Кіріспе
Смолторн (халық саны: 5,827 – 2011 жылғы халық санағы) – Англияның Стаффордшир графтығындағы Сток-он-Трент қаласындағы аудан. Ол қаланың солтүстік-шығысында, Бёрслем қаласына жақын орналасқан. Смолторн солтүстікте Брэдли және Челлмен, шығыста Нортон-ин-де-Мурспен, оңтүстікте Снейд Гринмен, ал батыста Бёрслеммен шектеседі.
Әкімшілік
Барлық Смолторн Сток-он-Трент Солтүстік парламенттік сайлау округіне толығымен кіретін болса да, жергілікті басқару үшін ол екі бөлек сайлау округіне бөлінді: Бёрслем Солтүстік және Шығыс аңғары. Смолторнның Шығыс аңғарына жататын бөлігі кейде Нью-Форд деп аталады және осы атпен белсенді Тұрғындар қауымдастығы жұмыс істейді. Смолторнның Бёрслем Солтүстік бөлігінде де «A Better Smallthorne» деп аталатын белсенді Қоғамдық тобы бар, ал Джули Уолтон қазіргі төрағасы. 2011 жылы Смолторн біріктіріліп, бір округке айналды, ал 2015 жылы Лейбористік партиядан кандидат болған Кэнди Четвинд сайланды, ол Мэтт Уилкокстың орнын басты. 115 жыл бойы Смолторн Сток-он-Тренттен әкімшілік тұрғысынан бөлек болды. 1807 жылдан 1894 жылға дейін Смолторн (және Форд Грин), Бемерсли, Нортон, Нортон Грин және Милтонмен бірге Моорс епархиясындағы Нортонның бір бөлігі болды. 1807 жылы «Ньюкасл аймағындағы шатырлар мен шіркеулерді, Бурслем, Уитмор, Бакналл кум Багналл және Нортонды Сток-апон-Трент шіркеуінен бөліп, оларды бес аудандық шіркеуге айналдыру туралы акт» атты парламенттік заң қабылданды. Кедейлер заңына сәйкес, 1834 жылы приход Лик одағының құрамына кірді. 1850 жылдардағы саяхатшы «бүкіл приход суық, төбелі, көмірге бай, көмір әртүрлі тереңдікте, 4-7 фут қалыңдықта кездеседі» деп байқаған. Смолторн бұрын Нортон приходіндегі шатыр болды. 1894 жылдың 31 желтоқсанында Смолторн жеке азаматтық приходқа айналды, ал 1922 жылдың 1 сәуірінде приход таратылып, Сток-он-Трентке қосылды. 1921 жылы приходтың халқы 7726 адамды құрады. 1894 жылдан 1922 жылға дейін Смолторн Смолторн қалалық округінің бір бөлігі болды. 1922 жылы қалалық округ таратылды, оның көп бөлігі Сток-он-Трент округінің құрамына кірді. Бір кезде кеңес штабы ретінде пайдаланылған ғимарат әлі де сақталған және оны Смолторн зиратының жанынан табуға болады. Штаб алдымен емхана ретінде, содан кейін 1990 жылдардың басында жабылатын кітапхана ретінде жұмыс істеді. Қазір ол жерлеу бюросының кеңсесі болып табылады. Бұл ғимаратта Смолторн қалалық округтік кеңесінің гербін көруге болады, бірақ онда «Смолторн жерлеу кеңесі» деген жазу бар. Поттерилердің алты қаласы мен Смолторнның әкімшілік жағынан бөлек болуының бір қызықты салдары – көптеген көше атауларының қайталануы болды. Бұл біріктірілгеннен кейін шатасуға әкелді. Осылайша, 1950 жылдардың басында көптеген көшелердің атауын өзгертуге тура келді. Смолторнда жиырма көшеге жаңа атаулар берілді, соның ішінде Форд Грин Роуд (бұрынғы Лик Роуд), Козли Стрит (бұрынғы Эдвард Стрит) және Престон Стрит (бұрынғы Уэдгвуд Стрит). Смолторндағы атаулардың өзгеруінің нақты күні бірнеше құжатта көрсетілген және ол 1951 жылдың 27 тамызы болып табылады.
Өнеркәсіп
Бүгінде Смолторнда ауыр өнеркәсіптің ізі де қалмаған, бірақ бұл салыстырмалы түрде жаңа құбылыс. Бұл аудан бұрын каналмен және бес кенішті – Корнхилл, Холден Лэйн, Интейк, Нортон және Пинфольд; Форд Грин темір зауыты; құю шеберханасы; тізбек, кабель және якорь өндірісімен қамтамасыз еткен көптеген минералдық теміржолдармен кесіліп өтілген. Бұл желілер Форд Грин Холлының жанындағы Биддульф аңғарының негізгі желісімен қосылған. Фоксли, Калдон каналының тармағы, өзі Трент және Мерси каналының тармағы болған, теміржолдар келгеннен кейін толық қолданыстан шығып, уақыт өте келе оның іздері жойылды. Биддульф аңғарының желісі, кейін Солтүстік Стаффордшир теміржолының бір бөлігіне айналған, 1859 жылы ашылды, ал 1864 жылы «Форд Грин және Смолторн» атты жолаушылар станциясы жұмысын бастады. 1927 жылы Сток пен Биддульф арасындағы жолаушылар тасымалы тоқтатылды, бірақ кейбір арнайы экскурсиялық пойыздар 1962 жылға дейін жүріп тұрды. Жол бойындағы ауыр өнеркәсіптің төмендеуімен бірге, желі біртіндеп нашарлап, 1977 жылы (Нортон кеніші жабылған кезде) Форд Грин мен Милтон Джанкшн арасындағы соңғы бөлігі жабылды. 1970 жылдардың аяғына дейін Смолторн көмір өндіру аймағы болып келді. 1960 жылдардың ортасында «Смолторн Банкі» (қазіргі негізгі сауда орталығы) маңында бір шақырымнан аспайтын қашықтықта Нортон (Форд Грин), Снейд (Бурслем) және Хэнли Дип Пит сияқты үш ірі кеніш болды, ал тағы да бірнеше кеніштер жұмысқа баруға ыңғайлы қашықтықта орналасқан. Айналасындағы аудандарға шашыраңқы орналасқан көптеген жұмысшылар клубтарының бірі әлі де Нортон кеншілерінің әл-ауқатын жақсарту институты және крикет клубы деп аталады және Смолторндағы Қоғамдық көшесінің жанында орналасқан.
Қасиетті Құтқарушы шіркеуі
1850 жылы Смолторнда 2000-нан аз адам тұрды және бұл аймақ Мордағы Нортон ауылдық округінің бір бөлігі болды. Адамдар Лорд Нортонға тиесілі шахталарда немесе Роберт Хитке тиесілі темір зауытында жұмыс істеді. Нортонның Сент-Бартоломей шіркеуі өсіп келе жатқан халыққа қызмет ету үшін тым кішкентай болды, сондықтан Лорд Нортон шіркеу үшін жер және қаржы бөлді. Ол сондай-ақ шіркеу мектебі үшін жер сыйлады, пасторға жылына 80 фунт стерлинг жалақы берді және 1851 жылы 400 фунт стерлингке бағаланған жерді пасторлыққа берді. Смолторндағы жаңа шіркеу ғимараты да әлі де кішкентай болды. 1885 жылы Роберт Хит 1000 фунт стерлинг жұмсап, Оңтүстік қанатты және Солтүстік трансепті қосты. 1990 жылдардың басына қарай шіркеу ғимараты шамамен 150 жылдық тарихқа ие болып, ескіргендігін көрсетті. Шіркеу кеңесі мен қауым кең ауқымды қалпына келтіру жұмыстарын жүргізуге мүмкіндік алды.
Бастапқы методизм
Форд Грин жолынан тыс Смолторн көшелерінің бірі «Примитив көшесі» деп аталады. Бір жүз жылдан астам уақыт бойы, бұл көшеде екі қатар қарапайым үйлер салынған. Бұл үйлер қазір бұзылып, аудан ішінара қайта жаңартылған. Көшенің маңыздылығы оның атында. «Примитив көшесі» атауы XIX ғасырдың ортасындағы ықпалды протестанттық христиан қозғалысы – примитивтік методизмнен алынған. Жақын жерде, Сангстер-лейнде примитивтік методист шіркеуі, сондай-ақ Виктория методистік шіркеуі (жақында өрт салдарынан қиратылған) және Салем методистік шіркеуі орналасқан. Солтүстік Стаффордширдің көмірлі аймағында осындай шіркеулер көп болған, бірақ 1932 жылы Ұлыбританиядағы үш негізгі методистік топ – веслиандар, примитивтік методистер және біріккен методистер бірігіп, қазіргі методистік шіркеуді құрды. Соңғы жылдары көптеген шіркеулер жабылды, қазір Смолторнда тек Салем методистік шіркеуі ғана қалды. 1874 жылы салынған бұл ғимарат, 2010 жылы қайта жаңартылды, мүгедектерге қолжетімділік талаптарын қанағаттандыру үшін қаражат жиналып, гранттар алынғаннан кейін. Примитивтік методизмді екі христиан дінге келген адам – Бакналл туған Хью Борн (1772–1852) және Бёрслем туған Уильям Клоуз (1780–1851) құрды. Борн және оның жақтастары бастапқыда «Лагерь жиыны методистері» деп аталды, себебі олар уағыз айту, дұға ету және күнәларын жария ету үшін үлкен ашық ауа жиындарын ұйымдастырды. Смолторн бастауыш мектебінің сыртындағы Четвинд көшесінен қозғалыстың ерте тарихындағы үш маңызды орынды көруге болады: Моу Коп – 1807 жылғы 31 мамыр және 19 шілдеде өткен алғашқы екі лагерь жиынының орны; Нортон-ин-зе-Мурс – 1807 жылғы 23 тамыздағы үшінші лагерь жиынының орны; және Чаттерли Уитфилд кенішінің бұрандасы мен тау-кен қалдықтары, оның артында Хью Борнның өмір сүрген және қайтыс болған Bemersley кішкентай бұрынғы кеншілер ауылы орналасқан. 1907 жылы примитивтік методистер Моу Копта жаңа лагерь жиынымен жүз жылдығын тойлады, онда шамамен 100 000 адам қатысты. Примитивтік методистер көшеде ән айтуға бейімділігі үшін «Рантерлер» деп аталды. Мемлекеттік білім беру жүйесі пайда болғанға дейін, Смолторнның көптеген балалары бастауыш білімдерін примитивтік методистік жексенбілік мектептерде «Рантерлерден» алған.
Қасиетті Мария шіркеуі
1875 жылы Смолторн қаласындағы Куин-стритте (қазіргі Бриерли-стрит) Сент-Мэри католик мектебінде шапель ашылды. Ол 1895 жылға дейін Кобридждегі Сент-Питер шіркеуінен қызмет көрсетілді, содан кейін жаңа Бёрслем миссиясына берілді. 1895 жылы Кобридж миссиясынан Бёрслем, Смолторн және Вольстантонды қамтитын миссия құрылды, Кобридждің көмекші діни қызметкері тұрақты діни қызметкер ретінде тағайындалды. Смолторн 1923 жылы жеке приходқа айналды, содан бері тұрақты діни қызметкер болып табылады және приходтың римдік католик халқы 1920 жылдардың соңынан бері шамамен 600 адамды құрап келеді. 1905 жылы жаңа ғимарат салынды, ол Куин-стрит (қазіргі Бриерли-стрит) мен Лорд-стрит арасында орналасқан, бірақ жоғарыдағы және төмендегі террасалар, мүмкін, 1909 жылдан кейін ғана салынған. Ғимараттың Бриерли көшесіне қараған жағында 1905 жылды көрсететін дата тасы бар. Басқа шекаралары – оңтүстік-батысқа қарай Кемп-роуд және солтүстік-шығысқа қарай Эдвард көшесі (қазіргі Козли көшесі) болды. Смолторн жеріндегі соңғы неке тойы 1968 жылы болды, ал 1969 жылы Нортон жеріндегі жаңа ғимарат ашылды. Жаңа Сент-Мэри шіркеуі мен жеке мектебі Форд Грин-роудтағы Нортон қаласында, Спрагг Хаус-Лейннің қарсы бетінде орналасқан.
Демография
Смолторн қаласында зейнеткерлер саны қаланың орташа көрсеткішінен екі есе көп. Тұрғындардың шамамен үштен бірі муниципалдық тұрғын үйлерде тұрады, ал одан да көп бөлігі қатарластырылған үйлерде (Источник: 2001 жылғы халық санауы). Кеңестің аудандық профиліне (2006 жылдың шілдесі) сәйкес, Смолторн "көптеген жеке меншіктегі қатарластырылған үйлермен және кеңейтілген муниципалдық үйлермен ерекшеленеді". Смолторн тұрғындарының орташа жанбас табысы қаланың орташа деңгейінен төмен, бірақ қала ішінде одан да жағдайы нашаррақ он аудан бар (Источник: CACI Ltd). Аймақтағы әлеуметтік тұрғын үйге үлкен сұраныс бар, ал жекеменшік үйлердің бағасы жоғары."
Қазіргі күн
Қоғамның орталығы Ford Green Road, жергілікті тұрғындар "Smallthorne Bank" деп аталатын және Community Drive жолдарының қиылысында орналасқан. Мұнда қоғамдық зал, NHS денсаулық сақтау орталығы, дәріхана, пошта бөлімшесі, көптеген басқа да дүкендер, мейрамхана, овсянка нан (oatcake) дүкені және тамақ алатын орындар бар. Смолторнның қоғамдық залы қаладағы кеңеске тиесілі, қоғамдық басқарудағы он екі залдың бірі болған. Бүгінде осы залдардың көпшілігі жергілікті трасттарға тиесілі әлеуметтік кәсіпорындарға айналды. Қоғамдық залынан басқа, Смолторнда екі шіркеу бар [Англия шіркеуінің қасиетті құтқарушылар шіркеуі және Салем методистік шіркеуі – методистік шіркеудің Сток-он-Трент (Бурслем) аймағының бөлігі] және екі бастауыш мектеп (Смолторн және Нью-Форд). Екі бастауыш мектеп те Бёрслемдегі Haywood Engineering College колледжіне оқушы беретін мектептер болып табылады, сонымен қатар оқушылардың бір бөлігі Снейд Гриндегі Excel академиясына немесе Тунсталдағы Сент Маргарет Уорд католик орта мектебі мен сахна өнері колледжіне қатысуды таңдайды. Смолторнда алты паб бар: The Forrester's Arms (Соңғы тапсырыс), The White Hart (The Barrel), The Kings Head (жергілікті атауы Scrimmies), The Green Star, The Ford (бұрынғы Теміржол қонақ үйі) пәтерлерге айналдырылған, ал The Swan Inn жақында екі үйге (170 және 170A Ford Green Road) айналдырылды, сондай-ақ үш жұмысшы клубы бар (Norton Miners Institute, Pioneer WMC және Chetwynd Street көшесіндегі институт, Hanley Road көшесіндегі Victory WMC және институт – Working Men's Club and Institute Union мүшесі). Бұрын Смолторнда көптеген пабтар болған, олардың көпшілігі бұзылған немесе қайта жаңартылған.
Көрнекті орындар
Форд Грин Холл – 1624 жылы салынған шаруа үйі. Ол Смолторнның шығысындағы B5051 тас жолының жанында орналасқан. Бұл Сток-он-Трентте сақталған жалғыз ағаштан жасалған шаруа үйі. Бастапқыда ол кең егістік жерде тұрған, бірақ жылдар өте ол бірте-бірте қысылып, қазір салыстырмалы түрде кішкентай аумақпен қоршалған. Оның аумағының сыртында тұрғын үйлер, жұмылды жол және табиғат қорығы бар. Үй 17 ғасырға тән тарихи мұражай ретінде жұмыс істейді, оны Сток-он-Трент қалалық кеңесі басқарады. Форд Грин Холл енді Ford Green Hall Ltd қайырымдылық ұйымына берілді. Еріктілер мен жергілікті қоғам мүшелері басқаратын компанияның табысы мұражайды іске қосуға және жақсартуға жұмсалады. Форд Грин Холл Сток-он-Трент қалалық кеңесімен және оның мұражайларымен тығыз байланыста жұмыс істеуді жалғастыруда. stokemuseums.org.uk. Форд Грин Холл – Смолторн қаласындағы үш ескерткіш үйдің бірі. Қалғандары – 18 ғасырдың ортасында салынған Форд Грин Фермасы және Сент-Сэвиорс шіркеуі.
Ford Green Hall is one of three listed buildings in Smallthorne. The others are Ford Green Farm built in the mid 18th century and St. Saviours Church.
" Жасыл жұлдыз " қонақ үйі мен эсперанто
1950 жылдары Сток-он-Трент қаласының Лорд-мэрі болған Хорас Баркс эсперантоның белсенді жақтаушысы болды (сол үшін оған «Мистер Эсперанто» деген лақап ат қойылды). Smallthorne ауданындағы «The Green Star» пабы салынып жатқанда Баркс сыра зауытынан ғимараттың қабырғасына «la verda stelo» (пабтың эсперанто тіліндегі атауы) деген сөздерді жазуды сұрады (жасыл жұлдыз – эсперантоның символы). Сыра зауытының өкілі келісті. «The Green Star» пабын әлі күнге дейін Эсперанто даңғылының бұрышында, эсперантоның авторы Заменгоф атымен аталған Заменгоф паркінен бір тас лақтыру қашықтықта табуға болады, бірақ 2005 жылдан бері «la verda stelo» деген жазуы көрсетілмейді. «Esperanto Asocio de Britio» (Британ эсперанто қауымдастығы) кеңсесі мен әкімшілік орталығы Сток-он-Тренттен тыс, Барластондағы Веджвуд ескерткіш колледжінде орналасқан. Хорас Баркс 1960 жылы ондағы алғашқы курстарды ұйымдастыруға көмектесті.