Кіріспе

Испан фашисі, оның ұлы – Еуропалық парламенттің бұрынғы президенті.

Хосе Мария Гил Роблес и Киньонес де Леон (Саламанка, 27 қараша 1898 – Мадрид, 13 қыркүйек 1980) – испан саясаткері, CEDA партиясының жетекшісі және Испания азамат соғысына дейінгі кезеңдегі маңызды тұлға. 1935 жылдың мамыр айынан желтоқсан айына дейін соғыс министрі қызметін атқарды. 1936 жылғы сайлауда CEDA жеңіліске ұшырады және Гил Роблес пен оның партиясына деген қолдау азайды. Гил Роблес Франсиско Франкомен билік үшін күресуге ниет білдірмеді және 1937 жылдың сәуірінде CEDA партиясын таратуды жариялап, эмиграцияға кетті. Шетелде ол Испанияда билікті бағындыру үшін ортақ стратегия табу мақсатында испан монархистерімен келіссөздер жүргізді. 1968 жылы Овиедо университетінің профессоры атанды және "Peace Was Not Possible" ("Бейбітшілік мүмкін емес") атты кітабын шығарды. Гаага халықаралық трибуналының мүшесі болды. Франконың қайтысынан және оның режимінің аяқталуынан кейін Гил Роблес "Испания христиан демократиясы" партиясының лидерлерінің біріне айналды, алайда 1977 жылғы Испания парламенттік сайлауында партия қолдау таба алмады.

Ерте өмір

Хосе Мария Гил Роблес 1898 жылдың 27 қарашасында Саламанкада дүниеге келді. Ол Леоннан шыққан хидальголар әулетінен тараған консервативті испан заң ғалымы және карлист идеологы Энрике Гил Роблестің ұлы болды. Карлизм – Испаниядағы дәстүрлі саяси қозғалыс, мақсаты Бурбон әулетінің балама тармағын орнату еді. Хосе Мария Гил Роблес 1919 жылы магистр дәрежесін алды, ал 1922 жылы Ла Лагуна университетінде (Тенерифе) саяси құқық кафедрасын емтихан арқылы иеленді.

Саясат

Мигель Примо де Ривераның диктатурасы кезінде ол Католиктік аграрлық ұлттық конфедерацияның хатшысы және "Эль Дебат" жазу кеңесінің мүшесі болды. Екінші испан республикасы жарияланғаннан кейін ол Acción Nacional (Ұлттық іс-қимыл) партиясына қатысып, оған жетекшілік етті, кейіннен Acción Popular (Халық іс-қимылы) деп аталды. 1931 жылғы сайлауда ол Саламанкадан Кортес депутаты болып сайланды. Республика кезеңінде ол "кездейсоқшылдық" позициясын сақтады: Испания монархия немесе республика болғаны заңның діни принциптермен сәйкестігінен кем маңызды еді.

CEDA басшысы

Гил Роблес Испанияның Автономиялық Оңдық Конфедерациясын (CEDA) құрды, бұл консервативті католиктік партия, Анхель Эррера Орияның Acción Popular партиясының саяси мұрагері және «христиандық өркениет принциптерін нығайту және қорғау» үшін күресті. CEDA 1933 жылғы қарашада өткен сайлауда ең көп мандатты жеңіп алды, осылайша Гил Роблес Кортестегі ең ірі партияның төрағасы болды. Бірақ, солшыл партиялармен қақтығыстарды болдырмау үшін президент Никето Алкала-Замора Гил Роблес орнына Радикалды Республикалық Партиясының жетекшісі Алехандро Леррукты премьер-министр етіп тағайындады. 1934 жылы CEDA-дан үш министрді кабинетке тағайындау Астурияның солшыл кеншілерінің ереуіліне әкеп соқты, ол Республика үкіметіне қарсы көтерілді, бірақ сәтсіз аяқталды. Гил Роблес 1935 жылдың мамыр айынан желтоқсан айына дейін Леррук үкіметінде Соғыс министрі қызметін атқарды.

1936 жылғы сайлау, жеңіліс және көтеріліс

1936 жылдың ақпан айында Испанияда өткен жалпы сайлау кезінде CEDA Ұлттық фронт коалициясының ең ірі бөлігін құрады, оған Альфонсин монархистері мен карлистер де кірді. Гил Роблес "Барлық билік басшыға" ("Todo el poder para el Jefe") деген ұранмен үгіт жүргізді, және өзі Кортеске қайта сайланғанымен, консервативті Ұлттық фронт сайлауда шамалы айырмамен жеңіліске ұшырады, нәтижесінде билік солшылдарға көшті. CEDA өзінің көрсеткіштерін төмендетіп, 88 орынға ие болды, бұл 1933 жылы ұтып алған 115 орыннан кем. Солшыл Халықтық фронттың тар жеңісінен және CEDA-ның жеңілісінен кейін Гил Роблес пен оның партиясына қолдау азайды, дауыстар мен жақтастар 1934 жылы құрылған Фаланге партиясына көшті, оның 1936 жылғы сайлаудағы үлесі өте шамалы болды. Жеңіске жетпеген басшыларына қатты көңіл көшірген CEDA жастар ұйымы Juventudes de Acción Popular жаппай Фаланге партиясына өтті. Келесі айларда және қалыптасқан шиеленісті жағдайда Гил Роблес үкіметке қарсы төңкеріс дайындалып жатқанын жақсы білді. Кейіннен төңкеріске қатысы болмағанын мәлімдегеніне қарамастан, CEDA басшысы жоспардың барлық кезеңдерінен хабардар болды, ал оның партия мүшелері әскери және азаматтық жоспарлаушылар арасында байланыс жасауға көмектесетін маңызды рөл атқарды. Гил Роблес генерал Эмилио Моланың әскери бүлікшілеріне CEDA сайлау қорынан 500 000 песета аударуға рұқсат берді.

Азаматтық соғыс

Испаниядағы Азамат соғысы 1936 жылдың 17 шілдесіндегі көтерілістен кейін басталғаннан бастап, Гил Роблес Франсиско Франкомен билік үшін күресуге құштарлық танытпады немесе мұндай мүмкіндікке ие болмады. Франконың өзі Испанияда барынша оңшыл партиялардың бәсекелестігіне жол бермеуге ниеттенген еді, ал 1937 жылдың сәуірінде Гил Роблес CEDA таратылғанын жариялады. Азамат соғысынан кейін Гил Роблес эмиграцияға кетті. Шетелде ол Испанияда билікті бағындыру үшін ортақ стратегияға келу мақсатында испан монархистерімен келіссөздер жүргізді.

Кейінгі өмірі

1968 жылы ол Овиедо университетінің профессоры атанды және «Peace Was Not Possible» («Бейбітшілік мүмкін болмады») атты кітабын жариялады. Ол Гаагадағы Халықаралық трибунал мүшесі болды. Франконың қайтысы мен оның режимінің аяқталуынан кейін Гил Роблес 1977 жылғы Испанияның жалпы сайлауында аз қолдауға ие болған испандық христиан демократия партиясының жетекшілерінің біріне айналды.

Отбасы

Гил Робльдің ұлы Хосе Мария Гил Робль 1935 жылдың 17 маусымында Мадридте дүниеге келген. Әкесі сияқты, ол да саясатқа қатысып, Еуропалық Халық партиясы тобында Еуропа Парламентінің депутаты болды және 1997 жылдан 1999 жылға дейін Еуропа Парламентінің төрағасы қызметін атқарды.

Мұра

Гил Роблес – испан саясаты тарихындағы ерекше және даулы тұлға. Екінші республика кезінде оның саяси нанымының мәні үлкен өзгерістерге ұшырады немесе тыңдаушыларға қарай бейімделді, себебі ол көптеген қарама-қайшы мәлімдемелер жасаған. Бұл оның партиясы – CEDA-ның сипатында жақсы көрінеді, ол орташа католик республикашылдары мен ашық оңшыл монархистердің қолдауын алды.