Кіріспе

Раввин Менахем Шмуэль Давид Райчик (15 наурыз 1918 жыл - 4 ақпан 1998 жыл) – Хабад-Лубавич хасидтік қозғалысының ортодоксал раввині және Калифорния штатындағы Лос-Анджелесте Хабад қызметін бастаушы. Райчик алтыншы және жетінші Любавичер Реббелердің шалиахы қызметін атқарды.

Ерте өмір және білім

Ол Польшаның Млава қаласында дүниеге келген. 1936 жылы атақты Амшиновер ребесінің кеңесімен жас Райчик Польшаның Отвак қаласындағы Томчей Темимим иешивасына оқуға түсті, онда ол Хабадтың синтез, білім және жеке тұлғаны жетілдіру ілімдерін үйренді. Оның құрдастары оның мицвоттарды ұқыпты сақтағанын және құлшыныспен дұға ететінін еске алады. Оның сенбі күнгі таңғы намазы алты сағатқа дейін созылып, Хабад дәстүріндегі ұзақ ойларға толы болды. Түнде, ұйықтамас бұрын дұға оқығанда, Райчик таңғы намаз уақыты келгенше, кейде сағаттап өзін-өзі зерделеп, терең ойға шұғыл болар еді. Күндіз ол өткір ақылымен Талмудты жан-жақты зерттеді. Осы Любавич иешивасында жас Райчик алтыншы Любавич ребесі, раввин Йосеф Ицшок Шнеерсонға жақын болды. Ұзақ уақыт өтпей ол ребесінің сөздерін жаттап, қайталайтын, хоизрим деп аталатын арнайы топқа енді.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде

1939 жылдың соңында Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Райчик және оның иешивадағы әріптестері Отвакты тастап қашуға мәжбүр болды. Сол жылы Ханукаға дейін қалған аз уақыт ішінде Райчик досымен бірге Польшаның Варшава қаласына жетті, онда Ребе оларды жолға шығарып, Вильнюске (Литва) қашу үшін ақша берді. Литваға жеткен соң Райчик Германия басып алған Польша мен Балтық елдерінен оқушыларын құтқару үшін тынымсыз еңбек етті. Шекара полициясымен бір рет ұсталғанына қарамастан, ол контрабандалық операцияларды ұйымдастырып, көптеген босқындарды шекарадан қауіпсіз жерге жеткізді. Литвадағы Жапония консулы Чиуне Сугихара еврей босқындарына жапон паспорттарын беру үшін дипломатиялық мансабынан бас тартып, осы іске батыл қадам жасағанда, Райчик оның және басқа студенттердің визаларын алуға көмектесті. Кобеде (Жапония) шамамен бір жыл өткізгеннен кейін, иешива тағы бір рет көшірілді, бұл жолы Шанхайға (Қытай), онда көптеген еврейлер соғыс жылдарын өткізді. Шанхайда Раввин Райчик құрылысы бұзылған Лубавич иешивасының негізін қалады. Мектептің күнделікті жұмысын қадағалаумен қатар, достары оның кіші оқушыларға мейірімді тәрбиеші ретінде қызмет еткенін еске алады. Оған көптеген мүмкіндіктер берілсе де, Райчик соңғы оқушы шыққанға дейін, 1946 жылға дейін қалуды жөн көрді. Осы кезеңде Райчик Ребемен үнемі байланыста болды, ол неміс басып алған аймақтардағы және Ресейдегі еврейлерді құтқару үшін үлкен қаржы жинағанмен қатар, Шанхайға көмек жіберу үшін де ақша жинады.

Америка жылдары

Райчик АҚШ-қа жеткенде, Ребе оны бірден күйеуінің ұлы және кейіннен оның ізбасары болған раввин Менахем Мендель Шнеерсонның қанатына алды. Ол пойызбен Солтүстік Американы аралап, еврейлерді топтап немесе жеке-жеке іздеп, жергілікті қауымдастықтың қажеттіліктерін анықтап, еврейлік ұлттық сананы нығайтуға жіберді. Айлар бойы Райчик АҚШ-ты шарлап, сардина, жеміс-жидек және көкөністермен тамақтанды, Чаттануга, Теннесси және Шайенн, Вайоминг сияқты жерлердегі еврейлерді аралап, мектептер мен миквалар құрып, болашақ еврей жаңғыруының жолын дайындады. Райчик өзінің әдемі мінезі мен мейірімділігімен бірден көзге түсті. АҚШ-тың көптеген қалаларындағы соғыстан кейінгі еврей инфрақұрылымының көп бөлігі Райчиктың қажырлы еңбегінің нәтижесі болып табылады. 1948 жылы Леа Раппопортқа үйленгеннен кейін, ол өзі Холокосттан аман қалған, Райчик пен оның жаңа әйелі Лос-Анджелес, Калифорнияға алтыншы Ребедің жеке өкілі ретінде жіберілді. 1950 жылы алтыншы Ребе қайтыс болғаннан кейін, Райчик Ребенің күйеу баласы, раввин Менахем М. Шнеерсонды қозғалыстың жаңа басшысы болуға шақырған Любавич хасидтерінің қатарында болды. Жаңа Ребе, Райчиктерді Лос-Анджелеске жіберуді ұсынған, Райчикке оның лауазымы бір ғимаратпен шектелуі керек емес, «оның желісі бүкіл қала мен айналасына таралуы керек» деп хат жазды. Лос-Анджелеске Хабад шлухі ретінде жұмыс істеуден басқа, Райчик еврей дінін тарату және болашақ шлухимдерге жол ашу үшін жыл сайын бірнеше ай бойы АҚШ-та саяхаттауды жалғастырды. Любавич Ребесінің саяхатшы өкілі ретіндегі оның тағы бір міндеті – Ребенің жеке пайдалануына арналған қаражатты (маимд деп аталады) жинау болды. Бұл қаражат – хасидтердің жыл сайын дәстүрлі түрде беретін белгілі бір сомасы емес. 1967 жылдың көктемінде (алты күндік соғыс басталғанға екі күн бұрын, 3 маусымда) Ребе Мивца Тефилинды бастау туралы бұйрық берді. Бұл Хабад хасидтерінің барлық еркек еврейлерге, олардың діни деңгейіне қарамастан, Тефилин мицвасын (филактерияларды) күнделікті орындауға ықпал ету жөніндегі халықаралық науқаны болды. Райчик бұл іске белсенді қатысып, Лос-Анджелестің Фэрфакс ауданында күнделікті айналып, сол күні тефилин кимеген еврей еркектерін іздеді. Ол әрқашан тефилинмен жүретін және оны ұшақтарда, әуежайларда, пойыздарда, Ақ үйде, сауда орталықтарында және басқа да жерлерде адамдарға киюге көмектесетін. Ол 1997 жылдың желтоқсан айында инсульт болғанша осы амалды жалғастырды. 1990 жылы Райчик Меркос Л'Иньоней Чинухтың (Любавич қозғалысының білім беру бөлімі), Махане Израильдің (әлеуметтік қызмет бөлімі) және Хабад Хабадтың дүниежүзілік желісін басқаратын Агудас Хазидей Хабадтың атқарушы кеңесіне тағайындалды. Өмірінің соңында Райчик Паркинсон ауруынан қатты зардап шекті, бірақ оның қарбалас кестесіне кедергі келтірмеуге тырысты. Ол 1998 жылдың 4 ақпанында қайтыс болды. Оның Лос-Анджелес және Нью-Йорктегі жерлеу рәсіміне мыңдаған адам қатысты. Нью-Йоркте жерлеу процессиясы 770-ші Шығыс Парквейден өтіп, Куинстегі Ескі Монтефиоре зиратына жетті, онда ол өзі адал қызмет еткен екі Любавич Ребесінің қабіріне жақын жерге жерленді. Оның артында он баласы мен олардың отбасылары қалды, олардың көптегені өздерінің қауымдастықтарында шлухим және көшбасшы болып қызмет етеді. Оның әйелі Лея 2007 жылдың тамызында қайтыс болды.