Кіріспе

Дәстүрлі босандырушы (ТББ), сондай-ақ дәстүрлі акушер, қоғамдық акушер немесе бейресми акушер деп те аталады, жүктілік пен босану кезінде күтім көрсететін адам. Дәстүрлі босандырушылар көптеген дамушы елдерде аналық күтімнің басым бөлігін қамтамасыз етеді және дамыған елдердегі белгілі бір қауымдастықтарда жұмыс істей алады. Дәстүрлі акушерлер жүктілік және босану кезінде, сондай-ақ одан кейін негізгі денсаулық сақтау, қолдау және кеңес береді, бұл көбінесе олардың туған жерлерінің дәстүрлері мен тәжірибесі арқылы бейресми жолмен жинаған тәжірибесі мен біліміне негізделген. Олар көбінесе ауылдық, шалғай және басқа да медициналық қызмет көрсету жеткіліксіз аймақтарда жұмыс істейді. ТББ-лар денсаулық сақтау саласында формалды білім мен оқыту алмайды, сондай-ақ сертификаттау немесе лицензиялау сияқты арнайы кәсіби талаптар жоқ. Дәстүрлі босандырушы формалды білімі болуы мүмкін, бірақ тіркелуді қаламауы да мүмкін. Олар көбінесе шәкірттікпен немесе өздігінен білім алады; көптеген қауымдастықтарда клиенттердің ТББ ретінде қабылдануының шарттарының бірі ана болу тәжірибесі болып табылады. Көптеген дәстүрлі акушерлер сонымен қатар шөп емшілері немесе басқа да дәстүрлі емшілер болып табылады. Олар формалды денсаулық сақтау жүйесіне интеграцияланған немесе интеграцияланбаған болуы мүмкін. Олар кейде қауымдастық пен формалды денсаулық сақтау жүйесі арасындағы байланыс құралы ретінде қызмет етеді және әйелдерді босану үшін денсаулық сақтау мекемелеріне сүйемелдей алады.

Оқыту және жұмыстың бағыты

Дәстүрлі босандырушылар көбінесе өздерінің қоғамдарында құрметке ие болған үлкен әйелдер. Олар өздерін жеке медициналық қызмет көрсетушілер ретінде қарастырады және қызмет сұранысына жауап береді. Олардың жұмысының басты мақсаты – әйелдерге босану кезінде және босанғаннан кейін көмек көрсету. Көбінесе олардың көмегіне шаруашылық жұмыстарында көмек көрсету де кіреді. Дәстүрлі босандырушылардың жүкті әйелдерге қалай көмектесу керектігі туралы формалды білімі болмауы мүмкін. Бірақ көптегендері әйелдерді күтіп-бағуда, жүктілік кезіндегі асқынуларды тану және дұрыс жауап беруде тәжірибелі. Кейбір дәстүрлі босандырушылардың білім жетіспеушілігі және босануға қатысу тәсілдері аналар мен олардың балалары үшін қауіпті болуы мүмкін деген мәселе талқыланып жүр. Осы дәстүрлі тәжірибешілердің денсаулық сақтауға тигізетін әсерін бағалау үшін кедейлік, денсаулық сақтау қызметтерінің қолжетімділігі және институционалдық қолдау сияқты қосымша факторларды ескеру қажет. Дәстүрлі босандырушылардың дамушы елдерде денсаулық сақтау көрсеткіштерін жақсартуда рөл атқара алатыны, олардың қоғамға қолжетімділігі және жергілікті қоғамдағы әйелдермен құрған байланыстары ескерілуде, әсіресе әйелдер білікті медициналық көмекке қол жеткізе алмаған жағдайда. Кейбір елдер, оқу орындары және үкіметтік емес ұйымдар дәстүрлі босандырушыларды негізгі және шұғыл акушерлік көмек, отбасы жоспарлау және ана денсаулығы мәселелері бойынша оқытуға күш салуда. Бұл қазіргі заманғы денсаулық сақтау қызметтері мен қоғам арасындағы байланысты нығайтуға және аналар мен балалардың денсаулығын жақсарту мүмкіндіктерін арттыруға бағытталған. Дәстүрлі босандырушыларды оқытуға бағытталған арнайы бағдарламалардың тиімділігі туралы көп мәлімет жоқ, себебі олар ана мен балаға қамқорлықты жақсартудың жалпы стратегиясына сирек интеграцияланады. Дәстүрлі босандырушыларды оқыту дамушы елдерде денсаулық сақтау қызметтеріне қол жеткізе алмайтын қауымдастықтарға қызмет көрсету құралы ретінде пайдаланылды, нәтижесінде өлім-жүртім мен аурушаңдық деңгейін төмендетуге үміттенілді. Соның салдарынан, білікті босандырушыларға көшуге басымдық берілді, олар асқынуларды болдырмауға және басқаруға қабілетті. Дәстүрлі босандырушылардың қоғамдағы рөлін ескермеуге болмайды, олар жоғары құрметке ие және аналардың денсаулығын жақсартудағы тиімді көмекшілер. Дәстүрлі босандырушылар акушерлік асқынуларды шешуде жеткіліксіз. Дәстүрлі босандырушыларды оқытудағы ең маңызды жетіспейтін элемент – тиісті жолдама жүйесі, ол дәстүрлі босандырушыларға жүкті әйелдерді білікті босандырушыларға (SBA) байланыстыруға мүмкіндік береді. Дәстүрлі босандырушылардың денсаулық сақтау мекемелеріне жолдаған науқастардың саны денсаулық сақтау жүйесінің көрсетілетін қызметтерді арттыру және дәстүрлі босандырушылардың интеграциясын қолдау үшін қадағалауды қамтамасыз ету қабілетіне байланысты. Оқыту, ынтымақтастықты және клиникалық жұмыстарға үнемі қатысуды қолдайтын жағдайларды құру, жолдамалар санын арттырады және байланысты жақсартады.

Аналық денсаулық сақтау мекемелеріне байланыс пен тасымалдауды жақсарту құралдары

Аналардың тікелей себептерден (мысалы, қан кету, босанудың қиындауы, инфекциялар, эклампсия немесе қауіпсіз емес түсіктер) болатын өлімдерінің көп бөлігін алдын алуға болады, егер әйелдерге қауіпті жағдайларда уақтылы көмек көрсетілсе. Дамып келе жатқан елдердегі босандырулардың шамамен жартысында білікті акушерлік көмеккер болады. Ана мен нәресте денсаулығын жақсарту үшін көлік және байланысқа қолжетімділік маңызды. Аналар өліміне ең көп үлес қосатын факторлар: қауіпті белгілерді дер кезінде танудың кешігуі, көмекке жүгіну туралы шешім қабылдаудың кешігуі, көмекке жету және денсаулық сақтау мекемелерінде көмек алу.

Байланыс бағдарламалары

Уганда: UNFPA тікелей денсаулық сақтау ұйымдарымен байланысатын күн энергиясымен жұмыс істейтін VHF радиоаппаратурасын, сондай-ақ TBA-ға арналған қол радиостанцияларын (walkie-talkies) және жедел жәрдем қызметтерін ұсынады. UNFPA табысқа қол жеткізгенін хабарлады. UNFPA аналар денсаулығын сақтау қызметтерін жеткізуді жақсарту үшін байланыс пен көлік құралдарының маңыздылығын баса айтады. (қоғамдық немесе жеке алдын ала төлем жүйелері). «Туу кезіндегі төтенше жағдайларға дайындық жоспарлары (бала туғанға дейінгі дайындық/аса қауіпті жағдайларға дайындық жоспарлары деп те аталады)».

Дамыған елдерде акушерлік қызметтен тыс

Дамыған елдерде кейбір дәстүрлі немесе тәжірибелі акушерлер ресми реттеусіз қызмет ету құқығын қолдап, әйелдің туу орнын және босандыруға қатысатын адамдарды өзі таңдау құқығын жақтауды күшейтіп келеді. Олар өздерінің рөлін тууға қатысты қоғамдық көзқарасты өзгертуге бағыттап, осы табиғи процестің тым медициналықтандырылуына қарсы, аналық сезімге немесе мейірімділікке негізделген акушерлік "өнерін" дамыту деп санайды.