Лидия Чуковская: Судьба и творчество в эпоху репрессий

Кіріспе

Лидия Корнеевна Чуковская (1907–1996) – ресейлік жазушы және ақын.

Лидия Корнеевна Чуковская (1907 жылдың 24 наурызы [ескі стиль бойынша 11 наурыз] – 1996 жылдың 7 ақпаны) – совет жазушысы, ақын, редактор, публицист, мемуаршы және диссидент. Оның өте жеке жазбалары советтік репрессияның адамзатқа тигізген ауыртпалығын көрсетеді, және ол өмірінің көп бөлігін Александр Солженицын мен Андрей Сахаров сияқты диссиденттерді қорғауға арнады. Атақты балалар жазушысы Корней Чуковскийдің қызы, ғалым Матвей Бронштейннің әйелі, сондай-ақ ақын Анна Ахматованың жақын досы және оның өмірін жазған адам болды. 1990 жылы ол жазушының азаматтық батылдығы үшін Андрей Сахаров атындағы жаңа сыйлықтың алғашқы иегері атанды.

Ерте өмір

Чуковская 1907 жылы Ресей империясының бөлігі болған Финляндияның Ұлы Герцогтігінде Хельсингфорста (қазіргі Хельсинки) дүниеге келді. Оның әкесі Корней Чуковский, балалар жазушысы болған ақын. Ол соғыс пен революциядан қиналған империяның бұрынғы астанасы Санкт-Петербургте өскен. Чуковский қызының әлеуметтік әділдік мәселесі туралы әлі кішкентай кезінде ойланатынын атап өтті. Бірақ Лидияның ең үлкен құмарлығы әдебиет, әсіресе поэзия болды. Олардың үйіне Александр Блок, Николай Гумилев, Ахматова сияқты көрнекті әдебиет қайраткерлері жиі келіп тұратын. Қала сонымен қатар елдің ең үздік суретшілерінің мекені болды. Лидия Федор Шаляпиннің операда өнер көрсеткенін көрді, сонымен қатар суретші Илья Репинмен танысты. Чуковская ерте жаста болшевик билігімен қиындыққа ұшырады, өйткені оның достары әкесінің тегін машинасымен болшевиктерге қарсы жарнамалық парақша басып шығарды. Ол қысқа уақытқа Саратов қаласына жер аударылды, бірақ бұл тәжірибе оны саяси тұрғыдан ерекшелендірмеді. Шындығында, ол жер аударылудан оралғаннан кейін Ленинградтың әдеби ортасына оралды, 1927 жылы мемлекеттік Detgiz баспасына балалар кітаптарының редакторы болып кірді. Оның ұстазы - Самуил Маршак, орыс балалар әдебиетінде оның әкесінің ең үлкен бәсекелесі. Оның алғашқы әдеби шығармасы - "Ленинград-Одесса" атты әңгімесі осы уақытта "А.Углов" деген псевдониммен жарық көрді. Чуковскаяның келесі ірі еңбегі "Суға түсу" ("Спуск под Воду") Ахматова мен Михаил Зощенконың қиын өмірін күнделік түрінде баяндады. Бұл кітапты да баспаға шығаруға тыйым салынды. 1964 жылы Чуковская жас Иосиф Бродскийді қудалауға қарсы сөйледі; Солженицын мен Андрей Сахаров үшін де солай істеді. Ол Солженицынды қолдап хаттар жазды; олар 1970 жылы Мюнхенде жарияланды. 1953 жылы Сталин қайтыс болған кезде Чуковская әдеби ортада құрметке ие болды, ол "Литературная Москва" мәдени айлық басылымының редакторларының бірі болды. 1950 жылдардың аяғында София Петровна ақыры совет әдеби ортасына қолжазба түрінде, самиздат арқылы жол табады. Хрущевтің "Таюы" басталды, ал кітап 1963 жылы жарық көруге дайын еді, бірақ "идеологиялық бұрмалаулар" бар деп соңғы сәтте тоқтатылды. Әрдайымғыдай бекем, Чуковская баспагерді сотқа беріп, толық авторлық жарнасын алды. Ақыры кітап 1965 жылы Парижде автордың рұқсатысыз және "Шөл үй" деген қате атаумен жарық көрді. Сондай-ақ, мәтінге рұқсатсыз өзгерістер енгізілді. Келесі жылы Нью-Йорктегі бір баспагер оны қайта басып шығарды, бұл жолы түпнұсқа аты мен мәтіні қалпына келтірілді. 1966 жылы ол коммунистік партияның сүйікті жазушысы Михаил Шолоховқа ашық хат жазып, оның тұтқынға алынған жазушылар Андрей Синявский мен Юлий Даниэльге шабуыл жасағанына жауап ретінде "Біздің ең ұлы ақынымыз Александр Пушкин "Мен құлағандарға мейірімділік білдірдім" деп мақтанышпен айтқан" деп еске салды. 1973 жылдың қыркүйегінде, Кеңес Одағында жариялай алмай, Чуковская 1958 жылы Борис Пастернакқа, 1969 жылы Александр Солженицынге және 1973 жылы физик Андрей Сахаровқа қарсы ресми түрде демеушілік етілген науқандарды және оларды қолдаған "кәсіптік тыңшыларды" өкініп, шетелге хат жіберді. Ол Мәскеу жазушылар одағының балалар әдебиеті бөлімінің бюросына мүше болғандықтан, оған қарсылық білдіріп, оны жұмыстан шығаруды ұсынды. 1974 жылы 9 қаңтарда ол Мәскеу жазушылар одағының басқармасына шақырылды, онда күзетшілер оның достарының кез келгеніне қатысуға тыйым салды. КГБ оны мұқият бақылағанмен, батыстағы беделіне байланысты, сонымен қатар оның әкесі совет мәдениетіндегі даусыз мәртебесіне байланысты, Кеңес мемлекеті қатаң жазалаудан бас тартты деп есептеледі. Ахматовамен қарым-қатынасы тағы екі кітаптың тақырыбы болды. Өмір бойы Чуковская өзінің өмірі, жоғалған күйеуі және өз халқының трагедиясына қатысты өте жеке сипаттағы өлеңдер жазды. Қартайған шағында ол уақытын Мәскеу мен Переделкинодағы әкесінің дачасында бөлісті, бұл ауыл Борис Пастернакты қоса алғанда көптеген жазушылардың үйі болды. 1996 жылы ақпанда Переделкинода қайтыс болды.

Chukovskaya was born in 1907 in Helsingfors (present day Helsinki) in the Grand Duchy of Finland, then a part of the Russian Empire. Her father was Kornei Chukovsky, a poet who was a children's writer. She grew up in St. Petersburg, the former capital of the empire torn by war and revolution. Chukovsky noted that his daughter would muse on the problem of social justice while she was still a little girl. But Lydia's greatest passion was literature, especially poetry. Their house was frequently visited by leading literary figures, such as Alexander Blok, Nikolay Gumilyov and Akhmatova. The city was also home to the country's finest artists—Lydia saw Feodor Chaliapin perform at the opera, for instance, and also met the painter Ilya Repin. Chukovskaya got into trouble with the Bolshevik authorities at an early age, when one of her friends used her father's typewriter to print an anti Bolshevik leaflet. She was exiled to the city of Saratov for a short period, but the experience did not make her particularly political. Indeed, upon her return from exile, she returned to Leningrad's literary world, joining the state publishing house Detgiz in 1927 as an editor of children's books. Her mentor there was Samuil Marshak, perhaps her father's biggest rival in Russian children's literature. Her first literary work, a short story entitled Leningrad Odessa, was published around this time, under the pseudonym "A. Uglov". Chukovskaya's next major work Spusk pod Vodu (Descent Into Water) described, in diary form, the precarious experiences of Akhmatova and Mikhail Zoshchenko. This book too was banned from publication in her native land. In 1964, Chukovskaya spoke out against the persecution of the young Joseph Brodsky; she would do so again for Solzhenitsyn and Andrei Sakharov. She wrote a series of letters in support of Solzhenitsyn; these were published in Munich in 1970. By the time of Stalin's death in 1953, Chukovskaya had become a respected figure within the literary establishment, as one of the editors of the cultural monthly Literaturnaya Moskva. During the late 1950s, Sofia Petrovna finally made its way through soviet literary circles, in manuscript form through samizdat. Khrushchev's Thaw set in, and the book was about to be published in 1963, but was stopped at the last moment for containing "ideological distortions". Indomitable as ever, Chukovskaya sued the publisher for full royalties and won. The book was eventually published in Paris in 1965, but without the author's permission and under the somewhat inaccurate title The Deserted House. There were also some unauthorized alterations to the text. The following year, a New York City publisher published it again, this time with the original title and text restored. In 1966, she wrote and distributed an open letter to Mikhail Sholokhov, the communist party's favourite writer, in response to his attack on the imprisoned writers, Andrei Sinyavsky and Yuli Daniel, reminding him that "The greatest of our poets, Alexander Pushkin, said with pride 'I have called for mercy to the fallen'." In September 1973, unable to publish in the Soviet Union, Chukovskaya sent a letter abroad deploring the officially sponsored campaigns against Boris Pasternak in 1958, Aleksandr Solzhenitsyn in 1969, and the physicist Andrei Sakharov in 1973, and "professional stool pigeons" who supported them. In retaliation, the bureau of the Children's Literature section of the Moscow Writers' Union, to which she belonged, proposed that she be expelled. On 9 January 1974, she was summoned before the board of the Moscow writers' union, where guards prevented any of her friends of her supporters from attending, and was formally expelled from the union, which ensured that she would be allowed to publish anything again. Although the KGB monitored her closely, it is thought that the Soviet state refrained from meting out harsher punishment, because of her reputation in the West but also because of her father's indisputable stature in Soviet culture. Her relationship with Akhmatova was the subject of two more books. Throughout her life, Chukovskaya also wrote poems of an intensely personal nature, touching upon her life, her lost husband, and the tragedy of her people. In her old age, she shared her time between Moscow and her father's dacha in Peredelkino, a village that was the home to many writers including Boris Pasternak. She died in Peredelkino in February 1996.

Аудармалары

"Қолдан қалған үй" Алин Б. Верт аударған. (1967)
"Кенеттен құлдырау" Петер М. Уэстон аударған. (1972)
"Балалық шақ естелігіне" Элиза Келлог Клозе аударған. (1988)
"София Петровна" Алин Б. Верт аударған; Элиза Келлог Клозе өңдеген. (1994)
"Ахматованың күнделіктері" Милена Михалски мен Сильва Рубашова аударған; өлеңдерін Петр Норман аударған. (1994)

Марапаттар

1990 жылы, Жазушының азаматтық қайраттылығы үшін Андрей Сахаров атындағы сыйлықтың алғашқы иегері.