Парагвай соғысындағы Итороро шайқасы

Кіріспе

Парагвай соғысындағы шайқас

Достасқандардың баяу жылжуын пайдаланып, ол полковник Бернардино Кабальероны 5000 сарбаз бен 12 зеңбірекпен жауды Итороро деп аталатын өзендегі тар жолға тоқтату үшін жіберді. Кабальеро әскерін солай орналастырды, Каксиасқа жалғыз қол жетімді жолды (көпірді) қатты атыс астында кесіп өтуге тура келді. Шайқас күнінің соңына қарай басталды және көпірді басып алу үшін жасалған шабуылдар мен қарсы шабуылдармен ерекшеленді. Түнде, қаһарлы шайқастан кейін, көпірді маршал Каксиас жеке басқарған бразилиялық ерікті батальондар басып алды, ол "Бразилиялықтар, маған еріңдер!" деп айғайлады, содан кейін Достасқандар Вильеттаға қарай жылжуға мүмкіндік алды.

Шайқас

Императорлық бразилия армиясы жаңа бұйрық алды: майор Секундино Филафиано де Мело Тамборимнің басшылығындағы 48-ші Отан қорғаушылары корпусы 9-шыдан полковник Фернандо Мачадо де Соузаның 5-ші жаяу әскер бригадасына қарасты. Осы кезден бастап бұл бөлімшеде 1-ші және 13-ші жаяу әскер батальондары, сондай-ақ 34-ші және 48-ші еріктілер корпустары болды. Фернандо Мачадо бригадасы полковник Домингос Родригес Сейхастың 2-ші жаяу әскер бригадасымен бірге полковник Салустиано Жеронимо дос Рейс басқарған 2-ші жаяу әскер дивизиясын құрады. Бұл бөлімше маршал Александр Гомес де Арголо Феррао Фильюдің 2-ші армия корпусына бағынды. 1868 жылдың 4 желтоқсанында Чако аймағында орналасқан жаяу әскер мен артиллерия кемеге мінді. Бригадир Хосе Луис Мена Баррето басқаратын ат әскері, өзеннің сол жағалауына қонуға таңдалған Парана провинциясындағы Санта-Хелена шекаралық қаласына дейін құрлықпен жүрді. Парагвай әскерлеріне генерал Бернардино Кабальеро басшылық етті, олардың құрамында 5-6 мың сарбаз, он алты жаяу әскер батальоны, алты атты полк және он екі артиллериялық құрал болды. Жаяу әскерге подполковник Герман Серрано басшылық етті, ал ат әскері полковник Валуа Риварола мен майор Хуан Лансон басқаратын екі қанатқа бөлінді. Төбенің үстінде, арық үстіндегі көпірден кейін майор Морено басқаратын артиллерия орналасқан еді. Күрес жау санын емес, олардың шеберлігіне көбірек байланысты. Атап айтқанда, өзеннің олар басып алған жағына жеткен жау әскерін жою үшін көпірдің жанына зеңбірек орнатылды. Жозе Бернардино Борманның сөзіне сүйенсек, 5 желтоқсанда Каксиас лагерьді, әскерді және олардың соғысуға дайындығын тексеру үшін келді. Генерал Арголо Феррао оған жеткілікті ат әскерінің және артиллерияны тартуға көмектесетін қашырлардың болмауына байланысты жау позициясына шабуыл жасау мүмкін емес екенін айтты. Осыған қарамастан, Каксиас Жоао Нидерауэр Собриньоның ат әскерлері эскадрильясын және екі жаяу әскер батальонын жіберіп, алға жылжуға және қалаған позицияны басып алуға шешім қабылдады, оларға жеткілікті жануарлар болған кезде оларды көбірек жаяу әскер мен артиллериямен нығайтуға уәде берді. Өзенге қарай апаратын жол қиын, тығыз өсімдіктермен толы болды, бұл бөлімшелердің қозғалысына кедергі келтірді. Нидерауэр келген кезде парагвайлықтар өзеннің екінші жағында бекініп алған еді. Кешкі уақытта Нидерауэр генерал Арголоға жаудың орналасуы туралы ескертті және Каксиастан қосымша бұйрық күтті. Қараңғы түскенде және қиын, жақсы танылмаған жерде Каксиас Нидерауэрге кері шегінуге, бірақ Арголоға таң атқанға дейін алға жылжушы күштердің қайда тұру керектігін хабарлауға бұйырды. Күту кезінде әскерлер мерекелік көңіл-күйде болды, сарбаздар оттың айналасында билеп, ән шырқады. Итороро өзенінің көпіріне жету үшін бразилиялық әскерлер Сан-Антонио қаласы арқылы екі шақырымнан астам жолды, атты әскер мен артиллерия үшін қиын жолды басып өтуге тиіс еді. Топтың қауіпсіздігі үшін полковник Фернандо Мачадо бригадасы 2-ші армия корпусының артқы күзетшісі болды. Соңғысы бірінші топты, Нидерауэр Собриньоның ат әскерлері эскадрильясын қорғауға кепілдік берді. Көпірге жиналғанда полковник Серрано басқаратын әскерлер өз орындарында, бразилиялықтармен соқтығысуды күтіп тұрды. Генерал Арголоның бұйрығымен Бразилия императорлық армиясы шабуылға кірісті. Полковник сонымен қатар ат әскері бригадалары мен артиллериялық құралдарды көпірге қаратып орналастыруға бұйырды. Бірінші кездесу подполковник Жоао Антонио де Оливейра Вальпортомен болды, ол 1-ші желілік батальонның бес ротасымен парагвайлық артиллерияға қарай жылжыды. Жаудың атыс күші күшті болды, сондықтан Вальпорто әскерлері шатасып, кері шегінді. Батальонның шегінгенін байқаған полковник Фернандо Мачадо 34-ші және 48-ші Отан қорғаушылары корпустарымен көпірге қарай шабуылдап, жауға қарсы тұрды, 13-ші желілік корпусты одақтас артиллерияның қорғанысы ретінде қалдырды. Алайда оның шабуылы да сәтсіз аяқталды, өйткені жаудың артиллериясы оның тобына қатты от ашты, оны қаза тапты. Жоао Нидерауэр Собриньо 6-шы лансерлер мен қосымша батальондармен көпірден өтіп, парагвайлық позицияларын шабуылдап, оларды асығыс шегінуге мәжбүр етті. Осылайша Нидерауэр қарсыластың төрт зеңбірегін, оның ішінде одақтастардың алға жылжуын тежегендердің бір бөлігін иеленді. Бразилия императорлық армиясы күшін жоғалтып, қақтығыс ұзаққа созылған сайын қазалар көбейді. Маршал Герцог Каксиас бұрын тапсырған генерал Озорио әскерлерінің шайқасқа кешігіп келуі, соңғысы 65 жасында жауға қарай жүрді, бразилиялық әскерлерді үштік одақтың соғысының аяқталуының бірінші эпизоды болған "бәрі немесе ештеңе" деп сипаттады. Шарасынан шаршаған сарбаздар маршалының батырлығына қозғалып, онымен бірге жаңа күшпен соғысуға түсті және жау позициясын толығымен басып алды.

The Imperial Brazilian Army received a new order: the 48th Fatherland Volunteers Corps, under the command of major Secundino Filafiano de Melo Tamborim, passed from the 9th to the 5th Infantry Brigade of Colonel Fernando Machado de Sousa. From then on, this detachment had the 1st and 13th Infantry Battalions and the 34th and 48th Volunteer Corps. Fernando Machado's brigade, together with Colonel Domingos Rodrigues Seixas's 2nd Infantry Brigade, formed the 2nd Infantry Division, led by Colonel Salustiano Jerônimo dos Reis, a unit which itself pertained to the 2nd Army Corps of Marshal Alexandre Gomes de Argolo Ferrão Filho, responsible for ensuring security when the army disembarked at Guarda de Santo Antonio, more precisely in the rut of the left margin. On 4 December 1868, the Infantry and Artillery that were camped in the Chaco region embarked. The cavalry, under the command of Brigadier José Luís Mena Barreto, marched by land to the border town of Santa Helena, located in the province of Paraná, chosen point for landing on the left bank of the river. The Paraguayan troops were commanded by General Bernardino Caballero, with a force of five to six thousand men, divided into sixteen infantry battalions, six cavalry regiments, and twelve guns. In command of the infantry was lieutenant colonel Germán Serrano, the cavalry was divided into two wings under the command of colonel Valois Rivarola and Major Juan Lanson. At the top of the hill, just beyond the bridge over the creek was the artillery, commanded by Major Moreno. The struggle depended more on dexterity of their men than the number enemy soldiers. Specifically, a cannon had been placed next to the bridge to eliminate any enemy troops who reached the side they occupied of the river. According to José Bernardino Bormann, on the 5th of December Caxias arrived to inspect the camp, the troops and their willingness to fight. General Argolo Ferrão told him that it was not possible to attack the enemy position due to the lack of sufficient cavalry and even mules to help pull the artillery. Despite this, Caxias decided to move forward and occupy the desired position by sending the cavalry squadrons of João Niederauer Sobrinho and two infantry battalions, promising to reinforce them with more infantry and artillery when they got enough animals to carry a greater load. The path leading to the edge of the stream was tortuous, with a dense vegetation that hindered the movement of the units, and, when Niederauer arrived, the Paraguayans were already entrenched on the other side of the river. By nightfall, Niederauer warned General Argolo about the enemy positioning and awaited further orders from Caxias. It was already dark and with the rugged and little known terrain, Caxias ordered Niederauer to pull back, but also to tell Argolo about the positions in which the advance forces should remain until dawn. During the wait, it is reported that the troops had a festive air, the soldiers were at ease, dancing and singing around campfires. To get to the bridge over the Itororó, Brazilian troops would travel more than two miles, through the city of San Antonio and a difficult road for the cavalry and artillery. For the safety of the group, Colonel Fernando Machado's brigade served as rear guard for the 2nd Army Corps. The latter ensured the protection of the first group, Niederauer Sobrinho's cavalry squadron. When the task force came together to the bridge the troops commanded by Colonel Serrano were already in place, waiting for the clash with the Brazilians. By order of General Argolo, the Brazilian Imperial Army began to attack. The Colonel ordered, besides, that the cavalry brigades and cannons were to face the bridge. The first encounter was with Lieutenant Colonel João Antônio de Oliveira Valporto, which progressed with five companies of the 1st Line Battalion toward the Paraguayan artillery. The enemy firepower was excessive, and, accordingly, Valporto's troops retreated in confusion to the other side. Noticing that the battalion retreated, Colonel Fernando Machado advanced on the bridge with the 34th and 48th Fatherland Volunteers' Corps, thrusting against the enemy, leaving the 13th Line Corps as protection for the allied artillery. However, his attack was also a failure, because the enemy artillery opened heavy fire on his group, fatally wounding him. João Niederauer Sobrinho then crossed the bridge with the 6th Lancers and additional battalions, and stormed the Paraguayan positions, forcing them to retreat hastily. With this, Niederauer was able to take four enemy guns, part of those which had been previously responsible for disrupting the allied advance. The Brazilian Imperial army was losing strength, with casualties mounting as the conflict wore on. The delay in the arrival during the battle of General Osório's troops, as had previously been ordered by the Marshal Duke of Caxias, led the latter to, at 65 years of age, march toward the enemy, cheering and calling the Brazilian troops for what seemed to be the "all or nothing" this first episode of the end of the War of the Triple Alliance. Tired soldiers, touched by the bravery of his marshal, followed him for a showdown with redoubled spirit and took the enemy position permanently.