Драган Цанков: Бұлғарыстандағы либерал саясаткер және реформатор

Кіріспе

Драган Кириаков Цанков (9 қараша 1828 – 24 наурыз 1911) – болгар саясаткері және елдің алғашқы Либералдық партиясының премьер-министрі. Ол Свиштов қаласында дүниеге келген. Цанков бастапқыда Осман империясының әкімшілігінде мемлекеттік қызметкер болып жұмыс істеген, ал 1850-жылдары болгар грек-католик шіркеуін қолдаушы ретінде танымал болды. Оның «Булгария» газеті 1859 жылы Константинопольде жарық көрді және оның діни көзқарастарын жариялады. Францияның қаржылық қолдауымен шығарылған газет Болгария үшін Риммен одақ құрудың жалғыз шешім екенін айтты. Иезуиттерде білім алған Цанков 1861 жылы болгар грек-католик шіркеуін құруға көмектесті. Кейіннен ол Осман империясына қарсы оппозициялық қозғалысқа және тәуелсіздік күресіне белсенді қатысты. Цанков бастапқыда сәуір көтерілісіне қарсы болған, бірақ жақын арада пікірін өзгертті және тәуелсіздікті қолдау үшін белсенді әрекеттер жасады. Болгариядағы ресейлік әкімшіліктің қысқа мерзімінде ол Найден Геровтың Свиштовтағы губернаторының орынбасары болып қызмет етті. Тәуелсіздікке жету жолындағы жетекші тұлға ретінде, ол 1879 жылдан кейін консерваторлармен ынтымақтастыққа дайын болғандықтан, қоңыржай либерализмнің дауысы ретінде құрметке ие болды. Консерваторлардың басшылығымен үкімет құруға бірнеше сәтсіз әрекеттен кейін, Цанков 1880 жылдың 7 сәуірінде кең ауқымды реформалар жоспарымен премьер-министр болып тағайындалды. Оның жаңа реформалары, оның ішінде милиция құру, мұсылмандардың құқықтарын шектеу және болгар православ шіркеуінің билігін азайтуға жасалған тырысқандары Болгарияның Александр I-ін алаңдатты, ол либералдық революция қаупінен сескенді. Австрия-Мажарстанмен қарым-қатынастағы қателіктер сериясы (көбінесе Цанков пен патша арасындағы байланыстың нашар болуына байланысты) оның үкіметін жылдың соңына дейін отставкаға келуге мәжбүр етті. Бастапқыда ол 1881 жылғы әскери төңкеріске бейжай қарады, бірақ ақырында жақтастарына заңды жолдармен жаңа жүйеге қарсы тұруға шақырды, нәтижесінде ол үй қамауына алынды. Алайда әскери биліктің сәтсіздігі Александрды азаматтық үкіметті қайта орнатуға мәжбүр етті, ал Цанков 1883 жылдың 19 қыркүйегінде коалициялық үкіметтің басында премьер-министр болып қайта келді. Орыннан алынғаннан кейін Цанков өз партиясын – Прогрессивті либералдарды құрды. Топ 1902 жылға дейін және Стоян Даневтің үкімет кезінде билікке келмегенімен, Цанков болгар саясатындағы маңызды тұлға болып қала берді және өліміне дейін Ресеймен тығыз қарым-қатынасты қолдаушы болып қызмет етті.

Dragan Kiriakov Tsankov (9 November 1828 – 24 March 1911) was a Bulgarian politician and the first Liberal Party Prime Minister of the country. He was born in Svishtov. Tsankov was initially a civil servant in the administration of the Ottoman Empire, who in the 1850s gained a reputation as a supporter of the Bulgarian Greek Catholic Church. His paper Bũlgaria appeared in Constantinople in 1859 and espoused his religious positions. Funded by France, the paper argued that a Uniat with Rome was the only solution to Bulgaria. Indeed, Tsankov, who was educated by the Jesuits, helped to form the Bulgarian Greek Catholic Church in 1861. Later he became closely associated with opposition to the Ottomans and the independence movement. Tsankov was initially opposed to the April Uprising but he soon changed his opinion and began to be active in support of independence. He served as deputy to Nayden Gerov in the Governorship of Svishtov during the brief period of Russian administration in Bulgaria. A leading figure in the drive towards independence, he became respected as the voice of moderate liberalism, as he was prepared to work with the Conservatives after 1879. After some failed attempts to form a Conservative led administration, Tsankov was appointed as Prime Minister on 7 April 1880 with plans for a wide ranging raft of reforms. His new reforms, which included the establishment of a militia, limited rights for Muslims and attempts to limit the power of the Bulgarian Orthodox Church alarmed Alexander of Bulgaria, who feared the possibility of a liberal revolution. A series of foreign policy errors involving relations with Austria Hungary followed (largely caused by the lack of communication between Tsankov and the Tsar) and his ministry was forced to resign before the year was out. He initially kept an open mind about the military coup of 1881, although he eventually called on his supporters to oppose the new system by all legal means, resulting in him being placed under house arrest. However the failure of military rule forced Alexander to restore civilian government, with Tsankov returning as Premier on 19 September 1883 at the head of a coalition government. After his removal from office, Tsankov split off to form his own party, the Progressive Liberals. Although the group did not see government until 1902 and the rule of Stoyan Danev, Tsankov remained an important figure in Bulgarian politics and a constant voice in support of ever closer relations with Russia until his death.

Әдебиет / шығармалар

Канкоф, А. Кириак & Канкоф, Д. Кириак – Болгар тілінің грамматикасы (1852) / Grammar of the Bulgarian language