Кіріспе

Джон Хьюстонның 1963 жылғы фильмі.

"Адриан Мессенджердің тізімі" – Джон Хьюстонның 1963 жылғы американдық детективтік фильмі. Басты рөлдерде Кирк Дуглас, Джордж С. Скотт, Дана Винтер, Клайв Брук, Глэдис Купер және Герберт Маршалл ойнаған. Фильм Филип Макдональдтың 1959 жылғы сол аттас романы негізінде түсірілген.

Сюжет

Адриан Мессенджер есімді жазушы бір-біріне қатысы жоқ сияқты "жайсыз" оқиғалар тізбегінің ішкі байланыстағы кісі өлтірулер екеніне сенеді. Ол MI5-тен зейнеткерлікке шыққан досы Энтони Гетриннен құпияны ашуға көмектесуін сұрайды және оған құрбандардың есімдерінің тізімін ұсынады. Бірақ көп ұзамай Мессенджердің ұшағы, оның күдіктерін растайтын дәлелдерді жинауға бет алғанда, бомбаланады. Өлім аузында ол бір жолаушыға құпияның кілтін айтады. Сол жолаушы аман қалып, Гетриннің екінші дүниежүзілік соғыстағы француз қарсыласы Рауль Ле Борг екені белгілі болады. Екеуі де Мессенджердің тізімін зерттеп, оның соңғы сөздерін шешу үшін бірігеді. Оларға Мессенджердің туысы, және Раульдың қатты қызығушылығын тудырған Гетриннің бұрынғы сүйіктісі Леди Джоселин Бруттенхолм да қосылады. Гетрин мен Ле Борг Мессенджердің сөздерінен шығаратын бірінші қорытынды – оның жарияланбаған кітабының қолжазбасында маңызды ақпарат бар. Алайда, кісі өлтіруші олардан бұрын жетеді: ол бірнеше бетті алып, қайта теріп, белгілі бір ақпаратты жойып, қателікті жасыру үшін машинистті өлтіреді (Джослинмен жолында кездеседі). Қолжазбаны тексергеннен кейін Гетрин қателікті байқайды, бірақ оны түзетуге мүмкіндігі болмайды және машинистті құтқаруға кеш келеді. Джоселиннің кісі өлтірушімен болған қысқа кездесуінен Гетрин оның сыртқы түрін өзгерту үшін шынайы маска киетінін анықтайды. Содан кейін Гетрин мен Ле Борг тізімдегі жалғыз тірі адам, Джеймс Слэттериге барады. Олар келген кезде Джеймстің мүгедек егіз інісі Джо Слэттери Джеймстің бірнеше жыл бұрын жүрек талмасынан қайтыс болғанын айтады. Екеуі де тізімдегі барлық есімдер қайтыс болды деп ойлап, көңілі қалады. Бірақ сол түні Джо бетперделі кісі өлтірушіні көріп таниды, ол оны қуалайды, есінен танытып, дөңгелек креслосымен мұхитқа итеріп, суға батып өлтіреді. Келесі күні оның анасы Гетринге шындықты айтады: «Джо» шындығында Джеймс болған, ол қайтыс болған ағасының кейпінде мүгедектік зейнетақысын алу үшін өмір сүрген. Джеймстің анасынан және тізімдегі тағы бір есімнің жесірінен Гетрин мен Ле Борг тізімдегілердің барлығы Бірмадағы әскери тұтқын лагерінде бірге болғандығын анықтайды, онда бір канадтық сержант өз әріптерін сатқан, олардың қашу әрекетіне кедергі келтірген. Ол канадтық кісі өлтіруші және оны тануға жол бермеу үшін тізімдегі барлық адамдарды өлтіргені анық. Олар оның танымал болатынын және танылу қаупі бар екенін түсінеді. Кездейсоқ жағдаймен Мессенджердің соңғы нұсқауы орындалады: канадтықтың Бруттенхолмдердің (айтылуы "Брум") мұрасына ие болатыны белгілі болады, Джоселиннің жер иелері, түлкі аулаумен айналысады. Соғыс кезіндегі сатқындығына куә болған барлық куәгерлерді жойғаннан кейін, канадтық Джордж Броугам (айтылуы "Брум") Бруттенхолм егістігіндегі түлкі аулау кезінде пайда болады және өзін отбасы мүшесі ретінде таныстырады (бұрын тек маскировкаланған күйінде ғана көрінген). Содан кейін келген Гетрин мен Ле Боргқа Броухамның келесі құрбаны жас мұрагер Дерек болатыны анық болады, ол мұрагерлікте Броухамнан бұрын келеді. Броухамды жаңылыстыру үшін Гетрин оған Мессенджердің тізімі бойынша жүргізілген тергеу туралы хабарлайды, өзін келесі құрбан ретінде көрсетуді көздейді. Сол түні Броугам ертеңгі аң аулауды саботаж жасайды, далаға түлкіні қапқа салып қояды. Ол биік қабырғаның артындағы соқыр нүктені белгілейді және үлкен сабанды артына жылжытады, Гетриннің (аң аулауды басқару құрметіне ие болған) оның қауіпті тістеріне ілініп қалуын көздейді. Бірақ Броухам білмейтіні, фермер келесі күні таңертең ертерек сабанды қайта орналастырады. Аң аулау басталады, бірақ белгіленген жерде тоқтап қалады. Гетрин жиналған көпшілікке ол сол күні таңертең сабанның тұзағын тауып алып жойғанын және жетекші түлкі итінің көмегімен аң аулау саботажерлері тобының арасындағы кінәлінің иісін анықтайтынын айтады. Тағы да маскировкаланған Броугам танылып, Деректің атына мініп қашады. Дерек атқа бұйрық бергенде, мал тоқтап, Броугамды лақтырып, оны Гетринге арналған машинаға іліп тастайды.

Комментарийлер

Адриан Мессенджердің тізімі – бұл салыстырмалы түрде қазіргі заманғы «Алтын ғасыр» стиліндегі құпия фильм, оның жарнамасында ерекше көзге түсетін бір айла бар. Джон Чемберс жасаған макияжбен жасырынып, фильмде бірқатар әйгілі голливуд актерлерінің пайда болуы жарнамаланды: Тони Кертис, Кирк Дуглас, Берт Ланкастер, Франк Синатра және Роберт Митчем. Эпилогта актерлар камераға түсіп, өз маскаларын шешіп, кім екендерін ашады. Кертис көшедегі органшы рөлінде көрінеді; Ланкастер түлкі аулауға қарсылық білдірген әйелдің кейпін шешеді; Синатра цыган ат саудагерінің макияжын сыйырды; Митчем құрбан болған Слаттери рөліндегі маскасын шешеді; ал Дуглас кісі өлтірушінің бірнеше бейнесінен жасалған монтаждың соңында өз макияжының бірін тастайды. Шындығында, фильмде Кертис, Митчем және Дуглас ғана түсті. Сенімсіз дереккөз: 2018 жылғы қаңтар. Ланкастер мен Синатра тек маскасыз көріністе ғана пайда болады, олардың рөлдерін есімдері көрсетілмеген актерлер орындады. Сол сияқты, Дугластың кейіпкерінің жасырынып алған кейбір бейнелерін кейіпкерлік актер Ян Мерлин орындады, ол жасырын түрде шақырылып, түсірілім басталғанға дейін шамамен бір жыл бойы Universal макияж суретшілерімен жұмыс істеді, кейде қиын жағдайларда және авторлық құқығы көрсетілмей. Кейіннен Мерлин осы туындыдағы жұмысынан алған тәжірибесін «Монтезуманы ату» атты триллер романына енгізді.

Өндіріс

Бірнеше сценарий жобасы болды, оның бірі «Vertigo» фильмінің авторы Алек Коппелге тиесілі, ал Энтони Вейлердің соңғы жобасы жарыққа шықты, ол ғана экранда көрсетілді. Элизабет Тейлор макияжбен жасырынып, кейіпкер рөлінде түсуге жоспарланған болатын. Бірақ, кейіпкерге айналу үшін макияж жасау және оны алып тастаудың қиын процесі туралы естіген соң ол бас тартты.

Үй медиасы

Адриан Мессенджердің тізімі 2009 жылы Universal компаниясының "Vault Series" сұраныс бойынша басылған DVD-де жарық көрді. Кейіннен ол Universal компаниясының 2016 жылғы DVD жинағына – "Кирк Дуглас: Жүз жылдық жинақ" – енгізілді. Бұл фильм Umbrella Entertainment таратып шығарған австралиялық PAL DVD форматында да қолжетімді. Джерри Голдсмиттің музыкалық қосымшасының түпнұсқа саундтрегі 2014 жылы Varèse Sarabande компаниясымен шығарылды.

Танымал мәдениетте

Beyond Our Ken "Мессенджер" атауын пайдаланып, жетінші серияның төртінші бағдарламасының басында, 15 желтоқсан 1963 жылы алғаш рет көрсетілген "есте сақтауға лайық фильм, одан кейінгі жарты сағатқа қарағанда әлдеқайда жақсы" деген пікір білдірді. 1970 жылы Get Smart сериалында Пат Полсеннің басты рөлде ойнаған "Адриан Листенджердің шатағы" атты фильмнің пародиасы көрсетілді, онда тізімдегі құпия агенттер жүйелі түрде жойылды. Эпизодтың атауы фильм атауының анаграммасы болып табылады. 1974 жылғы "Интернесин жобасы" фильмінің сюжеті "Мессенджер" фильмінің сюжетіне ұқсас, онда үкіметтік кеңесші болып тағайындалуға жақын адам өзінің өткеніне қатысты мәселелерді шешуге мәжбүр. 1990 жылғы Сидни Люметтің "Сұрақ-жауап" фильмі де көтеріліп келе жатқан саясаткерді бейнелейді, ол бұрынғы көше бандиті және кісі өлтіруші екенін білетін адамдарды жою үшін жемқор полицейдің көмегіне жүгінеді. 2010 жылғы "Қызыл" фильмінің сюжеті де "Мессенджер" фильмінің сюжетіне ұқсас, онда танымал бола бастаған адам бұрынғы әріптестерін жоюды жоспарлайды.