Кіріспе

Сидней обсерваториясы – мұраға алынған метеорологиялық станция, астрономиялық обсерватория, шаралар өткізілетін орын, ғылым мұражайы және білім беру мекемесі. Ол Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Сидней қаласындағы Миллерс-Пойнт елді мекенінде, Observatory Hill-де, Upper Fort Street көшесінде орналасқан. Оның жоспарларын Уильям Уивер, ал құрылысын Александр Доусон қадағалауымен 1857 жылдан 1859 жылға дейін Чарльз Бингеманн мен Эбенезер Дьюар салған. Ол Сидней обсерваториясы, Обсерватория, Форт-Филлип, Жел диірмені төбесі және Флагстафф төбесі аттарымен де белгілі. 2000 жылдың 22 желтоқсанында Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының мұралар тізіліміне қосылды. Бұл жер бұрын қорғаныс бекінісі, семафор станциясы, уақыт шары станциясы, метеорологиялық станция, обсерватория және жел диірмендері орналасқан жер болған. 19-ғасырдың басында "Жел диірмені төбесіне" салынған бекініс 19-ғасырда обсерваторияға айналды. Қазір ол жұмыс істеп тұрған мұражай, онда кешкі уақытта келушілер заманауи Шмидт-Кассегрен телескопы және 1874 жылы салынған тарихи рефрактор телескопы арқылы жұлдыздар мен планеталарды бақылай алады. Бұл Австралиядағы үздіксіз қолданылып келе жатқан ең көне телескоп.

Сайттың алғашқы кезеңдеріндегі қолданылуы

Сидней обсерваториясы Сиднейде маңызды орын болып табылады және бірнеше рет атауын өзгертті. 1790 жылдары алғашқы жел тегірмені орналасқан жерде ол Жел тегірмені төбесі деп аталды. 1804 жылдан бастап оны Форт-Филипп немесе Цитадель төбесі деп атады, бұл губернатор Кингтің нұсқауымен Сиднейде көтеріліс болған жағдайда пайдалану үшін осы жерде цитадель салу жоспары еді, бірақ ол ешқашан аяқталған жоқ. Бұл 1798 жылы Ирландиядағы көтерілістен кейін «Өлім немесе бостандық» жақтастарының көптеп келуіне байланысты болды, губернатор олардың кейбіреулері ең қауіпті мінезді және үнемі күдік тудыратын адамдар деп санады. Салыныс басталды, бірақ цитадель Блай билікке келгенге дейін аяқталмады. Маккуари кезеңінде цитадель туралы талқылаулар жалғасты, бірақ 1815 жылы азаматтық сәулетші болып тағайындалғаннан кейін Фрэнсис Гринвейдің алғашқы жұмысы – жартылай салынған ұнтақ қоймасынан басқа ештеңе болмады. 1803 жылы Губернатор Хантердің басшылығымен жаңа елді мекенді француз шабуылынан және бүлікші сотталғандардан қорғау үшін осы жерде Филип форты салынды. Фортты ешқашан осы мақсаттар үшін пайдалану қажеттілігі тумады. 1825 жылы форттың шығыс қабырғасы сигнал станциясына айналдырылды. Порттағы кемелерге және порттың оңтүстік басындағы сигнал станциясына хабар жіберу үшін тулар қолданылды. Бұл жер Маккуари кезеңінде және одан кейін Флагстафф төбесі деп аталды. 1811 жылға дейін осы жерге ту тіреуі орнатылды. Ту арқылы сигнал беру қиын процесс болды, сондықтан комиссар Бигге Маккуариге Саут-Хед пен Форт-Филиппке семафор орнатудың тиімді екенін кеңес берді. Ту мен семафор сигнал беру үшін әртүрлі комбинацияларда қолданылды. 1848 жылы колониялық сәулетші Мортимер Льюис Виндмилл төбесіндегі форт қабырғасының үстіне жаңа сигнал станциясын салды. Губернатор сэр Уильям Денисонның бастамасымен жеті жылдан кейін сигнал станциясының жанына толық обсерватория салу туралы келісімге қол жеткізілді. 1856 жылы бірінші үкіметтік астроном Уильям Скотт тағайындалды, ал жаңа обсерваторияның құрылысы 1858 жылы аяқталды. Обсерваторияның ең маңызды қызметі – уақыт шары мұнарасы арқылы уақытты беру болды. Күн сайын сағат 13:00-де мұнара үстіндегі уақыт шары төмен түсіп, төмендегі қала мен портқа дұрыс уақытты хабарлайтын. Сол уақытта Дауз-Пойнттегі зеңбірек оқ атып, кейіннен зеңбірек Форт-Денисонға көшірілді. Алғашқы уақыт шары 1858 жылдың 5 маусымында сағат 12:00-де төмен түсті. Бірақ көп ұзамай уақытты сағат 13:00-ге ауыстырды. Уақыт шары әлі күнге дейін күн сайын сағат 13:00-де түсіріледі, бастапқы механизм қолданылады, бірақ электр қозғалтқышының көмегімен, алғашқы күндерде шары қолмен көтерілгендей емес. 1901 жылы Австралия федерациясынан кейін метеорология 1908 жылдан бастап Одақ үкіметінің құзырына өтті, ал обсерватория астрономиялық жұмысын жалғастырды. Обсерватория астрографиялық каталогқа бақылауларын енгізуді, уақытты сақтауды және жұртшылыққа ақпарат беруді жалғастырды. Мысалы, күннің, айдың және планеталардың шығу және бату уақыттарын күн сайын Сидней газеттеріне обсерватория жеткізіп тұрды. 1926 жылы обсерваторияны жабу туралы ұсынысқа қиындықтар туды, бірақ 1970-ші жылдардың ортасына қарай ауаның ластануы мен қала жарығының күшеюі обсерваторияда жұмыс істеуді қиындатты. 1982 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметі Сидней обсерваториясын қазіргі Powerhouse мұражайының бөлігі ретінде астрономия және оған байланысты салалар мұражайына айналдыру туралы шешім қабылдады. 1821 жылдың қараша айында губернатор Брисбен астрономиялық құралдар жиынтығымен, обсерватория жоспарымен және астрономиялық тәжірибесі бар екі жеке қызметкермен – Карл Рюмкермен және Джеймс Данлоппен келді. Брисбен Парраматадағы губернатордың резиденциясында обсерватория құрды. Брисбен мен Рюмкер арасында даулар туды. Рюмкер лауазымын жоғалтты және Брисбен шақырылғанға дейін колониялық хатшы Рюмкерді қызметке қайта орналастырды. Келесі жылы жаңа губернатор Дарлинг Рюмкерді Австралиядағы алғашқы үкіметтік астроном болып тағайындады. 1831 жылы Данлоп обсерваторияның басшысы болып тағайындалды, ал Рюмкер Лондонға сапар барысында тағы да лауазымын жоғалтты.

Сипаттама

Обсерватория – итальян стиліндегі құмтастан салынған екі қабатты ғимарат. Сегізбұрышты негіздерде екі телескоп күмбезі және уақыт шары үшін төрт қабатты мұнара бар. Колониялық архитектор Александр Доусон 1858 жылы жобалаған ғимаратта экваторлық телескопты орналастыруға арналған күмбез, транзиттік телескопқа арналған ұзын, тар терезелері бар бөлме, есептеулер жүргізуге арналған кеңсе және астрономның тұрғын үйі болды. 1877 жылы батыс жағына кеңсе және кітапханаға арналған кеңістік, сондай-ақ тағы бір телескопқа арналған екінші күмбез қосылды. Генри Чемберлен Расселдің басшылығымен обсерваторияда Оңтүстік аспанның алғашқы астрономиялық суреттері түсірілді. Обсерватория бүкіл аспанды қамтитын алғашқы атлас – астрографиялық каталогты құрастыруға да қатысты. Сиднейде аяқталған бөлігі 1899 жылдан 1971 жылға дейін 70 жылдан астам уақытқа созылды және 53 томды құрады. Бір кезде обсерваторияда кеңселер, құрал-жабдықтар, кітапхана және астрономның тұрғын үйі орналасқан. Қазір ол қоғамдық обсерватория және астрономия мен метеорология мұражайы болып табылады. 1993 жылы Қазынашылық 1993 жылдың 11 қарашасында Сигнал станциясының хабаршылар үйін босатуға және оны мұражай ретінде пайдалануға принциптік келісім берді. 1995 жылы Сигнал станциясының хабаршылар үйі мұражай қызметкерлерінің кеңселері ретінде пайдалану үшін қайта жөнделді. Барлық қабырғалар сыланған, бірақ жылдар бойы біртіндеп жөнделіп, ауыстырылды. 1997 жылы көптеген түпнұсқа құралдар сақталды және бұрынғы орналасқан жерлеріне қайта орнатылды. 2008 жылы Сигнал станциясы қалпына келтірілді және Сидней обсерваториясының 150 жылдығын мерекелеу үшін Форт қабырғасының оңтүстік бөлігіне флагштоктың көшірмесі орнатылды. Бұл жоба National Trust-тің 2015 жылғы Мұра сыйлығын «Адаптивті қайта пайдалану» номинациясы бойынша жеңіп алды.

Мұра тізімі

2005 жылдың 20 қазанындағы мәлімет бойынша, обсерватория еуропалық мәдениет тұрғысынан ерекше маңызға ие. Оның портовый қаланың жанында және үстінде орналасқан ықпалды орны, кейіннен Сидней қаласы болған жерде, оны колонияның даму кезеңдерін көрсететін және оларға әсер ететін түрлі мақсатта қолдануға мүмкіндік берді. Осы мақсаттардың ішінде: диқандық (алғашқы жел жалпағы); қорғаныс (алғашқы және қазірге дейін сақталған форт құрылысы); байланыс (флагштоктар, алғашқы семафор және алғашқы электр телеграф желісі); астрономия, метеорология және уақытты есептеу. Жер астындағы және жер үстіндегі сақталған құрылыстар 195 жылдық қолданылу, техникалық даму және өмір салтының өзгеруіне куәлік ететін нақты құжаттық деректер болып табылады. Осылайша, олар зерттеулер мен халыққа түсіндіру үшін үздіксіз ресурс болып табылады. Сидней обсерваториясы 2000 жылдың 22 желтоқсанында Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының мұра тізіліміне төмендегі критерийлерге сай келуіне байланысты енгізілді. Бұл орын Жаңа Оңтүстік Уэльстегі мәдени немесе табиғи тарихтың бағытын немесе үлгісін көрсетуде маңызды. Обсерваторияның портовый қаланың жанында және үстінде, кейіннен Сидней қаласының үстінде орналасқан орны оны түрлі мақсатта қолдануға ыңғайлы етті. Олардың барлығы колонияның дамуындағы өзгерістерді көрсететін маңызды факторлар болды. Бұл орын көптеген тарихи тұлғалармен байланысты, олардың көпшілігі оның қалыптасуына үлес қосты. Олардың ішінде отарлық губернаторлар, әскери шенеуніктер мен инженерлер, сотталғандар, сәулетшілер және астрономдар бар. Бұл орын Жаңа Оңтүстік Уэльстегі эстетикалық ерекшеліктерді және/немесе жоғары деңгейдегі шығармашылық немесе техникалық жетістіктерді көрсетуде маңызды. Айналасындағы саябақтағы ескі инжір ағаштарымен шектелген порты мен қаланың көрінісі мен панорамасы оны ең әдемі және таңғажайып орындардың біріне айналдырады. Обсерватория мен тұрғын үй ғимаратының көркем итальяндық стилі мен стильдік ерекшелігі, сондай-ақ барлық негізгі құрылыстардың (тас және кірпіштен) жоғары сапасы, ерекше сапалы аумақ құруға мүмкіндік береді. Бұл орын Жаңа Оңтүстік Уэльстің мәдени және табиғи тарихын түсінуге көмектесетін ақпарат алуға әлеуетті. Жер астындағы және жер үстіндегі сақталған құрылыстар 195 жылдық қолданылу, техникалық даму және өмір салтының өзгеруіне куәлік ететін нақты құжаттық деректер болып табылады. Осылайша, олар зерттеулер мен халыққа түсіндіру үшін үздіксіз ресурс болып табылады.