Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Людвиг ван Бетховеннің фортепиано сонатасы
Piano sonata composed by Ludwig van Beethoven
Людвиг ван Бетховеннің фортепиано сонатасы № 1, f-минор, Op. 2 № 1, 1795 жылы жазылып, Йозеф Гайднға арналған. Ол 1796 жылы екінші және үшінші фортепиано сонаталарымен бірге жарияланды. Дональд Фрэнсис Тови былай деп жазды: "Сэр Хьюберт Парри [осы сонатаның] басын Моцарттың G минорлы симфониясының финалымен салыстырып, Бетховеннің текстурасының қаншалықты жақын екенін көрсете білді. Баяу бөлім Бетховеннің өзінің дыбыстық және ой-пікір байлығына нұқсан келтіретін, Моцартты еліктеудің сирек кездесетін жағдайларын жақсы көрсетеді, ал финалдың орталық эпизоды Моцарт стиліндегі дұрыс емес және біршама шашыраңқы құрылымды Бетховенге тән, қысқалықтағы және қараңғы құштарлықтағы тақырыптармен тікелей қақтығысқа алып келеді".
Ludwig van Beethoven's Piano Sonata No. 1 in F minor, Op. 2 No. 1, was written in 1795 and dedicated to Joseph Haydn. It was published simultaneously with his second and third piano sonatas in 1796. Donald Francis Tovey wrote, "Sir Hubert Parry has aptly compared the opening of [this sonata] with that of the finale of Mozart's G minor symphony to show how much closer Beethoven's texture is. The slow movement well illustrates the rare cases in which Beethoven imitates Mozart to the detriment of his own proper richness of tone and thought, while the finale in its central episode brings a misapplied and somewhat diffuse structure in Mozart's style into a direct conflict with themes as Beethovenish in their terseness as in their sombre passion".
I. Аллегро
Бірінші бөлім, кесімді уақыт өлшемімен, F минорындағы тоникалық кілтте және Бетховеннің заманындағыдай, дәстүрлі соната формасында. Бұл бөлімде үдемелі, толқыған сезім кеңінен байқалады. Туынды көтерілмелі арпеджио фигурасымен (Мангейм зымыраны деп аталады, Моцарттың 40-шы симфониясының төртінші бөлімін ашатындай), он алтыншы ноталық үштік бұрылыспен аяқталады. Бұл тақырыпты Арнольд Шенберг сөйлем формасының бастапқы мысалы ретінде пайдаланды. Бұл тақырып қайталанып, 8-ші такттағы жартылай тоқтауға жеткенше қысқартылады. Ұзақ емес, қызықты ферматадан кейін, көтерілмелі арпеджио мотиві енді сол қолмен орындалатын басым минор (C минор) кілтінде ұсынылады. Бұл имитациялық секвенциялармен (9–14 такттар) үздіксіз жалғасады, екінші кілтті дайындау үшін тиімді түрде көпір ретінде қызмет етеді (соната формасын қараңыз). A мажор кілтіндегі жартылай тоқтауға қарай үш рет (15–19 такттар) бас өрлеуі оң қолдағы синкопаланған төмендеу үшіншіліктерге қарсы орындалады, бұл A мажорды (F минорының салыстырмалы мажоры) екінші кілт ретінде анық белгілейді. (Салыстырмалы мажорды екінші кілт ретінде пайдалану – минор кілтті сонаталардың экспозициясы үшін ең дәстүрлі тәсіл.) Төмендеу арпеджиоға негізделген жаңа мелодиялық тақырып, үзіліспен орындалатын октавалардағы доминантты педальмен (20–25 такттар) ұсынылады. Бұл тақырып сонатаның ашылу тақырыбына анық сілтеме жасайды, екеуі де шартық ноталық арпеджиолар болып табылады, бірақ олардың контурын (көтерілуге қарсы төмендеу), артикуляциясын (легатоға қарсы стаккато) және гармониясын (ашылу тақырыбындағы тоникалық аккордқа қарағанда доминантты тоғызыншы аккордты көрсетеді) кері қайтарады. Бірдей музыкалық материалды қарама-қарсы тәсілдермен (тоникалық және екінші кілттерді көрсетеді) пайдалану арқылы қол жеткізілген бірлік пен қарама-қайшылықтың бұл екі жақтылығы Бетховен үшін тиімді құрал болды, ол оны өзінің басқа, әлдеқайда танымал F минорындағы фортепианолық сонатасы үшін де пайдаланды, Op. 57. Екінші тақырып, дәстүрлі соната формасынан күтілетіндей, А мажорда қалады, бірақ ол сонымен қатар оның параллельді минор кілтіне (A минор) де меңзеп өтеді. Төмендеу арпеджиодан кейін келген 3 ноталық мотивтің реттік қайталануынан (26–31 такттар) кейін, музыка каденциялық прогрессияны көрсететін күшті жабылу тақырыбымен (III6, IV6, V, V7) басталады, ол екі рет орындалады (33–40 такттар) және А мажор аккордымен берік аяқталады. Шағын кодетта (немесе каденция тақырыбы,
The first movement, in cut common time, is in the tonic key of F minor and in conventional sonata form, as was typical at Beethoven's time. A tense, agitated feel is ubiquitous throughout the movement. The piece opens with an ascending arpeggiated figure (a so called Mannheim Rocket, like that opening the fourth movement of Mozart's Symphony No. 40), culminating in a sixteenth note triplet turn. This theme was used by Arnold Schoenberg for his initial example of sentence form. This subject is reiterated and increasingly shortened until reaching a climatic half cadence in measure 8. After a short intriguing fermata, the ascending arpeggio motif is now introduced on the dominant minor key (C minor), played by the left hand. This is seamlessly continued by imitative sequences (mm. 9–14), effectively working as a transition preparing the secondary key (see sonata form). An ascending bass progression leading to a half close in the key of A major is played three times (mm. 15–19) against syncopated descending thirds on the right hand, all of which unequivocally establishes A major (the relative major of F minor) as the secondary key. (Using the relative major as secondary key is the most conventional procedure for minor key sonata expositions.) A new melodic subject based on a descending arpeggio is presented over a ceaseless dominant pedal in broken octaves (mm. 20–25). This subject clearly references the opening subject of the sonata, both being quarter note arpeggios, whilst contrasting with it by inverting its contour (descending vs. ascending), articulation (legato vs. staccato) and harmony (outlining a dominant ninth chord as opposed to the tonic chord in the opening subject). This dual quality of unity and contrast achieved by using the same musical material in opposite ways (to articulate the tonic and secondary keys respectively), proved to be an effective device for Beethoven, which he would use again for his other much more famous piano sonata in F minor, Op. 57. The second subject stays in A major throughout, as would be expected of conventional sonata form, although it also hints its parallel minor key (A minor). After sequencing iterations (mm. 26–31) of the 3 note motif that followed the descending arpeggio, the music seems to take off on a loud closing theme outlining a cadential progression (III6, IV6, V, V7). which is played twice (mm. 33–40) and solidly resolves to an A major chord. A little codetta (or cadence theme,
III. Менюетто және трио (Алегретто)
Үшінші бөлім – ф-минордағы минует, формасы тұрғысынан дәстүрлі. Онда екі қайталама бөлім бар, одан кейін F мажордағы трио екі қайталама бөлімде орындалады, сосын алғашқы минует қайта ойналады. Минует синкопалармен, күрделі үзілістермен және айқын динамикалық контрастпен ерекшеленеді, сондай-ақ көптеген минор минуеттер сияқты, мажор және минор тоналды аралығындағы біршама көңілді жайлы тонға ие. Трио ұзақ, лирикалық фразалар негізінде құрылған, олар оң және сол қолдар арасында имитациялық полифониямен алмасып өтеді. Триодан кейін негізгі тақырып қайта орындалады (да капо).
The third movement, a minuet in F minor, is conventional in form. It contains two repeated sections, followed by a trio in F major in two repeated sections, after which the first minuet returns. The minuet is characterized by syncopations, dramatic pauses and sharp dynamic contrast, and like many minor key minuets has a somewhat melancholy tone spanning major and minor tonality. The trio is built around longer, more lyric phrases that pass between the right and left hands in imitative polyphony. The main material is reprised (da capo) after the trio.
IV. Престиссимус
Төртінші бөлім, бірінші және үшінші бөлімдер сияқты, тоникалық минор (F минор) тонында, кесілген уақыт өлшемінде (cut common time) және престиссимо ("өте жылдам") темпімен берілген. Ол өзгертілген сонаталық алегро формасында, онда даму бөлімі контрастты ортаңғы бөліммен (эпизодпен) алмастырылған. Бөлім сол қолдағы жылдам триольді сегіздік ноталармен арпеджиомен басталады, одан кейін екі уақыттан соң стаккатодағы шартылық ноталардағы негізгі үш аккордты мотив енгізіледі (жоғарыда көрсетілген). Триольді сегіздік ноталардың фигурасы экспозицияның көп бөлігінде, негізгі мотивтің "бір нәрсені құлшынып, шарлап іздеу" сипатымен бірге кеңінен таралған. (13–21-ші такттар) аралық бөлім доминантты минор (C минор) тонына модуляцияланады, онда лирикалық, бірақ әлі де толқыған тақырып екі рет ұсынылады. Бетховеннің дәстүрлі жақын мажор тонының орнына доминантты минорды екінші тоналдық орта ретінде таңдауы ерекше. Экспозиция C минор тонында (50–56-шы такттар) қуатты түрде аяқталады, бірінші тақырыптың аккордты мотивінің қайталануымен және қайталанады. Әдеттегі алегро сонаталық бөлімнен күтілетіндей, бұрынғы материалды дамытудың орнына, келесі ортаңғы бөлім жақын мажор (A мажор) тонындағы тыныш жаңа тақырыппен басталады, осылайша экспозицияның екінші тонындағы оның болмауына өтемақы төлейді. Бұл A мажор тақырыбы шартылық ноталарда берілген, экспозицияның көп бөлігін қамтыған триольді сегіздік ноталардан демалыс береді. Бұл мажор тақырыбы сонатаны ашатын "ракета" тақырыбына жауап береді (екі де жоғары қарай бағытталған, біреуі лирикалық және мажор, екіншісі соққылы және минор). Ол күрделі екі бөлімді формада құрылған, онда екі фраза да сәл өзгертілген түрде екі рет орындалады. Одан кейін экспозицияның бірінші тақырыбы мен ортаңғы бөлім тақырыбының кезектесетін мотивтеріне негізделген кеңейтілген қайталану бөлімі келеді. Реприза (138–192-ші такттар) экспозицияны дерлік толықтай қайталайды (динамика мен тембрдегі шамалы өзгерістерден басқа), бірақ барлық материал енді тоникалық (F минор) тонында берілген, дәстүрлі сонаталық формадан күтілетіндей. Бөлім төмен түсетін триольді сегіздік ноталармен арпеджиода фортиссимомен аяқталады, бұл арпеджиомен жоғары қарай басталатын сонатаға симметриялық аяқталу беру үшін жасалған болуы мүмкін. Алғашқы басылым (1796 жылы жарық көрген) және басқа да ерте басылымдар орындаушыға екінші бөлімді қайталауға кеңес береді. Алайда, Дональд Фрэнсис Тови қайталаудың дыбысы "өте жаман" екенін айтқан.
The fourth movement, like the first and third, is in the tonic minor key (F minor), is in cut common time and bears the tempo marking prestissimo ("very fast"). It has the form of a modified sonata allegro movement, in which the development section has been replaced with a contrasting middle section (or episode). The movement opens with fast triplet eighth note arpeggios on the left hand, over which the main three chord motif in staccato quarter notes is introduced two beats later (shown above). The eighth note triplet figuration pervades throughout most of the exposition, alongside the main motif's character of "energetic, frantic pursuit of something elusive". A transitional passage (mm. 13–21) modulates to the dominant minor key (C minor), where a more lyrical but still agitated theme is presented twice. It is noteworthy that Beethoven chose the dominant minor key as the secondary key, instead of the more conventional relative major. The exposition closes emphatically on C minor (mm. 50–56), with iterations of the first subject chordal motif, and is repeated. Instead of developing earlier material (as would be expected of a conventional allegro sonata movement), the following middle section starts off with a peaceful new theme in the relative major key (A major), thus compensating for its absence as the exposition's secondary key. This A major theme is articulated in quarter notes, providing a respite from the eighth note triplets that pervaded most of the exposition. This major theme provides the answer to the rocket theme that opens the sonata (both ascending, one lyrical and major, the other percussive and minor). It is structured on compound binary form, where both phrases are played twice each in slightly varied fashion. This is followed by an extended retransition based on alternating motives from the exposition first subject and the middle section theme. The recapitulation (mm. 138–192) reprises the whole exposition nearly identically (apart from very slight changes in dynamics and voicings), but significantly all the material is now re stated in the tonic key (F minor), as would be expected of any conventional sonata form. The movement ends on a fortissimo eighth note triplet descending arpeggio, perhaps to give a symmetrical ending to a sonata that opened with a raising arpeggio. The first edition (published in 1796) and other early editions direct the performer to repeat the second section. However, Donald Francis Tovey thought that following the repeat sounded "very crude".