңдікте су болуын қамтамасыз ету үшін Ричмонд шлюзі және бөгет кешені салынды. 1894 жылғы Темзаны сақтау туралы заң негізінен заңнаманы ретке келтіруден тұрады. Консервация ақыры Оксфордтың үстіндегі кеме қатынасына назар аударды, қолданыстағы бөгеттерді шлюздерге және жаяу жүргіншілерге арналған көпірлерге ауыстырды. Жаңа шлюздер 1896 жылы Графтон және Нортмур шлюздері, ал 1898 жылы Шиффорд шлюзі салынды. Сондай-ақ 1898 жылы консервация Пинкхилл және Руши шлюздерін қайта салды. Төмен ағысында Бовени 1898 жылы қайта салынды, ескі шлюз қайық сырғанауымен ауыстырылды, ал Шеппертон 1899 жылы басқа бағытта қайта салынды. 19 ғасырдың соңына қарай кемелердің мөлшерінің өсуі және Лондон портының дамуы басқару мәселелерін тудырды, ал 1900 жылы жарияланған комиссияның есебінде портқа жауапты болу үшін бір орган құру ұсынылды. Темзадағы ең үлкен шлюз – 650 фут (198 м) болатын Теддингтон шлюзі 1904–1905 жылдары салынды. 1905 жылы қайта салынған шлюздерге Эбингдон, Сент-Джонс, Соннинг және Осней кірді. Молези шлюзі 1906 жылы, ал Мэплдурхэм шлюзі 1908 жылы ауыстырылды.

Лондон порттық басқару органының бөлінуі

1908 жылғы Лондон порты туралы заң Ричмонд шлюзін қоса алғанда, Тайдвейге жауапкершілікті Лондон порты басқармасына жүктеді, ол 1909 жылдың 31 наурызында өкілеттіктерін іске қосты. Шекара белгісі биліктің ортақ шегарасын Теддингтон және Твикенхэм приходтарының шекарасы ретінде анықтады, Теддингтон шлюзінің астында обелиск орналасқан: Темза консервациясы Криклейд пен Теддингтон арасындағы тасқынға ұшырамайтын өзен бөлігіне жауапты болды. 1909 жылы Пентон-Хук және 1910 жылы Хёрлиде шлюздер қайта жаңартылды. 1912 жылы консервация Боултер шлюзінде ауқымды жұмыстар жүргізді, оған Рей Милл аралын сатып алу кірді. 1913 жылы Чертси шлюзінің ұзындығы арттырылды, ал 1914 жылы Марш шлюзі қайта құрылды. Горинг шлюзі 1921 жылы үшінші орталық қақпалар жиынтығымен жаңартылды, ал Годстоу шлюзі 1924 жылы қайта жаңартылды. 1927 жылы Санбериде жаңа шлюз салынды, ескісі сақталды. Марлоу және Иффли шлюздары да сол жылдары жаңартылды. 1928 жылы Оксфордтан жоғарыдағы кеме жүруге қолайлы жағдай жасау жұмысы Эйншам және Кингс шлюздарының салынуымен аяқталды. Келесі маңызды жоба – 1930-1935 жылдар аралығында Десбороу-Катты қазу болды. 3/4 миль (1 км) болатын бұл канал өзенді Уэйбридж мен Уолтон-он-Темс арасында тікелей бағытқа бұрып, Шеппертон және оның Төменгі Халлифорд аймағынан өтетін қиялы бағыттан сақтады. Бұл канал Чертси мен Олд-Шеппертон қалаларында су тасқынының жиілігін азайтып, өзеннің осы бөлігіндегі қашықтықты екі есеге қысқартты. 1932 жылғы Темза консервациясы туралы заң (22 және 23 Geo. 5. c. xxxvii) өзендегі тұрақтар мен қону платформаларын салу мәселелерін реттеді. 1960 жылдары шлюздерді жаңғырту басталды, ал 1961 жылы Шиплейк шлюзінде алғашқы гидравликалық жүйе енгізілді. Сэндфорд шлюзі 1972 жылы қайта салынды.

Басқару

20-ғасырда консервация құрылымындағы маңызды өзгерістер 1930 жылғы Жерді кептіру туралы заңның қабылдануымен басталды. Бұл Англия мен Уэльстің көп бөлігінде су жинау және кептіру басқармаларын құрды, бірақ Темза өзені Теддингтоннан жоғарыдағы бөлігінде осы заңтың 79-бабында көрсетілгендей, ерекше жағдай ретінде қарастырылды. Консерваторлар автоматты түрде су жинау басқармасына айналды және заңның 34-бабында сипатталған кептіру функцияларын орындауға міндетті болды, бірақ заң күшіне енгеннен кейін екі жыл өткен соң ғана. Барлық қолданыстағы консерваторлар отставкаға келуге міндетті болды, бірақ олар жаңа жүйе аясында қайта тағайындалуы мүмкін еді. 6-қосымшада 31 жаңа мүшені тағайындауға жауапты тұлғалардың тізімі келтірілген, олардың көп бөлігі округтік кеңестер мен округтік қалалық кеңестерден, сондай-ақ Ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы министрі, Сауда кеңесі және Көлік министрі тағайындаған бір-бір мүшеден тұрды. Ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы министрі ішкі кептіру басқармаларымен кеңескеннен кейін үш қосымша мүшені тағайындауға құқылы болды. Жаңа консерваторлар заң бойынша өздерінің қызметіне қатысты жеке есептерді, сондай-ақ 1894 жылдан 1924 жылға дейінгі әртүрлі консервациялық заңдар бойынша оларға жүктелген қызметтерге қатысты есептерді жүргізуге міндетті болды. 1948 жылғы Өзендер туралы заң су жинау басқармаларын өзен басқармаларымен алмастырды, бұл Англия мен Уэльстің барлық аумағын қамтыды, бірақ Темза консервациясы тағы да ерекше жағдай ретінде қарастырылды. Бұл заң өзен басқармаларына жаңа конституциялық, қаржылық және жалпы әкімшілік өкілеттіктер берді, бірақ Темза консервациясы 1930 жылғы заңнамаға сәйкес жұмыс істеуін жалғастырды. Келесі өзгеріс 1961 жылғы Жерді кептіру туралы заңның қабылдануымен болды, оның ережелері Темза консервациясына қолданылды, бірақ консервация басқа өзен басқармалары сияқты ресми түрде өзендік органға айналмады. Заңда Темза консерваторларының өздерінің кейбір өкілеттіктерін Өзендер туралы заңнан емес, 1950 жылғы және 1959 жылғы Темза консервациялық заңдарынан алатыны айтылды. 1973 жылғы Су туралы заң өзендік органдарды таратып, оларды он аймақтық су басқармасымен алмастырды, және 1974 жылдың 1 сәуірінде Темза консервациясы жаңа Темза су басқармасына біріктірілді, бірақ ұйымның көп бөлігі басқарманың Темза консервациялық бөлімі ретінде сақталды. Алайда, 1989 жылғы Су туралы заңның нәтижесінде 1990 жылы Темза суы жекешелендірілгеннен кейін өзенді басқару функциялары жаңа Ұлттық өзендер басқармасына, ал 1996 жылы Қоршаған орта агенттігіне берілді.