Кіріспе

1665–1728 ж. Джон Вудвард (1 мамыр 1665 – 25 сәуір 1728) – ағылшын табиғаттанушысы, антиквар және геолог, Кембридж университетіндегі Вудвард геологиясы профессурасын өсиет бойынша құрған адам. Қазіргі ғылым деп аталатын саланың бақылау мен тәжірибеге негізделген дамуына үлкен үлес қосса да, оның теорияларының көбі қазірге дейін жеткен жоқ.

Өмір

Вудвард 1665 жылдың 1 мамырында немесе 1668 жылы Дербиширдегі Вирксворт ауылында дүниеге келген. Оның отбасы Глостерширден шыққан болуы мүмкін; анасының бойжеткендегі тегі Бурдет еді. 16 жасында ол Лондонға зығыр мата сатушының шәкірті болу үшін барды, бірақ кейіннен Карл II-нің дәрігері доктор Питер Барвиктен медицинаны оқыды. Университетке ешқашан бармаған, бірақ жетекші дәрігер ретінде Вудвард 18 ғасырдың басында Англиядағы Ежелгілер мен Жаңашылдар арасындағы даудың медицина және басқа да салалардағы "жаңашыл" жақтағы көрнекті тұлғасы болды. 1692 жылы Вудвард Грэшем физика профессоры болып тағайындалды және 1693 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. 1695 жылы архиепископ Тенисон және Кембридж университеті оған медицина докторы (M. D.) дәрежесін берді. 1702 жылы ол Корольдік дәрігерлер колледжінің мүшесі атанды. Вудвард 1728 жылдың 25 сәуірінде қайтыс болды және Вестминстер аббаттығының негізгі залында жерленді. 1732 жылы мүсінші Питер Шемейкерстің жасаған Вудвардқа арналған ескерткіші аббаттықта орнатылды.

Шығармалары

1699 жылы Джон Вудвард сулы өсіру (гидропоника) тәжірибелерін мылтық шайырмен жариялады. Ол таза емес су көздерінде өсетін өсімдіктердің дистилленген судағы өсімдіктерге қарағанда жақсы өсетінін анықтады. Оқушы кезінде ол ботаника мен табиғаттануға қызығушылық танытты, ал Глостерширге сапарларында онда табылған қазбаларды (фоссилдерді) байқады. Ол өзінің әйгілі коллекциясын құра бастады. 1695 жылы «Жер және жер бетіндегі денелердің, әсіресе минералдардың табиғи тарихына қатысты эссе» (2-ші басылымы 1702, 3-ші басылымы 1723) жариялады, одан кейін «Әлемнің барлық бөліктерінде байқаулар жасау туралы қысқаша нұсқаулар» (1696) жарық көрді. Кейін ол «Англияның қазбаларының табиғи тарихына қатысты талпыныс» (2 томдық, 1728 және 1729) атты еңбегін жазды. Осы еңбектерінде ол жердің тасты беті қабаттарға бөлінгенін және оның ішіндегі қазбалардың бастапқыда теңізде пайда болғанын көрсетті; бірақ оның тау жыныстарының қалыптасу әдісі туралы пікірлері қолдау алмады. Джон Арбутнот оларды сатираға айналдырып, Вудвардтың классикалық әдісі мен жеке сыбайлас жемқорлық деп санайтын нәрсесін қынжырлады. Дегенмен Вудвард тау жыныстары, минералдар және қазбаларды егжей-тегжейлі сипаттаған өзінің толық каталогын жасады. Вудвардтың «Физика және аурулардың жағдайы, әсіресе шешек» (1718) Джон Фрейндпен шешек ауруы бойынша ұзаққа созылған даудың нәтижесінде жазылды. Екеуі де бір-бірін науқастарын өлтірген деп айыптады (қазіргі заманғы көзқарас бойынша, сол дәуірдегі көптеген дәрігерлерден бұл жазадан қашу мүмкін емес). Вудвард өзінің тәжірибелік дәлелдері шешектің «өт тұздарының» артық болуынан пайда болатынын көрсетті, ал Фрейнд аурудың себептерін білуге болмайтынын айтты.

Доктор Вудвордтың қалқаны

Джон Кониерс Лондондық теміршіден сатып алған танымал қалқанды Вудвордтың қайтыс болғаннан кейін оның бір қызы сатты. Қазір Британ мұражайында сақталатын бұл қалқан 16 ғасырдың ортасындағы француз Ренессансының классицизм стиліндегі қалқан ретінде танылады, мүмкін Карл II-нің Корольдік қару-жарақтарынан сатылған болуы мүмкін, бірақ Вудворд және басқалар оны римдік деп есептейді. Вудворд 1713 жылы осы қалқан туралы зерттеме жариялады, бұл Александр Поуптың сол жылы жазылған, бірақ 1733 жылға дейін басылмаған «антиквариаттың әдеміздігі» туралы сатирасын тудырды. Вудворд Поптың доктор Джон Доннның төртінші сатирасында екі рет есімдерін атайды және Поптың «Дунсиада» поэмасындағы «Муммиус» кейіпкерінің прототипі болуы мүмкін.

Мұра қалдыру

Вудвардтың өсиеті бойынша оның жеке мүлігі мен заттары сатылып, жылдық құны 150 фунт стерлинг болатын жер сатып алынып, Кембридж университетіне берілуі тиіс болды. Лектор таңдалып, оған Жердің табиғи тарихында қарастырылған тақырып бойынша жылына кем дегенде төрт лекция оқу үшін 100 фунт төленеді. Осылайша Вудвард атындағы геология профессурасы құрылды. Ол сондай-ақ өзінің ағылшын қазбаларының жинағын университетке мұра етіп қалдырды, оны геология лекторының қамқорлығына тапсыруды өсиет етті. Бұл Кембридж Вудвардиан мұражайының негізін қалады, оның экспонаттары кейін Седжвик жер ғылымдары мұражайына көшірілді.