Пәкістан тарихындағы әскери кезеңдер

Пәкістанның 2000 жылдық әскери тарихы, тәуелсіздіктен бастап қазіргі күнгейіне дейінгі рөлі, саяси құрылымы мен Кашмир дауы. Әскери күштер туралы мақала.

38 мин оқу

100%

Дереккөз: Military history of Pakistan — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Пәкістан тарихының бір қыры

Пәкістанның әскери тарихы қазіргі Пәкістан және Үлкен Оңтүстік Азия құрайтын аймақтарда 2000 жылдан астам уақыт бойы созылған қақтығыстар мен күрестердің кең көлемді панорамасын қамтиды. Пәкістанның қазіргі заманғы әскери тарихы 1947 жылы, Пәкістан тәуелсіздік алған кезде басталды. Әскерилер Пәкістан тарихында маңызды орынға ие, себебі Пәкістан Қарулы Күштері елдің құрылуы мен қалыптасуында, сондай-ақ оның дамуында маңызды рөл атқарды және осы күнгейінше атқарып келеді. Пәкістан британдық үстемдіктен тәуелсіздік алғаннан кейін демократиялық ел ретінде құрылғанмен, әскерилер елдің ең беделді институттарының бірі болып қала берді және өзін-өзі бағалау бойынша нашар басқару мен жемқорлық салдарынан сайланған азаматтық үкіметтерді бірнеше рет құлатты. Кезектегі үкіметтер маңызды шешімдерді қабылдамас бұрын әскерилермен кеңескенін қамтамасыз етті, әсіресе Кашмир дауы мен сыртқы саясатқа қатысты мәселелерде. Пәкістанның саяси лидерлері әскерилердің төңкеріс арқылы саяси аренаға еніп, әскери диктатура орнатуға қабілетті екенін және мұндай оқиға қайта орын алуы мүмкін екенін жақсы біледі. Пәкістан Қарулы Күштері 1947 жылы Британдық Үндістан армиясының бөлінуі нәтижесінде құрылды. Пәкістанға Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда белсенді қатысқан Хайбер атқыштары сияқты бөлімдер берілді. Әскерилердің алғашқы басшыларының көптегені екі дүниежүзілік соғыста да шайқасқан. Әскери тарих пен мәдениет қазіргі әскерлерді шабыттандыру және олардың рухын көтеру үшін қолданылады, медальдарға, жауынгерлік бөлімдерге және елде жасалған қару-жарақтарға тарихи атаулар беріледі. Тәуелсіздік алғаннан бері әскерилер Үндістанмен үш ірі соғысқа қатысты. Ядролық қаруға ие болғаннан кейін Каргилде Үндістанмен шектеулі қақтығыс болды. Сонымен қатар, көршілес Ауғанстанмен бірнеше ұсақ шекаралық қақтығыстар орын алды. 11 қыркүйекке жасалған шабуылдан кейін әскерилер Пәкістанның Ауғанстанмен шекарасында Талибан мен Әл-Қаиданың экстремистерімен, сондай-ақ оларды қолдаған немесе баспана бергендермен ұзаққа созылған, төмен қарқындылықтағы қақтығысқа қатысты. Бұған қоса, Пәкістан әскерлері түрлі шетелдік қақтығыстарға қатысып, көбінесе Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілік сақтаушы күштері ретінде өрекет етеді. Қазіргі таңда Пәкістан Біріккен Ұлттар Ұйымының аясында жұмыс істейтін ең көп қызметкерге ие, 2007 жылдың 31 наурызында олардың саны 10 173 адамды құрады.

The military history of Pakistan encompasses an immense panorama of conflicts and struggles extending for more than 2,000 years across areas constituting modern Pakistan and greater South Asia. The history of the modern day military of Pakistan began in 1947, when Pakistan achieved its independence as a modern nation. The military holds a significant place in the history of Pakistan, as the Pakistani Armed Forces have played, and continue to play, a significant role in the Pakistani establishment and shaping of the country. Although Pakistan was founded as a democracy after its independence from the British Raj, the military has remained one of the country's most powerful institutions and has on occasion overthrown democratically elected civilian governments on the basis of self assessed mismanagement and corruption. Successive governments have made sure that the military was consulted before they took key decisions, especially when those decisions related to the Kashmir conflict and foreign policy. Political leaders of Pakistan are aware that the military has stepped into the political arena through coup d'état to establish military dictatorships, and could do so again. The Pakistani Armed Forces were created in 1947 by division of the British Indian Army. Pakistan was given units such as the Khyber Rifles, which had seen intensive service in World Wars I and II. Many of the early leaders of the military had fought in both world wars. Military history and culture is used to inspire and embolden modern day troops, using historic names for medals, combat divisions, and domestically produced weapons. Since the time of independence, the military has fought three major wars with India. It has also fought a limited conflict at Kargil with India after acquiring nuclear capabilities. In addition, there have been several minor border skirmishes with neighbouring Afghanistan. After the September 11 attacks, the military is engaged in a protracted low intensity conflict along Pakistan's western border with Afghanistan, with the Taliban and Al Qaeda militants, as well as those who support or provide shelter to them. In addition, Pakistani troops have also participated in various foreign conflicts, usually acting as United Nations peacekeepers. At present, Pakistan has the largest number of its personnel acting under the United Nations with the number standing at 10,173 as of 31 March 2007.

Мұсылмандық жаулап алулар

712 жылы Мұхаммед бин Касим деген араб мұсылман әскери қолбасшысы Үмейяд империясы үшін Инд аймағының көп бөлігін (Синдтен Мултанға дейін созылған) жаулап алды. 997 жылы Газнидің Махмуды Хорасанның басым бөлігін бағындырды. 1005 жылы Пешаварға жорық жасады, содан кейін Пәнжабты (1007), Белуджистанды (1011), Кашмирді (1015) және Қаношты (1017) жаулап алды. 1030 жылы билік етуінің соңына қарай Махмудтың империясы батыстағы Күрдістаннан шығыстағы Ямуна өзеніне дейін созылды, ал Газнавидтер әулеті 1187 жылға дейін сақталды. 1160 жылы Мұхаммед Гори Газниді Газнавидтерден жеңіп алды және 1173 жылы оның әкімшісі болды. 1180-ші жылдары ол Газнавидтердің қалған аумағы мен Гуджаратқа қарай жорық жасады, бірақ Гуджараттың Соланки билеушілері оған қарсы тұрды. 1186–87 жылдары ол Лахорды басып алып, Газнавидтер аумағының соңғы бөлігін өзінің бақылауына алды және Газнавидтер империясын жойды. Мұхаммед Гори 1200 жылдан кейін Лахорға Пәнжабтағы Раджпут Гаккар тайпасының көтерілісін басу үшін оралды. Ол көтерілісті басып тастады, бірақ 1206 жылы Джелум өзені жанындағы лагеріне Гаккар тайпасының шабуылы кезінде қаза тапты. Мұхаммед Горидің ізбасарлары алғашқы Үнді-Ислам әулетін, Дели сұлтандығын құрды. Мамлюк әулеті (мамлюк сөзі «құл» деген мағынаны білдіреді және бүкіл ислам әлемінде билеуші болған түркі құлдарына қатысты) 1211 жылы сұлтандықтың тағына отырды. Бірнеше түркі-афған әулеттері өз империяларын Делиден басқарды: Мамлюктер (1211–1290), Халжилер (1290–1320), Туғлактар (1320–1413), Сәйідтер (1414–1451) және Лодхилер (1451–1526). Гуджараттағы, Малва (Орталық Үндістан), Бенгалия және Декандағы кейбір мемлекеттер Деліден тәуелсіз болса да, Инд жазығының көбі осы ірі Үнді-Ислам сұлтандықтарының билігіне көшті. Сұлтандықтың ең маңызды жетістігі – 13 ғасырда Орталық Азиядан келген моңғол шапқыншылығынан Оңтүстік Азияны уақытша қорғауы болды; алайда сұлтандар ақырында Ауғанстан мен Батыс Пәкістанды моңғолдарға жоғалтты (Илхандық әулетіне қараңыз).

In 712 CE, an Arab Muslim military commander called Muhammad bin Qasim conquered most of the Indus region (stretching from Sindh to Multan) for the Umayyad Empire. In 997 CE, Mahmud of Ghazni conquered the bulk of Khorasan|Khorasan]], marched on Peshawar in 1005, and followed it by the conquests of Punjab (1007), Balochistan (1011), Kashmir (1015) and Qanoch (1017). By the end of his reign in 1030, Mahmud's empire extended from Kurdistan in the west to the Yamuna river in the east, and the Ghaznavid dynasty lasted until 1187. In 1160, Muhammad Ghori conquered Ghazni from the Ghaznavids and became its governor in 1173. He marched eastwards into the remaining Ghaznavid territory and Gujarat in the 1180s, but was rebuffed by Gujarat's Solanki rulers. In 1186–87, he conquered Lahore, bringing the last of Ghaznevid territory under his control and ending the Ghaznavid Empire. Muhammad Ghori returned to Lahore after 1200 to deal with a revolt of the Rajput Ghakkar tribe in the Punjab. He suppressed the revolt, but was killed during a Ghakkar raid on his camp on the Jhelum River in 1206. Muhammad Ghori's successors established the first Indo Islamic dynasty, the Delhi Sultanate. The Mamluk Dynasty, (mamluk means "slave" and referred to the Turkic slave soldiers who became rulers throughout the Islamic world), seized the throne of the Sultanate in 1211. Several Turko Afghan dynasties ruled their empires from Delhi: the Mamluk (1211–1290), the Khalji (1290–1320), the Tughlaq (1320–1413), the Sayyid (1414–1451) and the Lodhi (1451–1526). Although some kingdoms remained independent of Delhi – in Gujarat, Malwa (central India), Bengal and Deccan – almost all of the Indus plain came under the rule of these large Indo Islamic sultanates. Perhaps the greatest contribution of the sultanate was its temporary success in insulating South Asia from the Mongol invasion from Central Asia in the 13th century; nonetheless the sultans eventually lost Afghanistan and western Pakistan to the Mongols (see the Ilkhanate Dynasty).

Моғол империясы

16-19 ғасырларда Моғол империясы Үндістанның көп бөлігін қамтыды. 1739 жылы парсы императоры Надир Шах Үндістанға басып кірді, моғол императоры Мұхаммед Шахты жеңіп, Белуджистан мен Инд жазығының көп бөлігін басып алды. Надир Шаһ қайтыс болғаннан кейін, 1747 жылы оның генералдарының бірі Ахмад Шах Абдали Ауғанстан мемлекетін құрды. Оған Кашмир, Пешавар, Даман, Мултан, Синд және Пәнжаб кірді. Оңтүстікте Әуренгзебтің билігінің соңынан бастап Синдтің тәуелсіздігін Даудпоталар, Калхоралар және Талпурлар сияқты тәуелсіз династиялар бекітті. Белуджистанның көп бөлігі Калат хандығының ықпалында болды, ал Гвадар сияқты жағалау аймақтары Оман сұлтанының билігінде болды. Сикх конфедерациясы (1748–1799) – Пәнжабтағы Моғолдар, афғандар және парсылардың арасындағы бәсекелестік салдарынан туындаған саяси бос орында пайда болған шағын мемлекеттер тобы. Конфедерация моғолдарды қуды, бірнеше афған шабуылына тойтарыс берді және 1764 жылы Лахорды басып алды. Бірақ Ахмет Шах Абдалидың шегінуінен кейін Конфедерацияда дау-дамайлар мен бәсекелестіктер туындап, тұрақсыздыққа ұшырады. Сикх империясы (1799–1849) Конфедерацияның негізінде Ранжит Сингх құрды, ол өзін «Саркар и Вала» деп жариялады және Лахордың Махаражасы атанды.

Британдық радж

Британдық Радж 1858 жылдан 1947 жылға дейін, Үндістанның Британ империясының құрамында болған кезеңде билік етті. Әйгілі Сепой көтерілісінен кейін британдықтар одан әрі көтерілістердің болғанын болдырмау үшін, оның ішінде әскер құрылымын өзгерту үшін қадамдар жасады. Болашақтағы көтерілістердің нашар ұйымдасқан және тәртіпсіз болады деген сенімділікті қамтамасыз ету үшін, сондай-ақ британдық әскерлер мен үндістер арасалмағын күрт арттыру үшін олар үндістерді офицерлік және артиллериялық корпустарға қабылдауды тоқтатты. Сапына қосылу пайыздары өзгерді, қақтығыста адалдығы мен жауынгерлік шеберлігі дәлелденген сикхтер мен гуркхтарға басымдық берілді, және жаңа касталық және діни негіздегі полктер құрылды.

Дүниежүзілік соғыстар

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Британдық Үндістан әскері Мысырда, Палестинада, Месопотамияда, Галлиполиде, Францияда және Бельгияда соғысып, ауыр қатысуларға ұшырады. Қазіргі Пәкістанның Худадад Хан, Шахамад Хан және Мир Даст сияқты көптеген әскерлері Францияда (қазіргі Бельгиядағы Фландрияны қоса) шайқасып, Виктория кресімен марапатталды. 1939 жылы Британдық Үндістан армиясының құрамы шамамен 189 000 адамды құрады, оның ішінде 3 000-ға жуық британдық және 1 115 үнді офицері болды. Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысу үшін армия күшін едәуір арттырды. 1945 жылға қарай армияның саны шамамен 2,5 миллион адамға жетті және тарихтағы ең ірі ерікті әскерлік күш деп есептеледі. Оның құрамында 34 500-ге жуық британдық және 15 740-қа жуық үнді офицері болды. Армия Францияда, Шығыс Африкада, Солтүстік Африкада, Сирияда, Тунисте, Малайяда, Бирмада, Грецияда, Сицилияда және Италиядағы әскери операцияларға қатысты. Олар Роммельді Солтүстік Африкадан ығыстыруға, Имфалда жапондықтарды кері шегіндіруге және Солтүстік Италиядағы Готика шебін бұзуға көмектесті, осылайша Германияға үшінші фронт ашты. Британдық Үндістан армиясы соғыста 179 935 қатысушыға (оның ішінде 24 338 қаза тапқан, 64 354 жараланған, 11 762 жоғалып кеткен және 79 481 әскери тұтқын) ұшырады. Осы соғыстарда Пәкістанның болашақ әскери офицерлері мен басшыларының көптегені шайқасты.

Қазіргі заманғы әскери күштердің пайда болуы

1947 жылдың 3 маусымында британ үкіметі Британдық Үндістанды Үндістан мен Пәкістан арасында бөлу жоспарын жариялады. Осыдан кейін екі елге билікті беру нәтижесінде Пәкістан тәуелсіздік алды. Британдық Үндістан армиясының бөлінісі 1947 жылдың 30 маусымында болды, онда Пәкістанға Үндістанға берілген қырық бронетанкті, қырық артиллериялық және жиырма бір жаяу әскер полкіне қарағанда алты бронетанкті, сегіз артиллериялық және сегіз жаяу әскер полкі бөлді. Бірмалық контр-адмирал лорд Маунтбеттен, Үндістанның вице-королі төрағалық еткен және Мұсылман лигасы мен Үндістан Ұлттық Конгресінің басшыларынан тұратын Дивизия кеңесінде 11 800 офицер мен 500 000 әскери қызметшіден тұратын Британдық Үндістан армиясын Үндістан үшін 64%, ал Пәкістан үшін 36% арақатынаста бөлуге келісті. Пәкістан қарулы күштердің үлесін кішірек қабылдауға мәжбүр болды, себебі қару-жарақ қоймалары, әскери базалар сияқты әскери активтердің көп бөлігі жаңа Үндістан доминионында орналасқан, ал Пәкістан доминионындағылары көбінесе ескірген болатын. Сонымен қатар, Пәкістанның бір аптаға ғана жететін қару-жарақ қоры болды. 1947 жылдың қазан айына дейін Пәкістан Батыс Пәкістанда төрт дивизияны және Шығыс Пәкістанда бір дивизияны құрды, жалпы күші он жаяу әскер бригадасы және он үш танкіден тұратын бір бронетанкті бригаданы құрады. Бұл дивизиялардағы көптеген бригадалар мен батальондар жартысынан да аз күшке ие болды, бірақ Пәкістандық қызметкерлер Үндістанның түкпір-түкпірінен, Таяу Шығыс пен Солтүстік Африкадан және Оңтүстік-Шығыс Азиядан келуді жалғастырды. Маунтбеттен мен Индияның соңғы бас қолбасшысы фельдмаршал сэр Клод Очинлек Пәкістанға Үндістанмен соғыс жағдайында Комонвелттің ешбір мүшесі көмекке келмейтінін нақты айтты.

1947 жылғы соғыс

Пәкістан Бірінші Кашмир соғысында күшін Кашмирге жіберген кезде бірден қақтығысқа түсті. Кашмир халқының көп бөлігі мұсылман болғанымен, қай елге қосылуды шешу құқығы Махараджа Хари Сингхке берілді, ол Үндістанға немесе Пәкістанға қосылуды анықтап білмеді. Қазан айының соңына қарай, махараджаның құлатылуы мүмкін болды. Ол Үндістаннан әскери көмек сұрады және Үндістанға қосылу туралы келісімге қол қойды. Үндістан әскері Пәкістан әскерін кері шегіндірді, бірақ Пәкістан Кашмирдің солтүстік-батыс бөлігін (шамамен 40 пайызын) бақылауға алды, ол әлі де Пәкістанның бақылауында, ал қалған бөлігі Үндістанның бақылауында қалды, Пәкістан Қытайға берген аймақты есептемегенде.

АҚШ-тың көмегі

Америка Құрама Штаттары Үндістанды антикоммунистік келісімге қосылуға көндіре алмағандықтан, Пәкістанға бұрылды. Пәкістан Үндістаннан өзгеше, әскери және экономикалық көмек алмасу шартымен мұндай одаққа қосылуға дайын болды, сонымен қатар Үндістанға қарсы потенциалды одақтас іздеді. 1954 жылға қарай АҚШ Пәкістан, Түркия және Иранның Кеңес ықпалына қарсы тұру үшін идеалды елдер екеніне келісті. Осыдан кейін Пәкістан мен АҚШ өзара қорғаныс жәрдемдесу туралы келісімге қол қойды және американдық көмек Пәкістанға ағыла бастады. Бұдан соң тағы екі келісім жасалды. 1955 жылы Пәкістан Оңтүстік-Шығыс Азия шартты ұйымына (SEATO) және Бағдад шартына қосылды, кейіннен 1959 жылы Ирактың шығуына байланысты Орталық Азия шартты ұйымы (CENTO) деп атау өзгертілді. 1954 жыл мен 1965 жыл аралығында Пәкістан АҚШ-тан бір миллиард доллардан астам әскери көмек алды. Бұл көмек Пәкістанның қорғаныс қабілетін күрт арттырды, қарулы күштерге жаңа техника мен қару-жарақтар жеткізілді, жаңа әскери базалар салынды, бұрынғылары кеңейтіліп, жаңартылды, және екі жаңа корпус құрылды. Пәкістан Сыртқы істер министрлігінде қызмет еткен Шахид М. Амин: «Бұл келісімдер, сөзсіз, Пәкістанға АҚШ-тан айтарлықтай әскери және экономикалық көмек әкелді және 1965 жылғы соғыста көргеніміздей, Үндістанға қарсы күресте оны нығайтты» деп жазды. Американдық және британдық кеңесшілер пакистандық кадрларды оқытты, ал АҚШ Кеңес Одағын тыңдау үшін Пәкістан аумағында базалар құруға рұқсат алды. Осы кезеңде болашақ Пәкістан президенттері мен генералдары американдық және британдық әскери академияларда білім алды, нәтижесінде Пәкістан армиясы батыстық, әсіресе британдық үлгіде дамуға бағытталды. 1956 жылы доминион мәртебесі тоқтатылып, Конституция қабылданып, Пәкістан Ислам Республикасы деп жарияланғаннан кейін, 1958 жылы әскерилер билікті басып алып, он жылдан астам билік жүргізді. Осы жылдар ішінде Пәкістан көптеген Таяу Шығыс елдерімен тығыз әскери байланыс орнатты, оларға әскери кеңесшілер жіберді, бұл практика 21-ғасырға дейін жалғасуда.

With the failure of the United States to persuade India to join an anti communist pact, it turned towards Pakistan, which in contrast with India was prepared to join such an alliance in return of military and economic aid and also to find a potential ally against India. By 1954, the US had decided that Pakistan along with Turkey and Iran would be ideal countries to counter Soviet influence. Therefore, Pakistan and the US signed the Mutual Defense Assistance Agreement and American aid began to flow into Pakistan. This was followed by two more agreements. In 1955, Pakistan joined the South East Asian Treaty Organization (SEATO) and the Baghdad Pact, later renamed the Central Asian Treaty Organization (CENTO) when Iraq withdrew in 1959. Pakistan received over a billion dollars in US military aid between 1954 and 1965. This aid greatly enhanced Pakistan's defence capability as new equipment and weapons were brought into the armed forces, new military bases were created, existing ones were expanded and upgraded, and two new Corps commands were formed. Shahid M Amin, who had served in the Pakistani foreign service, wrote, "It is also a fact, that these pacts did undoubtedly secure very substantial US military and economic assistance for Pakistan in its nascent years and significantly strengthened it in facing India, as seen in the 1965 war." American and British advisers trained Pakistani personnel and the US was allowed to create bases within Pakistan's borders to spy on the Soviet Union. In this period, many future Pakistani presidents and generals went to American and British military academies, which led to the Pakistan army developing along Western models, especially following the British. After Dominion status ended in 1956 with the formation of a Constitution and a declaration of Pakistan as an Islamic Republic, the military took control in 1958 and held power for more than 10 years. During this time, Pakistan had developed close military relations with many Middle Eastern countries to which Pakistan sent military advisers, a practice which continues into the 21st century.

Бірінші әскери билік

1958 жылы зейнеткер генерал-майор және президент Искендер Мырза ел билігін қолға алып, премьер-министр Фироз Хан Нуның үкіметін құлатты және 1958 жылғы 7 қазанда әскери жағдай режимін жариялады. Президент Мырза өзінің жақын серігі генерал Аюб Ханды Пәкістан армиясының Бас қолбасшысы етіп тағайындады. Бірақ Хан, Мырзаның саясатына наразы болғандықтан, оны биліктен ығыстырды. Президент және бас қолбасшы ретінде Аюб Хан өзін 5 жұлдызды фельдмаршал етіп тағайындады және АҚШ пен Батыс елдерімен байланыс орнатты. Пәкістан, Иран, Ирак және Түркиядан құралған ресми одақ құрылып, Бағдад пактісі (кейін CENTO деп аталды) деп аталды, оның мақсаты Таяу Шығыс пен Парсы шығанағын советтік коммунистердің қастандықтарынан қорғау болды.

Ауғанстанмен шекарадағы қақтығыстар

Ауғанстаннан Пәкістанның шекаралық аймақтарына қарулы тайпалық шабуылдар 1947 жылы биліктің ауысуымен басталды және үнемі туындайтын мәселеге айналды. Көптеген паштун афғандар 19 ғасырдағы ағылшын-афған шекаралық келісімдерін (тарихи түрде Дюранд сызығы деп аталады) күшін жойған деп есептеді және Пәкістанмен шекараны қайта белгілеуге немесе паштун этносы үшін тәуелсіз мемлекет (Паштунистан) құруға тырысты. Пәкістан армиясы елдің батыс шекарасын қамтамасыз ету үшін үнемі жіберілуге мәжбүр болды. Ауғанстан-Пәкістан қарым-қатынасы 1955 жылы Кабулдағы Пәкістан елшілігінің тонауы салдарынан дипломатиялық қарым-қатынастардың үзілуімен және 1961 жылы Баджаур аймағындағы ауғандықтардың ірі шабуылын Пәкістан армиясының тойтаруымен ең төменгі шегіне жетті.

1965 жылғы соғыс

1962 жылы Қытай-Үндістан соғысынан кейін Пәкістан Үндістан әскерінің әлсірегенін ойлады. 1965 жылғы сәуір айында Үндістан мен Пәкістан арасындағы Раан Куч аймағындағы шағын шекаралық қақтығыс Үндістан армиясын дайынсыз ұстады. Бұл қақтығыс екі елдің шекаралық полициясы арасында, шекаралардың нақты белгіленбегендігіне байланысты болды, кейін екі елдің әскерлері де жауап берді. Нәтиже Пәкістан армиясы үшін шешуші болды және ел ішінде мақтауға ие болды. Осы жетістіктен күш алып, сол жылының соңында Кашмирдегі Гибралтар операциясы – ену әрекеті басталды. Жергілікті кашмирліктер арасында Үндістан армиясына шабуыл жасау үшін көтеріліс қоздырылды. Пәкістан армиясы көршілерінен сапа жағынан жоғары тұрды. Бұл халықаралық шекарада толыққанды соғысқа (1965 жылғы Үнді-Пәкістан соғысы) әкеп соқты. Екі елдің әуе күштері де ауқымды әуе шайқасына қатысты. Шабуылға шыққан екі армия да бір-бірінің территориясын басып алды, нәтижесінде Пәкістан тарапынан оқшаулыққа ұшырады. АҚШ соғыс кезінде Үндістан мен Пәкістанға қару-жарақ ембаргосын салды, ал Пәкістан әуе күштері, танктері және басқа да жабдықтарына қажетті қосалқы бөлшектердің жетіспеуінен көбірек қиындыққа тап болды, ал Үндістанның сандық артықшылығы осы кемшілікті өтеді. Соғыс атысты тоқтату келісімімен аяқталды.

Қарулы күштерді қайта құру

АҚШ екі елдің де қорғаныс мақсатымен сатылған қару-жарақпен бірін-бірімен соғысқан соғыстан көңілі қалды, сондай-ақ коммунизмнің таралуын тоқтатуға бағытталған шаралар да нәтижесіз болды. Пәкістан Үндістанның Кашмирді Үндістан құрамына толыққанды қосуға тырысқандығына байланысты әрекет етуге мәжбүр болғанын мәлімдеді, бірақ бұл Джонсон әкімшілігіне елеулі әсер етпеді. 1967 жылдың шілдесінде АҚШ әскери кеңесшілер тобын кері шақырды. Осы оқиғаларға жауап ретінде Пәкістан Пешавар әскери базасының жалға алу мерзімін ұзартудан бас тартты, ол 1969 жылы аяқталды. Ақырында, АҚШ пен Пәкістан арасындағы қарым-қатынас әлсіреп, АҚШ Вьетнам соғысына тереңірек араласып, Оңтүстік Азия аймағының қауіпсіздігіне деген қызығушылығы төмендеді. КСРО Үндістанның әскери күшін күшейтуді жалғастырды, ал АҚШ-тың қару-жараққа салған тыйымы Пәкістанды басқа да мүмкіндіктерді қарастыруға итерді. Ол әскери көмек үшін Қытайға, Солтүстік Кореяға, Германияға, Италияға және Францияға жүгінді. Әсіресе Қытай Пәкістанға 900-ден астам танк, МиГ-19 истребительдері және үш жаяу әскер дивизиясын жабдықтауға жеткілікті жабдықтарды берді. Франция бірнеше "Мираж" ұшақтары мен суасты кемелерін жеткізді. КСРО Пәкістанға 100-ге жуық Т-55 танкысы мен Ми-8 тікұшақтарын берді, бірақ Үндістанның күшті қысымы салдарынан бұл көмек күрт тоқтатылды. Осы кезеңде Пәкістан өзінің әскери қуатын жақсартуға мүмкіндік алды.

Араб соғыстарына қатысу

Пәкістан Иордания мен Сирияға көптеген әскери кеңесшілерді жіберіп, оларды Израильмен болуы мүмкін соғысқа дайындық және оқуда көмектестірді. Алты күндік соғыс басталғанда, Пәкістан өз ұшқыштары мен әуе күшінің қызметкерлерін Мысырға, Иорданияға және Сирияға жіберіп, қолдау көрсетті. ПАФ ұшқыштары Мираж, Мистер және Вотур сияқты 10-ға жуық ізраилдік ұшақтарды құлатты, өздерінің бірде-бір ұшағын жоғалтпады. Бұл соғысқа Пәкістанның жер күштері қатыспады. Алты күндік соғыс аяқталғаннан кейін, пәкістандық кеңесшілер Иордания күштерін оқытуды жалғастырды. 1970 жылы Иорданияның Хусейн патшасы, ПОҰ-ға тағылған бірқатар террористік актілерден кейін, олар Иорданияның тәуелсіздігіне нұқсан келтіргендіктен, ПОҰ-ны Иорданиядан күшпен шығаруға шешім қабылдады. 16 қыркүйекте Хусейн патша әскери кепілдік жариялады. Ертесі күні Иордания танктері Амман қаласындағы палестиналық ұйымдардың штабтарына шабуыл жасады. Пәкістанның Иорданиядағы оқу миссиясының басшысы, бригадир генерал Зия-ұл-Хак (кейіннен Пәкістан президенті), Иордания армиясының 2-ші дивизиясына қолбасшылық етіп, осы дағдарыс кезінде Иорданияға көмектесті. Пәкістан Йом Киппур соғысы кезінде де көмек көрсетті, ПАФ-тың он алты ұшқышы Египет және Сирия әуе күштерінде қызмет етуге ерікті болып тіл білдірді. Масуд Хатиф басқарылған және тағы бес ұшқыш, сондай-ақ екі әуе қорғанысы бақылаушысы Инхас әуе базасына (Мысыр) орналастырылған ПАФ контингенті. Осы соғыс кезінде Сирия үкіметі лейтенант Саттар Алвиді Голан биіктіктерінде ізраилдік Мираж ұшағын атып түсіргені үшін марапаттады.

1971 жылғы соғыс

Пәкістанда алғашқы демократиялық сайлау 1970 жылы өтті, онда Авами лигасы (АЛ) Шығыс Пәкістанда айтарлықтай көпшілік дауысқа ие болды, ал Пәкістан Халық партиясы (ППП) Батыс Пәкістанда көпшілік дауысқа ие болды. Бірақ билікті бөлісу туралы келіссөздер сәтсіз аяқталып, президент Яхья Хан әскери жағдай режимін жариялады. ППП жетекшісі Зулфикар Али Бхутто АЛ үкіметін қабылдаудан бас тартып, Ұлттық Ассамблеяға қатысқан партия мүшелерінің "аяқтарын сындыратынын" мәлімдеді. Батыс Пәкістанның Шығыс Пәкістанның тәуелсіздікке ұмтылуынан қорқуын пайдаланып, Бхутто АЛ жетекшісі шейх Мүжибур Рахманмен коалиция құруды талап етті. Олар Бхуттоның президент, ал Мүжибурдың премьер-министр болуымен коалициялық үкімет құруға келісті және Ханның әскери үкіметіне саяси қысым көрсетті. Әскерилердің қысымымен Хан ашылу сессиясын кейінге жылдырып, Мүжибур мен Бхуттоны қамауға бұйрық берді. Шығыс Пәкістанда халықтың наразылығы мен көтерілісіне тап болған армия мен теңіз күштері тәртіп орнатуға тырысты. Ханның әскери үкіметі Пәкістан теңіз күштерінің Шығыс қолбасшылығының қолбасшысы контр-адмирал Мұхаммед Шарифке және Пәкістан армиясының Шығыс қолбасшылығының қолбасшысы генерал-лейтенант Әмір Абдулла Хан Ниязиге Шығыс Пәкістанды қарсылықтан тазартуды тапсырды. Теңіз күштері мен армияның "Searchlight" және "Barisal" операциялары кезіндегі және кейінгі айлардағы қатыгездіктері Шығыс Пәкістан халқының наразылығын күшейтті. Үндістанның "Мукти Бахиниге" көмектесуі мен қаржылық қолдауымен Бангладештің тәуелсіздік үшін күресушілері мен Пәкістан арасында соғыс басталды (1971 жылғы Үнді-Пәкістан соғысы). Соғыс барысында Пәкістанның қарулы күштері арасындағы үйлесім жоқ еді және қолдау көрсетілмеді. Армия, теңіз күштері, морской пехота және әуе күштері маңызды шешімдер қабылдағанда ескерілмеді, әрбір күш жоғары қолбасшылыққа хабарламай, дербес операциялар жүргізді. Шығыс Пәкістанға жасалған қысымды азайту үшін Пәкістан армиясы батыс бағытында жаңа майдан ашты, 2000 сарбаздық Пәкістан күштері 23-ші Пенджаб полкінің 120 үнді әскерінен Лонгеваладағы үнділік бекінісіне шабуыл жасады. Шабуылға танк полкі де қатысты, бірақ әуе көмегі болмады. Бұл шайқаста Үндістан армиясы Үндістан әуе күштерінің көмегімен жеңіске жетті, бұл Пәкістанның нашар үйлесімділігінің айқын мысалы болды. Соның салдарынан Пәкістан қарулы күштері одақтас күштерге жеңіліп, 93 000 сарбаз, офицер және азамат соғыс тұтқындарына айналды. Үндістан мен Пәкістан арасындағы ресми соғыс 16 желтоқсан 1971 жылы екі аптадан кейін аяқталды, нәтижесінде Пәкістан Шығыс Пәкістанды жоғалтты, ол Бангладеш мемлекетіне айналды.

The first democratic elections in Pakistan were held in 1970 with the Awami League (AL) winning a substantial majority in East Pakistan while the Pakistan Peoples Party (PPP) won a majority in West Pakistan. However talks on sharing power failed and President Yahya Khan declared martial law. PPP leader Zulfikar Ali Bhutto had refused to accept an AL government and declared he would "break the legs" of any of his party members who attended the National Assembly. Capitalizing on West Pakistani fears of East Pakistani separatism, Bhutto demanded to form a coalition with AL leader Sheikh Mujibur Rahman. They agreed upon a coalition government, with Bhutto as president and Mujibur as prime minister, and put political pressure on Khan's military government. Pressured by the military, Khan postponed the inaugural session, and ordered the arrests of Mujibur and Bhutto. Faced with popular unrest and revolt in East Pakistan, the army and navy attempted to impose order. Khan's military government ordered Rear Admiral Mohammad Shariff, Commander of Eastern Naval Command of the Pakistan Navy, and Lieutenant General Amir Abdullah Khan Niazi, Commander of the Eastern Military Command of Pakistan Army, to curb and liberate East Pakistan from the resistance. The navy and army crackdown and brutalities during Operation Searchlight and Operation Barisal and the continued killings throughout the later months resulted in further resentment among the East Pakistanis. With India assisting and funding the Mukti Bahini, war broke out between the separatist supporters in Bangladesh and Pakistan (Indo Pakistani War of 1971). During the conflict, the co ordination between the armed forces of Pakistan were ineffective and unsupported. The army, navy, marines and air force were not consulted in major decisions, and each force led their own independent operations without notifying the higher command. To release the pressure from East Pakistan the Pakistan Army opened new front on the western sector when a 2,000 strong Pakistani force attacked the Indian outpost at Longewala held by 120 Indian soldiers of 23 Punjab regiment. The attack was backed by a tank regiment but without air support. The battle was decisively won by the Indian army with the help of the Indian Air Force, and was an example of poor co ordination by Pakistan. The result was the Pakistan Armed Forces's surrender to the allied forces upon which 93,000 soldiers, officers and civilians became POWs. The official war between India and Pakistan ended after a fortnight on December 16, 1971, with Pakistan losing East Pakistan, which became Bangladesh.

1971 жылғы соғыстан қалпына келтіру

Соғыстың нәтижесінде әскери үкімет құлап, елді басқару Зұлфиқар Әли Бхуттоға жүктелді. Бхутто елдегі алғашқы әскери тәртіптің бас әкімшісі және Пәкістан қарулы күштерінің бірінші бас қолбасшысы болды. 1972 жылғы қаңтарда билікке келген Бхутто, Мунир Ахмад Хан мен оның кеңесшісі Абдус Саламның жетекшілігімен ядролық үдеу бағдарламасын бастады. 1972 жылғы шілдеде Бхутто Үндістанның Индира Гандимен Шимла келісіміне қол жеткізіп, 93 000 әскери тұтқынды қайтарды және Шығыс Пәкістанды Бангладеш ретінде мойындады. Елді қайта ұйымдастыру барысында Бхутто Пәкістан қарулы күштеріндегі «бас қолбасшы» шенінің маңызын жойды. Ол сондай-ақ Пәкістан теңіз күштерінің құрамындағы Пәкістан теңіз жаяу әскерін таратып жіберді. Оның орнына үш түрлі әскерде штаб басшылары тағайындалды және Бхутто барлық 4 жұлдызды офицерлерді Пәкістан қарулы күштерінде штаб бастығы қызметіне тағайындады. Бангладеш азаттық соғысындағы рөлімен танымал генерал Тика Хан – Армия штабының бірінші бастығы; адмирал Мұхаммед Шариф – теңіз күштеріндегі алғашқы 4 жұлдызды адмирал және теңіз штабының бірінші бастығы; әуе маршалы (генерал) Зұлфиқар Әли Хан – әуе күштеріндегі алғашқы 4 жұлдызды генерал және әуе штабының бірінші бастығы болды. Қарулы күштер арасындағы үйлестірудің жеткіліксіздігі мен тиімсіздігіне байланысты, 1976 жылы Бхутто қарулы күштер арасындағы үйлестіруді қамтамасыз ету үшін Бірлескен штабтар комитетін құрды. 4 жұлдызды генерал Мұхаммед Шарифке Бірлескен штабтар комитетінің төрағасы қызметі тапсырылды. Бхуттоның демократиялық кезеңінде Пәкістанның қорғанысқа жұмсаған қаражаты 200%-ға өсті, бірақ 1960-шы жылдардағыдай теңдікке жақын болған Үндістан мен Пәкістанның әскери теңгерімі Үндістанның пайдасына шешулі түрде өсті. Бхутто билігінде білім беру жүйесі, сыртқы саясат және ғылым саясаты қарқынды түрде өзгерді. Ғылымды қаржыландыру экспоненциалды түрде артты, Пәкістан атом энергиясы жөніндегі комиссиясында және Кахута ғылыми-зерттеу зертханаларында құпия жобалар жүргізілді. Бхутто сондай-ақ Пәкістан армиясының инженерлік корпусының генерал-лейтенанты Захид Али Акбар басқарған құпия әскери ғылым және инженерлік жобаларды қаржыландырды. АҚШ 1975 жылы қару-жараққа қатысты эмбаргоны алып тастап, әскери техниканың маңызды көзіне айналды, бірақ ол кезде Пәкістан қару-жарақ жеткізушісі ретінде Қытайға күшті тәуелді болды. Қорғанысқа жасалған ауыр шығындар 1971 жылғы соғыстың салдарынан төмен моральдық көрсеткіштерге түскен армияны қайта жандандырды. Қорғанысқа жұмсалған жоғары шығындар білім беру, денсаулық сақтау және тұрғын үй сияқты басқа да даму жобаларынан қаражатты алып қойды.

The military government collapsed as a result of the war, and control of the country was handed over to the Zulfikar Ali Bhutto. Bhutto became the country's first Chief Martial Law Administrator and first Commander in Chief of Pakistan Armed Forces. Taking authority in January 1972, Bhutto started a nuclear deterrence programme under Munir Ahmad Khan and his adviser Abdus Salam. In July 1972, Bhutto reached the Shimla Agreement with Indira Gandhi of India, and brought back 93,000 POWs and recognised East Pakistan as Bangladesh. As part of re organizing the country, Bhutto disbanded the "Commander in Chief" title in the Pakistan Armed Forces. He also decommissioned the Pakistan Marines as a unit of Pakistan Navy. Instead, Chiefs of Staff were appointed in the three branches and Bhutto appointed all 4 star officers as the Chief of Staff in the Pakistan Armed Forces. General Tikka Khan, infamous for his role in Bangladesh Liberation War, become the first Chief of Army Staff; Admiral Mohammad Shariff, as first 4 star admiral in the navy and as the first Chief of Naval Staff; and, Air Chief Marshal (General) Zulfiqar Ali Khan, as first 4 star air force general, and the first Chief of Air Staff. Because the co ordination between the armed forces were unsupported and ineffective, in 1976, Bhutto also created the office of Joint Chiefs of Staff Committee for maintaining the co ordination between the armed forces. General Muhammad Shariff, a 4 star general, was made the first Chairman of the Joint Chiefs of Staff Committee. Pakistan's defence spending rose by 200% during the Bhutto's democratic era but the India–Pakistan military balance, which was near parity during the 1960s, was growing decisively in India's favour. Under Bhutto, the education system, foreign policy, and science policy was rapidly changed. The funding of science was exponentially increased, with classified projects at Pakistan Atomic Energy Commission and Kahuta Research Laboratories. Bhutto also funded the classified military science and engineering projects entrusted and led by Lieutenant General Zahid Ali Akbar of the Pakistan Army Corps of Engineers. The US lifted its arms embargo in 1975 and once again became a major source for military hardware, but by then Pakistan had become heavily dependent on China as an arms supplier. Heavy spending on defence re energized the Army, which had sunk to its lowest morale following the debacle of the 1971 war. The high defence expenditure took money from other development projects such as education, health care and housing.

Балуч ұлтшыл көтерілістері

1970 жылдардағы балучтардың көтерілісі Бангладештің бөлінуінен бері Пәкістан үшін ең қауіпті азаматтық тәртіпсіздік болды. Пәкістан қарулы күштері сол кезде құқық тәртібі нашар және тайпалық заңмен басқарылатын Белуджистан провинциясында әскери гарнизон құруды қалаған. Балучилер мұны өздерінің аумақтық құқықтарын бұзу деп қарады. 1971 жылы шейх Мүжибур Рахманның қатыстырған позициясынан күш алып, балуч және пуштун ұлтшылдары 1973 жылғы Пәкістан Конституциясын қолдау үшін сол кездегі премьер-министр Зұлфиқар Әли Бхуттодан «облыстық құқықтарын» талап етті. Бхутто Солтүстік-Батыс Шекаралық провинцияны (NWFP) және Белуджистанды NAP JUI коалициясына қабылдағанымен, Кветтадағы бас министр Атаулла Менгал және Пешавардағы муфтий Махмуд басқаратын провинциялық үкіметтермен келіссөздер жүргізуден бас тартты. Шиеленіс күшейіп, қарулы қарсылық басталды. Саяси тұрақсыздыққа наразылық білдірген Бхуттоның орталық үкіметі алты ай ішінде екі провинциялық үкіметті қызметтен босатып, екі бас министрді, екі губернаторды және қырық төрт МНА мен МПА-ны тұтқындады, Жоғарғы Соттан NAP-ты тыйым салу туралы бұйрық алып, оларды әдейі таңдалған судьялардан тұратын Хайдарабадтың арнайы құрылған трибуналында мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен соттауға жіберді. Уақыт өте келе балуч ұлтшыл көтерілісі күшейіп, қарулы күштерді провинцияға тартты, балуч тайпалық орта таптарын Исламабадқа қарсы қойды. Көтерілісшілер мен армия арасындағы шайқас 1973 жылы басталды, ең ірі қақтығыс 1974 жылдың қыркүйегінде болды, онда шамамен 15 000 балучи Пәкістан армиясы, теңіз күштері және әуе күштерімен шайқасты. Ирак елшілігінде Ирак пен Кеңес Одағы Белуджистан қарсыластарына жіберген оқ-дәрілерін табысты қалпына келтіргеннен кейін, Теңіз барлау қызметі тергеу бастады және қару-жарақтар Белуджистанның жағалау аймақтары арқылы контрабандалық жолмен әкелінгенін анықтады. Теңіз күштері дереу әрекет етіп, қақтығысқа қатысты. Оңтүстік Теңіз қолбасшылығының қолбасшысы вице-адмирал Патрик Симпсон теңіз блокадасы аясында бірқатар операцияларды бастады. Ирандық әскерилер Ирандағы балучтардың қарсыласының күшейе түсуінен қорқып, Пәкістан әскеріне көтерілісті басуға көмектесті. Үш күндік шайқастан кейін балуч тайпаларының оқ-дәрілері бітіп, 1976 жылы кері шегінді. Армия 25 адам қаза тауып, шамамен 300 адам жарақат алды, ал көтерілісшілер 1977 жылға қарай 5000 адамды жоғалтты. Негізгі шайқастар тоқтағанымен, идеологиялық даулар оқшау топтардың пайда болуына және олардың күшеюіне әкелді. 1977 жылы армия штабының бастығы генерал Зия-ұл-Хактың Бхутто үкіметін құлатуына қарамастан, бөлінуге шақырулар мен кең таралған азаматтық мойынсұнбаушылық сақталды. Әскери үкімет сол кезде генерал Рахимуддин Ханды Белуджистан провинциясының әскери заң әкімшісі етіп тағайындады. Провинциялық әскери үкімет, әйгілі авторитарлық генерал Рахимуддиннің басшылығымен, орталық үкіметтен тәуелсіз жеке тұлға және әскери режим ретінде әрекет ете бастады. Бұл Рахимуддин Ханға орталық үкіметке есеп бермейтін абсолютті әскери заң әкімшісі ретінде әрекет етуге мүмкіндік берді. Зия-ұл-Хак пен Рахимуддин Хан екеуі де қарудан бас тартқандарға Балучистанда жалпы кешірім жариялауды қолдады. Рахимуддин Наваб Акбар Хан Бугти және Атаулла Менгал сияқты феодалдық басшыларды провинциялық саясаттан әдейі оқшаулады. Ол сондай-ақ барлық азаматтық мойынсұнбаушылық қозғалыстарын тоқтатты, нәтижесінде провинцияда бұрын-соңды болмаған әлеуметтік тұрақтылық орнады. Әскери заңға байланысты оның билігі (1977–1984) Белуджистан тарихындағы ең ұзақ билік болды. Кейін провинцияда шиеленіс қайта жанданды, Пәкістан армиясы Белуджистан Азаттық Армиясы деп аталатын көтерілісшілерге қарсы шабуылдарға қатысты. 2005 жылға дейін көтеріліске ұмтылулар болды.

The Baloch rebellion of the 1970s was the most threatening civil disorder to Pakistan since Bangladesh's secession. The Pakistan Armed Forces wanted to establish military garrisons in Balochistan Province, which at that time was quite lawless and run by tribal justice. The ethnic Balochis saw this as a violation of their territorial rights. Emboldened by the stand taken by Sheikh Mujibur Rahman in 1971, the Baloch and Pashtun nationalists had also demanded their "provincial rights" from then Prime Minister Zulfikar Ali Bhutto in exchange for a consensual approval of the Pakistan Constitution of 1973. But while Bhutto admitted the North West Frontier Province (NWFP) and Balochistan to a NAP JUI coalition, he refused to negotiate with the provincial governments led by chief minister Ataullah Mengal in Quetta and Mufti Mahmud in Peshawar. Tensions erupted and an armed resistance began to take place. Surveying the political instability, Bhutto's central government sacked two provincial governments within six months, arrested the two chief ministers, two governors and forty four MNAs and MPAs, obtained an order from the Supreme Court banning the NAP and charged them all with high treason, to be tried by a specially constituted Hyderabad Tribunal of handpicked judges. In time, the Baloch nationalist insurgency erupted and sucked the armed forces into the province, pitting the Baloch tribal middle classes against Islamabad. The sporadic fighting between the insurgency and the army started in 1973 with the largest confrontation taking place in September 1974 when around 15,000 Balochs fought the Pakistan Army, Navy and the Air Force. Following the successful recovery of ammunition in the Iraqi embassy, shipped by both Iraq and Soviet Union for the Baluchistan resistance, Naval Intelligence launched an investigation and cited that arms were smuggled from the coastal areas of Balochistan. The Navy acted immediately, and entered the conflict. Vice Admiral Patrick Simpson, commander of Southern Naval Command, began to launch a series of operations under a naval blockade. The Iranian military, which feared a spread of the greater Baloch resistance in Iran, aided Pakistan's military in putting down the insurrection. After three days of fighting the Baloch tribals were running out of ammunition and withdrew by 1976. The army had suffered 25 fatalities and around 300 casualties in the fight while the rebels lost 5,000 people as of 1977. Although major fighting had broken down, ideological schisms caused splinter groups to form and steadily gain momentum. Despite the overthrow of the Bhutto government in 1977 by General Zia ul Haque, Chief of Army Staff, calls for secession and widespread civil disobedience remained. The military government then appointed General Rahimuddin Khan as Martial Law Administrator over the Balochistan Province. The provincial military government under the famously authoritarian General Rahimuddin began to act as a separate entity and military regime independent of the central government. This allowed Rahimuddin Khan to act as an absolute martial law administrator, unanswerable to the central government. Both Zia ul Haq and Rahimuddin Khan supported the declaration of a general amnesty in Balochistan to those willing to give up arms. Rahimuddin then purposefully isolated feudal leaders such as Nawab Akbar Khan Bugti and Ataullah Mengal from provincial policy. He also put down all civil disobedience movements, effectively leading to unprecedented social stability within the province. Due to martial law, his reign (1977–1984) was the longest in the history of Balochistan. Tensions later resurfaced in the province with the Pakistan Army being involved in attacks against an insurgency known as the Balochistan Liberation Army. Attempted uprisings have taken place as recently as 2005.

Екінші әскери билік

1977 жылғы сайлау кезінде сайлаушылардың алдауы туралы қауесеттер 1977 жылдың шілдесінде қансыз төңкеріспен Зұлфиқар Әли Бхутто басқарған азаматтық үкіметтің құлауына әкелді (Фейр-плей операциясын қараңыз). Жаңа билеуші – 1978 жылы әскери тәртіптің бас әкімшісі болып тағайындалған Армия штабының бастығы генерал Зия-ұл-Хак болды. Зия-ұл-Хакты Бхутто 17 жоғары генерал-офицерді зейнеткерлікке жіберуге мәжбүр еткеннен кейін Бхутто тағайындады. Зия Муштак Хусейнді Бхутто ісі бойынша бас заңгер етіп тағайындады. Муштак Хусейннің Бхуттоға деген жек көрінісі белгілі болды және ол 1965 жылы Бхуттоның сыртқы істер министрі лауазымынан алынуында даулы рөл атқарды. Сотта Хусейн Бхутто мен оның туған қаласына құрмет көрсетпеді және апелляциялық шағымдарды қабылдамады. Зияның басшылығымен және Хусейннің бұйрығымен Бхутто 1979 жылы саяси қарсыласын өлтіруге рұқсат бергені үшін Жоғарғы соттың өлім жазасын бекіткеннен кейін өлім жазасына кесілді. Зияның әскери диктатурасы (1978 жылы Жоғарғы сот қажеттілік доктринасы бойынша заңды деп жарияланды) кезінде келесі шаралар қабылданды: 1978 жылға қарай елдің құқықтық жүйесіне қатаң исламдық заңдар енгізілді, бұл қазіргі кездегі сектанттық және діни фундаментализмге ықпал етіп, жастарға діни мақсаттылық сезімін сіңірді. Пәкістан Ауғанстандағы коммунистерге қарсы совет-ауған соғысында делдалдық арқылы соғысты, бұл совет әскерлерінің Ауғанстаннан шығуына үлкен үлес қосты. Белуджистандағы сепаратистік көтерілістерді провинцияның авторитарлық билеушісі генерал Рахимуддин Хан бастырып тоқтатты, ол әскери тәртіп бойынша беспрецедентті жеті жыл билік жүргізді. Алдыңғы азаматтық үкіметтің агрессивті ұлттандыруды қамтитын социалистік экономикалық саясаты біртіндеп кері қайтарылды; Пәкістанның жалпы ұлттық өнімі айтарлықтай өсті. Зия 1985 жылы әскери жағдайды алып тастады, партиясыз сайлаулар өткізіп, Мұхаммед Хан Джунеджоны Пәкістанның премьер-министрі етіп таңдады, ол өз кезегінде Зияны 1990 жылға дейін Армия штабының бастығы етіп қайта тағайындады. Алайда Джунеджоның саяси және әкімшілік тәуелсіздігі артып, Зиямен арасы суытыла бастады – мысалы, ол өзінің мемлекеттік министрінен Женева келісіміне қол қоюын сұрады, бұл президент Зияға ұнамады. Оджридегі оқ-дәрі қоймасындағы жарылыстан кейін Джунеджо келтірілген зиянға жауаптыларды әділетке тартуға уәде берді, бірнеше рет Интерсервис барлау қызметінің (ISI) директоры Ахтар Абдур Рахманды кінәлі деп атады. Президент Зия 1988 жылдың мамырында Джунеджо үкіметін бірнеше айыптаулар бойынша жұмыстан босатты. Содан кейін ол қарашада сайлау өткізуді ұсынды. Зия-ұл-Хак 1988 жылдың 17 тамызында ұшақ апатында қаза тапты, кейіннен бұл белгісіз қылмыскерлер жасаған жоғары деңгейдегі саботаж екені дәлелденді. Зия билігінде қорғаныс шығындары 1977-1988 жылдары жылына орташа есеппен 9 пайызға өсті, ал даму шығындары жылына 3 пайызға өсті; 1987-1988 жылдары қорғаныс шығындары даму шығындарын басып өтті. 1980 жылдары қорғаныс шығындары ЖІӨ-нің орташа есеппен 6,5 пайызын құрады. Бұл үлкен бюджет тапшылығына және мемлекеттік қарыздың жылдам өсуіне әкелді.

During the 1977 elections, rumours of widespread voter fraud led to the civilian government under Zulfikar Ali Bhutto being overthrown in a bloodless coup of July 1977 (See Operation Fair Play). The new ruler was Chief of Army Staff General Zia ul Haq who became Chief Martial Law Administrator in 1978. Zia ul Haq was appointed by Bhutto after Bhutto forced seventeen senior general officers to retire. Zia appointed Mushtaq Hussain as chief jurist for Bhutto's case. Mushtaq Hussain was publicly known to hate Bhutto, and had played a controversial role in Bhutto's removal as foreign minister in 1965. As his judge, Hussain disrespected Bhutto and his hometown and denied any appeals. Under Zia's direction and Hussain's order, Bhutto was executed in 1979 after the Supreme Court upheld the High Court's death sentence on charges of authorising the murder of a political opponent. Under Zia's military dictatorship (which was declared legal under the Doctrine of Necessity by the Supreme Court in 1978) the following initiatives were taken:
Strict Islamic law was introduced into the country's legal system by 1978, contributing to current day sectarianism and religious fundamentalism, and instilling a sense of religious purpose within the youth. Pakistan fought a war by proxy against the Communists in Afghanistan in the Soviet–Afghan War, greatly contributing to the eventual withdrawal of Soviet forces from Afghanistan. Secessionist uprisings in Balochistan were put down by the province's authoritarian ruler, General Rahimuddin Khan, who ruled for an unprecedented seven years under martial law. The socialist economic policies of the previous civilian government, which included aggressive nationalisation, were gradually reversed; Pakistan's Gross National Product rose greatly. Zia lifted martial law in 1985, holding party less elections and handpicking Muhammad Khan Junejo to be the Prime Minister of Pakistan, who in turn reappointed Zia as Chief of Army Staff until 1990. Junejo however gradually fell out with Zia as his political and administrative independence grew – such as by asking his Minister of State to sign the Geneva Accord, which President Zia disliked. After a large scale explosion at a munitions store in Ojhri, Junejo vowed to bring those responsible for the significant damage caused to justice, implicating several times the Inter Services Intelligence (ISI) Director General Akhtar Abdur Rahman. President Zia dismissed the Junejo government on several charges in May 1988. He then called for elections in November. Zia ul Haq died in a plane crash on August 17, 1988, which was later proven to be highly sophisticated sabotage by unknown perpetrators. Under Zia, defence spending increased an average 9 percent per annum during 1977–1988 while development spending rose 3 percent per annum; by 1987–88 defence spending had overtaken development spending. For the 1980s as a whole, defence spending averaged 6.5 percent of GDP. This contributed strongly to large fiscal deficits and a rapid buildup of public debt.

Атом бомбасының жобаларын әзірлеу

Бхутто Пакистанды билікке алғаннан кейін ядролық қару әзірлеуді бастады. Оған жауап ретінде Бхутто тұсында қорғанысқа жұмсалатын қаражат пен ғылымды қаржыландыру 200%-ға артты. Ол сондай-ақ ядролық қару бағдарламасына жүздеген пакистандық ғалымдарды, инженерлерді және математиктерді тартты; кейін ол Теориялық физика тобын (TPG) құрып, оған жетекшілік етті. Бұл топ Пакистан атомдық энергия комиссиясының (ПАЭК) арнайы қарулар бөлімшесі болып, ядролық қарудың жобаларын жасады. Осы кезеңде әскери ядролық қабілетті дамыту үшін негіз қаланды. Бұл ядролық отын циклінен, ядролық қаруды жобалаудан, әзірлеуден және сынаудан тұрды. Отын циклі бағдарламасына уранды іздеу, өндіру, тазарту, конверсиялау, уран гексафторидін (UF6) өндіру, байыту, отын жасау және қайта өңдеу кірді. Бұл нысандарды Мунир Ахмад Хан ПАЭК құрамында салды. 1972 жылғы 20 қаңтарда Мултан қаласында өткен жоғары санаттағы ғалымдар мен инженерлердің конференциясында ол ПАЭК төрағасы болып тағайындалды. Бұрын Мунир Ахмад Хан Халықаралық атом энергия агенттігінің (МАГАТЭ) Ядролық қуат және реакторлар бөлімінің директоры болып қызмет еткен. Жақында Лондонның Халықаралық стратегиялық зерттеулер институты (IISS) жариялаған Пакистанның ядролық даму тарихына арналған құжатта ол Пакистанның атом жобасының «техникалық әкесі» деп танылды, ал Зұлфиқар Әли Бхутто – Пакистанның ядролық даму бағдарламасының әкесі аталды. Плутоний технологиясы бойынша сарапшы Мунир Ахмад Хан плутонийді қайта өңдеу технологиясының негізін қалады. Хан Исламабадта орналасқан плутонийді қайта өңдеу зауытын салды. Бас әскери заң әкімшісі (кейін президент) және Армия штабының бастығы генерал Зия-уль-Хак билікке келгеннен кейін (Фейр-плей операциясын қараңыз), уранды байыту және ядролық даму бағдарламасын нығайту бойынша одан әрі жетістіктерге қол жеткізілді. 1983 жылғы 11 наурызда Мунир Ахмад Хан басқаратын ПАЭК Кирана төбелерінің жанында Кирана I кодолық атауымен жұмыс істейтін ядролық құрылғының алғашқы сәтті суық сынағын жүргізді. Сынақты ЦЕРН физигі Ишфак Ахмад басқарды, оған Пакистан Қарулы күштері мен ПАЭК-тің басқа да аға ғалымдары куә болды. Жағдайды одан әрі қиындатқандай, Кеңес Одағы Ауғанстаннан шығып кетті және Пакистанның АҚШ үшін стратегиялық маңызы жойылды. Пакистанның ядролық қаруды дамыту деңгейі толыққанды белгілі болғаннан кейін, бірнеше ел, әсіресе АҚШ тарапынан елге экономикалық санкциялар салынды (Пресслер түзетуін қараңыз). Бхутто мен Зия басшылығымен дамыған ядролық даму бағдарламасы 1980-ші жылдардың соңында толыққанды жетілді. Металлургия инженері Абдул Қадир Хан екі үкіметтің де кезінде уранды байыту бағдарламасына үлкен үлес қосты. А.Қ. Хан Дубай арқылы URENCO ядролық технологиясын Хан зерттеу зертханаларына контрабандалық жолмен жеткізу үшін әкімшілік тарату желісін құрды. Ол URENCO-ның Zippe типіндегі центрифугасына негізделген Пакистанның газдық центрифуга бағдарламасын құрды. Хан Пакистанның HEU негізіндегі газдық центрифугалық уран байыту бағдарламасын құрушысы саналады.

Soon after Bhutto assumed control of Pakistan, he established nuclear weapons development. Partially in response, defence expenditure and funding of science under then Prime Minister Bhutto increased by 200%. He is also credited with recruiting hundreds of Pakistani scientists, engineers, and mathematicians to the nuclear weapons development program; he later formed and headed the Theoretical Physics Group (TPG), the special weapons division of the Pakistan Atomic Energy Commission (PAEC) that developed the designs of the nuclear weapons. Throughout that time, the foundations were laid down to develop a military nuclear capability. This included the nuclear fuel cycle and nuclear weapons design, development and testing programme. The fuel cycle program included the uranium exploration, mining, refining, conversion and Uranium Hexafluoride (UF6) production, enrichment and fuel fabrication and reprocessing facilities. These facilities were established in PAEC by Munir Ahmad Khan. He was appointed PAEC Chairman on January 20, 1972, at the Multan Conference of senior scientists and engineers. Earlier, Munir Ahmad Khan was serving as Director of Nuclear Power and Reactors Division, IAEA. He was credited as the "technical father" of Pakistan's atom project by a recent International Institute of Strategic Studies, London, (IISS) dossier on history of the Pakistan's nuclear development, with Zulfikar Ali Bhutto as the father of Pakistan's nuclear developmental programme. Munir Ahmad Khan, an expert in Plutonium technology, had also laid the foundation and groundbreaking work for the Plutonium reprocessing technology. Khan, built the New Laboratories, a plutonium reprocessing plant located in Islamabad. After Chief Martial Law Administrator (later president) and Chief of Army Staff General Zia ul Haq came to power (see Operation Fair Play), further advancements were made to enrich uranium and consolidate the nuclear development programme. On March 11, 1983, the PAEC under Munir Ahmad Khan carried out the first successful cold test of a working nuclear device near at the Kirana Hills under codename Kirana I. The test was led by CERN physicist Ishfaq Ahmad, and was witnessed by other senior scientists belonging to Pakistan Armed Forces and the PAEC. To compound matters further, the Soviet Union had withdrawn from Afghanistan and the strategic importance of Pakistan to the United States was gone. Once the full extent of Pakistan's nuclear weapons development was revealed, economic sanctions (see Pressler amendment) were imposed on the country by several other countries, particularly the US. Having been developed under both Bhutto and Zia, the nuclear development programme had fully matured by the late 1980s. Abdul Qadeer Khan, a metallurgical engineer, greatly contributed to the uranium enrichment programme under both governments. A Q Khan established an administrative proliferation network through Dubai to smuggle URENCO nuclear technology to Khan Research Laboratories. He then established Pakistan's gas centrifuge program based on the URENCO's Zippe type centrifuge. Khan is considered to be the founder of Pakistan's HEU based gas centrifuge uranium enrichment programme,

ПАЭК уранды байыту бағдарламасының табысқа жетуіне уран гексафториді газын өндіру арқылы да үлес қосты. ПАЭК сондай-ақ ядролық отын циклінің байытуға дейінгі және кейінгі барлық кезеңдеріне жауапты болды. 1986 жылға қарай ПАЭК төрағасы Мунир Ахмад Хан Хушабтағы 50 МВт плутоний және тритий өндіру реакторының құрылысын бастады, ол Хушаб реактор кешені деп аталды және 1998 жылы пайдалануға берілді. 1998 жылы Үндістан Покран аймағында бес жер асты ядролық сынақтан сәтті өтті (Покран II кодолық атауы), жауап ретінде Пакистан халықаралық қауымдастықтың наразылығына қарамастан, 28 мамырда Чагай таулы аймағындағы Рас Кох аймағында (Чагай I кодолық атауы) және 30 мамырда Харан аймағында (Чагай II кодолық атауы) алты жер асты ядролық сынақ жүргізді, бұл Пакистанның ядролық қабілетін дәлелдеді. Бұл сынақтар физик Самар Мубаракманд және ПАЭК мен КРЛ-дің басқа да аға ғалымдары бақылады.

АҚШ санкциялары

АҚШ сенаторы Пресслер Пресслер түзетуін ұсынды, ол Пәкістанның ядролық қару әзірлеуіне байланысты барлық экономикалық және әскери көмекке эмбарго салды. Бұл Пәкістанда АҚШ-қа қатысты өте теріс жариялылық тудырды, себебі көптеген адамдар, әсіресе Пәкістан қарулі күштері, Ауғанстанда Кеңес Одағын жеңуге көмектескенде көп тәуекелге барғаннан кейін, өздері тасталып кеткенін ойлады. Пәкістанға көптеген ауған босқындары келді, сондай-ақ Ауғанстаннан есірткілер Пәкістанға еніп, героин қолдану кең таралған мәселеге айналды. Эмбарго бес жылға созылды және 1995 жылы Браун түзетуі 1990 жылдың қазанына дейін келісім-шартталған, 368 миллион АҚШ долларына бағаланған АҚШ әскери техникасын бір реттік жеткізуге рұқсат берді. Дегенмен, Пәкістан бұрыннан төлеген, 658 миллион АҚШ доллары тұратын қосымша 28 F 16 ұшағы жеткізілмеді. Америка немесе НАТО қару-жарағын сатып ала алмағандықтан, Пәкістан отандық қару-жарақ өнеркәсібін дамытуға тырысты, нәтижесінде Аль-Халид танкысы және JF 17 шабуылдаушы ұшағы сияқты бірқатар сәттіліктерге қол жеткізді.

Кеңес-Афған соғысы

Көршілес Ауғанстанды Кеңес Одағының басып алуы кезінде АҚШ пен Пәкістан арасындағы одақ күшейді, себебі АҚШ-қа Пәкістанды Кеңес Одағымен күресіп жатқан моджахедтерге қару-жарақ жіберу үшін полигон ретінде қажет етті. Пәкістанға екі фронттан – Үндістаннан және Кеңес Одағының басып алған Ауғанстанынан – қауіп төндіргендіктен, 1981 жылы АҚШ Пәкістанның қорғаныс қабілетін айтарлықтай арттырған 1,5 миллиард доллардан астам әскери көмек пакетін ұсынды. Оған 40 F-16 истребителі, 100 M48 танкысы, 200-ге жуық артиллериялық зеңбірек және 1000-нан астам TOW танкіге қарсы зымыраны кірді. Соғыс барысында Пәкістан ауған/кеңестік ұшқыштардың бірнеше рет әуе шабуылына ұшырады және осы жылдар ішінде сегіз ұшақты атып түсірді, бірақ өз флотынан бір F-16 ұшағын жоғалтты. АҚШ-тың көмегімен және Сауд Арабиясының қаржысымен Пәкістан әскері моджахедтерге оқу лагерьлерін құруға және оларды қаруландыруға көмектесе бастады. АҚШ президенті Джимми Картер Кеңес Одағының агрессиясы Перс шығанағы аймағына қауіп төндіретінін мойындады. Мәскеудің оңтүстікке кенеттен құлап кетуінің соңғы мақсатының белгісіздігі АҚШ-тың тәуелсіз Пәкістанға деген мүддесін одан да маңызды етті. Пәкістанның ИСИ және Арнайы қызмет тобы (SSG) Кеңес Одағына қарсы қақтығысқа белсене араласты. SSG Кеңес-Афған соғысы кезінде Ауған моджахедтері болып киінген SSG офицерлерінен "Қара бүркіттер" деп аталатын бөлімше құрды. Олар Ауғанстанға ұшып барып, моджахедтерге қолдау көрсетті. 1980 жылы Рональд Рейган сайланғаннан кейін Пәкістан арқылы моджахедтерге АҚШ көмегі айтарлықтай артты. Жауап ретінде, Ауғанстан президенті Мұхаммед Нәжібулла басшылығымен КХАД (Митрохин мұрағаты мен басқа да дереккөздерге сәйкес) Ауғанстаннан қару-жарақ пен есірткі ағынынан зардап шеккен Пәкістанға қарсы көптеген террористик операцияларды жүргізді. Пәкістан өз елінен кетуге мәжбүр болған 3 миллион ауған босқынды (көбінесе паштундарды) қабылдады. Босқындар Пакистанның ең ірі провинциясы Балучистанның аумағында орналасқан, содан кейін әскери тәртіп орнатылған генерал Рахимуддин Ханның басшылығында болды. Бірақ, әлемдегі ең үлкен босқын халқы саналатын көптеген босқындардың басқа аймақтарға ағылуы Пәкістанға ұзақ мерзімді әсер етті. 1982 жылғы маусымда Ливанға шабуыл жасаған кезде Израильдің қолға түсірген Палестина Азаттық Ұйымы (ПАҰ) және Ливан қарулары кеңестік өндіріс болды және Пәкістан арқылы Ауғанстанға жасырын түрде жеткізілді. Кейін, АҚШ-тың моджахедтерді қолдауы анық болған кезде, Стингер зымырандары және басқа да жоғары технологиялық америкалық қару-жарақтар Пәкістан арқылы Ауғанстанға жеткізілді. Алайда, кейбір қару-жарақтарды ИСИ кері инженерия мақсатында пайдаланған болуы мүмкін. Жаңа жоғары технологиялық қару-жарақтар Совет Одағына қарсы күшті қарсылықты ұйымдастыруға өте көмектесті. Көптеген әскерлер қарсылықпен бірге Ауғанстанда соғысты және 1989 жылы Ауғанстаннан Кеңес әскерлерінің шығуына үлкен үлес қосты.

During the Soviet occupation of neighbouring Afghanistan, the alliance between the United States and Pakistan was greatly strengthened as the US needed Pakistan as a staging area from which to send weapons to the Mujahideens who were fighting the Soviets. Apprehensive of the two front threat to Pakistan from India and from Soviet occupied Afghanistan, the United States in 1981 offered a military aid package of over $1.5 billion, which included 40 F 16 fighters, 100 M 48 tanks, nearly 200 artillery guns and over 1,000 TOW anti tank missiles, which considerably enhanced Pakistan's defence capability. During the course of the war, Pakistan experienced several air intrusions by Afghan/Soviet pilots and claimed to have shot down eight of these aircraft over the years while losing one F 16 from its own fleet. The Pakistani military, aided by the US and financed by Saudi Arabia, began helping the Mujahideen in setting up training camps and arming them. US President Jimmy Carter had accepted the view that the Soviet aggression was a potential threat to the Persian Gulf region. The uncertain scope of the final objective of Moscow in its sudden southward plunge made the American stake in an independent Pakistan all the more important. Pakistan's ISI and Special Service Group (SSG) became actively involved in the conflict against the Soviets. The SSG created a unit called the Black Storks who were SSG men dressed as Afghan Mujahideen during the Soviet–Afghan War. They were then flown into Afghanistan and provided the Mujahideen with support. After Ronald Reagan was elected in 1980, US aid for the Mujahideen through Pakistan significantly increased. In retaliation, the KHAD, under Afghan President Mohammad Najibullah, carried out (according to the Mitrokhin archives and other sources) a large number of terrorist operations against Pakistan, which also suffered from an influx of weaponry and drugs from Afghanistan. Pakistan took in 3 million Afghan refugees (mostly Pashtun) who were forced to leave their country. Although the refugees were controlled within Pakistan's largest province, Balochistan, then under martial law ruler General Rahimuddin Khan, the influx of so many refugees – believed to be the largest refugee population in the world – into several other regions had a lasting impact on Pakistan. PLO and Lebanese weapons captured by the Israelis in their invasion of Lebanon in June 1982 were of Soviet origin and were then covertly transferred into Afghanistan through Pakistan. Later, when American support for the Mujahideen became obvious, Stinger Missiles and other high technology American weaponry were transferred through Pakistan into Afghanistan. However some of these weapons may have been siphoned off by the ISI for reverse engineering purposes. The arrival of the new high technology weaponry proved to be quite helpful in organising stiff resistance against the Soviet Union. Many Army regulars fought in Afghanistan along with the resistance and contributed to the withdrawal of Soviet forces from Afghanistan in 1989.

Бірінші шығанақ соғысы

Ирак Кувейтті басып алған кезде Сауд Арабия үкіметі Пәкістанмен елді қорғауға көмектесу үшін бірнеше бригаданы елге жеткізу туралы келісім жасады. Бұл бригадалар Қорғаныс министрлігінің бағынысында болды және Табук пен Хамис Мушайтқа орналастырылды.

Талибанның Ауғанстанды басып алуы

Кеңес әскері шыққаннан кейін, Пәкістан 1947 жылдан бері алғаш рет екі майданда қорғану қаупіне тап болмады. Бұдан бөлек, Орталық Азияда бес тәуелсіз мұсылман мемлекетінің құрылуы олардың одақтас болуына және Пәкістанға қажет болған саяси қолдау мен стратегиялық тереңдік беруіне үміттендірді. Ауғанстан хаоста болғанша, Пәкістанның жаңа мемлекеттерге тікелей қатынасы болмайтын еді. Кабулдегі коммунистік үкімет пен моджахедтер арасындағы шайқас 1992 жылға дейін жалғасты, содан кейін Ахмет Шах Масуд басқарған моджахедтер Мохаммад Наджибулланың кеңестік қолдауындағы үкіметін құлатты. 1993 жылы билік үшін таласқан оппозициялық топтар Бурхануддин Раббани президенттігімен үкімет құруға келісті, бірақ ішкі кикіреулер тоқтамады. Заңсыздық өршіп, Пәкістан мен жаңадан тәуелсіз болған Орталық Азия елдері арасындағы саудаға үлкен тосқауыл болды. Пәкістан өзінің сауда керуендерін қорғау үшін талибтерді тағайындады, себебі талибтердің көп бөлігі пуштун болды және 1980 жылдары ISI мен ЦРУ-да оқытылғандықтан, Пәкістан оларға сенім білдіретін. Пәкістанның қолдауымен талибтер Ауғанстандағы ең күшті топтардың біріне айналды. Содан кейін Пәкістан Ауғанстандағы азаматтық соғысты тоқтатуға шешім қабылдады және батыс шекарасындағы тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін, сондай-ақ Кабулде Пәкістанға бейім үкімет құру үшін талибтердің Ауғанстанды басып алуына қолдау көрсетті. Пәкістан талибтерге қаржы жинады, олардың операцияларын қаржыландырды, талибтердің шетелдегі өкілдері ретінде дипломатиялық қолдау көрсетті, талибтердің жауынгерлерін оқытуды ұйымдастырды, талибтер армиясында қызмет ету үшін білікті және білікті емес кадрларды жұмысқа алды, шабуылдарды жоспарлады және басқарды, оқ-дәрі мен отын жеткізілімдерін ұйымдастырды және көмектесті, ал бірнеше рет Пәкістанның жоғары әскери және барлау қызметкерлері ірі әскери операцияларды жоспарлауға және орындауға көмектесті. 1996 жылдың қыркүйегінде Мулла Мұхаммед Омар басшылығымен талибтер Кабулді басып алды. Алайда, Ауғанстандағы тұрақтылық Осама бен Ладен мен Завахиридің Ауғанстанға келуіне себеп болды, бұл талибтерді ислам заңдарын өте қатаң түсіндіруге мәжбүр етті. Талибтер 2001 жылға дейін елдің 90 пайызын басып алды. Пәкістан 1987 және 1989 жылдары мұздықты толығымен қайтарып алуға тырысты, бірақ сәттілікке жетпеді. Пәкістан Гёнг Ладан оңтүстік-батысқа қарай 5 шақырымдағы мұздық аңғарына бақылау жүргізеді. Пәкістан армиясы Салторо жотасының шыңына көтеріле алмады, ал үндістер стратегиялық биіктіктерін тастап, төмен түсе алмайды. Қазіргі уақытта үнді және пәкістандық әскерлердің орналасқан жерлері арасындағы шекара көбінесе Нақты Жердегі Сызық (AGPL) деп аталады.

After the Soviet withdrawal, Pakistan for the first time since 1947, was not concerned about a threat on two fronts. Further, the emergence of five independent Muslim republics in Central Asia raised hopes that they might become allies and offer Pakistan both the political support and the strategic depth it lacked. As long as Afghanistan was in chaos, Pakistan would lack direct access to the new republics. Fighting between the Communist government in Kabul and the Mujahideen forces continued until 1992 when the Mujahideen forces, led by Ahmed Shah Massoud, removed the Soviet backed government of Mohammad Najibullah. By 1993, the rival factions who were vying for power agreed on the formation of a government with Burhanuddin Rabbani as president, but infighting continued. Lawlessness was rampant and became a major hindrance to trade between Pakistan and the newly independent Central Asian states. Pakistan appointed the Taliban to protect its trade convoys because most of the Taliban were Pashtun and were trained by the ISI and CIA in the 1980s and could be trusted by Pakistan. With Pakistan's backing, the Taliban emerged as one of the strongest factions in Afghanistan. Pakistan then decided to the end the infighting in Afghanistan and backed the Taliban in their takeover of Afghanistan to bring stability to its western border and establish a pro Pakistan regime in Kabul. Pakistan solicited funds for the Taliban, bankrolled Taliban operations, providing diplomatic support as the Taliban's virtual emissaries abroad, arranged training for Taliban fighters, recruited skilled and unskilled manpower to serve in Taliban armies, planned and directed offensives, providing and facilitating shipments of ammunition and fuel, and on several occasions senior Pakistani military and intelligence officers help plan and execute major military operations. By September 1996, the Taliban under the leadership of Mullah Muhammad Omar seized control of Kabul. However, the stability in Afghanistan led Osama bin Laden and Zawahiri to come to Afghanistan, which caused the Taliban to implement a very strict interpretation of Islamic law. The Taliban continued to capture more Afghan territory until by 2001 they controlled 90% of the country. Pakistan tried in 1987 and in 1989 to retake the whole glacier but was unsuccessful. Pakistan controls the glacial valley five kilometres southwest of Gyong La. The Pakistan Army has been unable to get up to the crest of the Saltoro Ridge, while the Indians cannot come down and abandon their strategic high posts. The line between where Indian and Pakistani troops are presently holding onto their respective posts is being increasingly referred to as the Actual Ground Position Line (AGPL).

Қаргил соғысы

1989 жылы мұздықты қайта басып алу әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін, Пәкістан армиясы мұздықты қайта басып алу үшін жаңа және әлдеқайда батыл жоспар әзірледі. Жоспар 1980-ші жылдардың соңында дайын болған, бірақ бұл операция Үндістанмен толыққанды соғысқа ұласуы мүмкін деген қауіптен кейін тоқтатылды. Пәкістан жақында ядролық қару әзірлеуі үшін АҚШ-тың әскери санкцияларына ілінген еді және Пәкістан әскери басшылығы жағдай шиеленіссе, тиісті әскери тежеу шараларының жоқ екенін сезінді. 1998 жылдың қысында жоспардың өңделген нұсқасы мақұлданды, себебі бірнеше ай бұрын Үндістан мен Пәкістан ядролық сынақтар жүргізген болатын. Пәкістан енді ядролық тежеуге ие екеніне сенді және Каргил төбелерін басып алғаннан кейін, халықаралық қауымдастық ядролық соғыс қаупінен сескеніп, тараптарды қақтығысты тоқтатуға шақырады деп үміттенеді. Пәкістан LOC бойымен жақсырақ тактикалық артықшылыққа ие болып, Сиачен мұздығының мәселесін халықаралық деңгейде шешуге итермелейді деп санады. Пәкістанның SSG коммандостарының, Солтүстік Жеңіл Жәй ауылдық әскерлерінің және Пәкістандық Кашмирлік содырлардың бір бөлігі маңызды Шринагар-Ле тас жолына көз сақтайтын, әр түрлі төбелердегі тасталған үнділік бекіністерін басып алуды жоспарлады. Бұл логистикалық базаға қызмет көрсетті, одан Сиачен мұздығының басындағы Үндістан армиясына тікұшақпен жабдықтар жеткізілді. Үндістан армиясы қыста суық пен қарға байланысты бекіністерді тастап, көктемде қайтадан басып алатын. 1999 жылдың сәуір және мамыр айларында Пәкістан тарапынан қолдау алған күштер бекіністер кешенін басып алды, бірақ қыстың қарлары әдеттегіден ертерек еріді және бекіністерді тексеруге жіберілген үнділік барлау тобы олардың шабуылынан қаза тапты. Бұл шабуыл туралы хабардар болған Үндістан армиясы жылдам әрекет етіп, Каргил төбелерін қайта басып алу үшін шамамен 30 000 сарбазды жинады. Пәкістан тарапынан қолдау алған күштер операцияның басында анықталды және Каргил төбелерінде толыққанды орналасу үшін тағы бір айға немесе одан да көп уақыт қажет болды, себебі олар ауыр қару-жарақ, оқ-дәрі, азық-түлік, баспана және дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етілмеген еді. Алайда, бастапқыда Пәкістандық әскерлер Үндістанның үздіксіз шабуылдарына қарамастан, көптеген биіктіктерді ұстап тұруға тырысты. Екі айдан кейін Үндістандық әскерлер шабуылдаушылар басып алған жоталардың көп бөлігін қайта басып алды. Ресми мәліметтерге сәйкес, басып алынған аумақтың шамамен 75-80% және барлық биік жерлер Үндістанның бақылауына қайта келді. Халықаралық оқшаулану қаупіне тап болған Пәкістанның әлсіз экономикасы одан әрі нашарлады. 1999 жылдың 15 маусымында АҚШ президенті Билл Клинтон телефон арқылы Пәкістан премьер-министрі Наваз Шарифті Каргилден әскерін шығаруға шақырды. Кейін, 1999 жылдың 5 шілдесінде Шариф Пәкістан армиясының Каргилден шығарылатынын жариялады. Әскерлердің кері қайтысынан кейін Пәкістандық күштердің рухы да төмендеді. Кейінгі ресми есептерге сәйкес, Пәкістан тарапынан шамамен 453 сарбаз, ал Үндістан тарапынан 500 сарбаз қаза тапты.

After the failure of the 1989 attempt to re take the glacier, a new and much more daring plan was developed by the Pakistan Army to re take the glacier by blocking the Indian supplies reaching the Indian base at the top of the glacier. The plan was ready in the late 1980s but was put on hold due to the fear that this operation could lead to an all out war with India. Pakistan had recently been placed under US military sanctions for developing nuclear weapons and the Pakistani military hierarchy believed that they did not have the proper military deterrent if the situation escalated. In the winter of 1998, a modified version of the plan was approved due to the fact that months earlier both India and Pakistan had conducted nuclear tests. Pakistan believed that it now had a working nuclear deterrent and believed that once it had taken the Kargil hills, the international community, fearing a nuclear war, would urge a secession of hostilities. Pakistan would emerge with an improved tactical advantage along the LOC and bring the Siachen Glacier conflict to the forefront of international resolution. Some elements of the Pakistani SSG Commandos, Northern Light Infantry Forces and Pak Kashmiri militants planned to take over the abandoned Indian bunkers on various hills that overlooked the vital Srinagar–Leh highway that serviced the logistics base from which supplies were ferried through helicopter to the Indian Army at the top of the Siachen Glacier. The Indian Army routinely abandoned the bunkers in the winter due to the cold and snow and re occupied them in the spring. The Pakistani backed forces took over the bunker complex around April and May 1999, but the winter snows had melted earlier than usual and an Indian reconnaissance team sent to inspect the bunkers was wiped out by them. The Indian Army, alerted to the presence of these militants, responded quickly and massed a force of around 30,000 men to re take the Kargil hills. The Pakistani backed forces were detected very early in the operation and were not adequately prepared as they still needed another month or so before they properly established themselves on the Kargil hills, as they were short on heavy weaponry, ammunition, food, shelter, and medicine. However Pakistani troops initially managed to retain most of the heights in spite of continuous Indian attacks. Two months into the conflict, Indian troops had slowly retaken most of the ridges that were encroached by the infiltrators; according to official count, an estimated 75–80% of the intruded area and nearly all high ground had returned to Indian control. Faced with the possibility of international isolation, the already fragile Pakistani economy was weakened further. On 15 June 1999 US President Bill Clinton urged Pakistan Prime Minister Nawaz Sharif through a telephonic conversation to pull his troops out of Kargil. Later on 5 July 1999, Sharif announced withdrawal of Pakistan army from Kargil. The morale of Pakistani forces after the withdrawal also declined. Official counts later suggested a total loss of around 453 soldiers from the Pakistani side and 500 soldiers from the Indian side.

Үндістанмен қақтығыстар

2001 жылғы 13 желтоқсанда Үндістан Парламентіне жасалған әскери шабуыл нәтижесінде он төрт адам, оның ішінде бес шабуылшы қаза тапты. Үндістан бұл шабуылды Кашмирде Үндістан үкіметіне қарсы күресіп жатқан екі Пәкістан негізді жауынгерлік ұйым – Лашкар-е-Тайба (ЛеТ) және Джайш-е-Мохаммад (ДЖМ) жасады деп мәлімдеді, және бұл ұйымдар Пәкістанның (ISI) тарапынан қолдау алған деген айыптауды Пәкістан жоққа шығарды. Бұл Үндістан мен Пәкістан арасындағы әскери қақтығысқа алып келді, екі ел де Халықаралық шекараның (IB) екі жағына және Кашмирдегі Бақылау сызығы (LoC) бойына әскер жинады. Батыс медиасындағы жағдайды жабу екі ел арасындағы ядролық соғыс мүмкіндігіне және осы қақтығыстың АҚШ бастаған терроризмге қарсы соғысқа тигізетін салдарына бағытталды. Халықаралық дипломатиялық араласудан кейін жағдай деэскалацияланып, 2002 жылғы қазан айында Үндістан мен Пәкістан әскерлері Халықаралық шекарадан шығарылды.

Шри-Ланкаға әскери көмек

Пәкістан мен Шри-Ланка берік қарым-қатынасқа ие, ал 1971 жылғы Үнді-Пәкістан соғысына дейін Үндістан Пәкістанға әуе кеңістігін бермеген кезде Коломбо жанармай құю үшін аялдама ретінде қолданылды. Пәкістан Тамил Иламның азат ету жолбарыстарына қарсы бұрынғы шабуылдар кезінде Шри-Ланкаға әскери кеңесшілер, оқ-дәрі және басқа да жабдықтар жіберді. Көптеген Шри-Ланка офицерлері Пәкістанда оқытылды, олардың қатарында Шри-Ланка президенті Готабая Раджапакса да бар. 2000 жылы «Тоқтаусыз толқындар» операциясы аталған Тамил Иламның азат ету жолбарыстарының шабуылы Шри-Ланканың солтүстігіндегі әскери бекіністерін басып алып, Элефант-Пасс базасын жаулап, Джаффнаға енген кезде, Тамил Иламның азат ету жолбарыстары Джаффнадағы мыңдаған Шри-Ланка әскерін қырып тастайды деген қауіп туды. Пәкістан көп ұңғылы реактивтік артиллериялық жүйелер мен басқа да қару-жарақтармен қамтамасыз етіп, шабуылды тоқтатты. Пәкістан 22 «Аль Халид» негізгі ұрыс танкысы, 250 мың миномет оғы және 150 мың қол гранатасы сияқты жоғары технологиялық әскери жабдықтарды жеткізіп, әскери офицерлерді Шри-Ланкаға жіберіп, 2009 жылдың мамыр айында Тамил жолбарыстарын жеңуге маңызды рөл атқарды. 2008 жылы Пәкістан Әуе күштерінің ұшқыштары Тамил Иламның азат ету жолбарыстарына қарсы бомбалау науқанын жүргізді.

Солтүстік-Батыс аймағындағы соғыс

АҚШ-тағы 11 қыркүйек шабуылдарынан кейін Пәкістан АҚШ-тың терроризмге қарсы соғысына қосылды және талибандармен байланысын үзіп, 72 мыңнан астам әскерін Пәкістанның батыс шекарасына орналастырып, АҚШ әскеріне көмектесті. Олардың мақсаты – Ауғанстаннан қашқан талибандар мен әл-Қаида мүшелерін ұстау немесе жою болды. Пәкістан әскері бастапқыда тайпалық аймақтардағы әскери базалар мен бекіністерде орналастырылды. Бұл, 2004 жылдың мамырында Первез Мушаррафқа жасалған бірнеше жоғары деңгейдегі террористік шабуылдар мен қастандықтарға дейін жалғасты. Мушарраф XII және XI корпустарды Федералды әкімшіліктегі тайпалық аймақтарға (ФАТА) орналастырып, Пәкістанның таулы Вазиристан аймағындағы (ФАТА) әл-Қаида мүшелеріне қарсы күшті шаралар қолдануды бұйырды. Бұл жергілікті тайпалардың қарулы қарсылығына ұласты. 2004 жылдың наурызында Оңтүстік Вазиристанда Вана шайқасы басталды. Хабарларға сәйкес, бұл шайқаста "Әл-Қаиданың" екінші басшысы – Айман әл-Зауахири де болды. Пәкістан генерал-майор Ноэл Исраэльдің басшылығындағы 10-шы таулы дивизия орналастырылды. Бір апталық шайқастан кейін армия ауыр шығынға ұшырады, жүздеген жауынгерлер тұтқынға алынды. Алайда, әскер әл-Зауахириді ұстай алмады, ол қашып кетті ме, әлде жауынгерлердің арасында болмады ма, белгісіз. Пакистан әскері мен "Әл-Қаида", сондай-ақ жергілікті көтерілісшілер мен талибтерге қолдау білдірген басқа да шабуылшылар арасында қақтығыстар болды. Пәкістанның бұл әрекеттері терроризмге қарсы соғыстың бір бөлігі ретінде ұсынылды және Ауғанстандағы соғыс пен талибтердің көтерілісімен байланысты болды. Бірақ, шабуыл нашар үйлестірілді, Пәкістан армиясы ауыр зардап шекті және шабуылға деген халықтың қолдауы тез жойылды. 2004 жылдан 2006 жылға дейінгі екі жылдық қақтығыстан кейін Пәкістан әскері аймақтағы тайпалармен атысты тоқтату туралы келіссөздер жүргізді. Тайпалар әл-Қаида мүшелерін іздеуге, аймақтың талибандалуын тоқтатуға және Ауғанстан мен Пәкістандағы шабуылдарды тоқтатуға уәде берді. Алайда, олар уәделерін орындамай, бұрынғы екі жылдық қақтығыстан кейін қайтадан топтасып, күшін қалпына келтіре бастады. ФАТА-дағы сәттіліктерінен жігер алған шабуылшылар Исламабадқа көшіп, Пәкістанға экстремистік шариғат үкіметін орнатуға тырысты. Олардың операциялық базасы – Исламабадтағы Лал Мәсжид мешіті болды. Алты айлық тұрғысынан кейін, 2007 жылдың шілдесінде Пәкістан әскері Лал Мәсжидтің қаупін жою үшін күш қолдануды шешкен кезде, қақтығыс қайтадан басталды. Операция аяқталғаннан кейін, жаңадан құрылған Пәкістан Талибандары, ФАТА-дан шыққан барлық шабуылшылардың біріккен тобы, кек алуға уәде берді және 2007 жылы Солтүстік-Батыс Пәкістан мен Пәкістанның ірі қалаларында шабуылдар мен жанкешті бомбалаулар толқыны болды. Содан кейін олар өздерінің базасын кеңейтіп, көршілес Сват аңғарына көшіп, өте қатал шариғат заңын енгізді. 2007 жылы армия Сват аңғарына шабуыл жасап, оны қайтадан басып алды, бірақ оны тауларға қашып кеткен және армияның кетуін күтіп, аңғарды қайтадан басып алуға дайын тұрған шабуылшылардан тазарта алмады. Одан кейін террористер Пәкістан ішінде тағы да шабуылдар жасады. 2008 жылы Пәкістан үкіметі мен әскері Сват аңғарындағы шабуылшылармен тағы бір бейбіт келісімге келді. Бұл батыста шабуылшыларға бас тарту деп қатты сынға түсті. Шариғат заңы енгізілген жағдайда қаруларын тастауға уәде берген Пәкістан Талибандары Сват аңғарын көршілес аймақтарға шабуылдар жасау үшін серпіндік тақта ретінде пайдаланып, Исламабадқа дейін жетті. Сват аңғарында Пәкістан Талибандары қызды қамшылап ұрып-соғуды бейнелейтін видео жарияланғаннан кейін, халықтың пікірі Пәкістан Талибандарына қарсы бұрылды. Бұл армияны 2009 жылдың сәуірінде Сват аңғарын басып алған талибандарға қарсы шешуші шабуыл жасауға мәжбүр етті. Ауыр шайқастардан кейін Сват аңғары 2009 жылдың шілдесіне дейін тынышталды, бірақ талибтердің оқшауланған топтары әрекетін жалғастырды. Пәкістан армиясының шабуылдауының келесі кезеңі – Вазиристан аймағы болды. АҚШ-тың ұшқышсыз ұшағымен жасалған шабуылда тамыз айында Пәкістан Талибандарының басшысы – Байтулла Мехсуд қаза тапты. Пәкістан Талибандары қыркүйек айында билік үшін күресті, бірақ қазан айында жаңа басшы – Хакимулла Мехсуд пайда болды. Оның басшылығымен Пәкістан Талибандары бүкіл Пәкістан бойынша тағы бір террористік шабуылдар жасады, нәтижесінде жүздеген адам қаза тапты. Пәкістан армиясы 30 мыңнан астам әскер мен 500 командалық жасақты жинап, Пәкістан Талибандарының баспаналарына қарсы шешуші шабуылға дайындық жүргізді. Бірнеше апта бойы мақсаттарды әуе шабуылдарымен, артиллериямен және минометтермен жұмсақ қылғаннан кейін, армия Оңтүстік Вазиристанға үш бағыттан шабуыл жасады. Соғыс Пәкістанның шешуші жеңісімен аяқталды. Қақтығыс басталғаннан бері Пәкістан Ауғанстандағы АҚШ әскерінің қаза тапқан санын үш еседен астам әскерін жоғалтты. Алайда, 2009 жылдың соңына қарай Пәкістан армиясымен өлтірілген шабуылшылардың расталған саны 7 мыңға жетті.

After the September 11 attacks in the United States, Pakistan joined the US led War on Terror and helped the US military by severing ties with the Taliban and immediately deploying more than 72,000 troops along Pakistan's western border to capture or kill Taliban and al Qaida militants fleeing Afghanistan. Pakistan initially garrisoned its troops in military bases and forts in the tribal areas until several high profile terrorist attacks inside Pakistan and assassination attempts on Pervez Musharraf in May 2004. Musharraf ordered XII Corps and XI Corps to be stationed in Federally Administered Tribal Areas (FATA) region and take forceful action against al Qaeda members in Pakistan's mountainous Waziristan area (in the FATA), which escalated into armed resistance by local tribesmen. March 2004 marked the beginning of the Battle of Wana in South Waziristan. It was reported that al Qaeda's second in command Ayman al Zawahiri was amongst these fighters. Pakistan responded to deploy its 10th Mountaineering Division under Major General Noel Israel. After a week of fighting, the army suffered major casualties with hundreds of fighters being captured. However, army was unable to capture al Zawahiri who either escaped or was not among the fighters. Clashes erupted between the Pakistani troops and al Qaeda and other militants joined by local rebels and pro Taliban forces. The Pakistani actions were presented as a part of the War on Terrorism, and had connections to the war and Taliban insurgency in Afghanistan. However, the offensive was poorly coordinated and the Pakistan Army suffered heavy casualties and public support for the attack quickly evaporated. After a 2 year conflict from 2004 until 2006, the Pakistani military negotiated a ceasefire with the Tribesmen from the region in which they pledged to hunt down al Qaeda members, stop the Talibanization of the region and stop attacks in Afghanistan and Pakistan. However, the militants did not hold up their end of the bargain and began to regroup and rebuild their strength from the previous 2 years of conflict. The militants, emboldened by their success in FATA, moved into Islamabad where they sought to impose an extremist Sharia government on Pakistan. Their base of operations was the Lal Masjid in Islamabad. After a 6 month standoff, fighting erupted again in July 2007 when the Pakistani Military decided to use force to end the Lal Masjid threat. Once the operation ended, the newly formed Pakistani Taliban, an umbrella group of all militants based out of FATA, vowed revenge and a wave of attacks and suicide bombings erupted all over North West Pakistan and major Pakistani cities throughout 2007. The militants then expanded their base of operations and moved into the neighbouring Swat Valley and imposed a very harsh Sharia Law. The Army launched an offensive to re take the Swat Valley in 2007 but was unable to clear it of the militants who had fled into the mountains and waited for the Army to leave to take over the valley again. The militants then launched another wave of terrorist attacks inside Pakistan. The Pakistani government and military tried another peace deal with the militants in Swat Valley in 2008. This was roundly criticised in the West as abdicating to the militants. Initially pledging to lay down their arms if Sharia Law was implemented, the Pakistani Taliban used Swat Valley as a springboard to launch further attacks into neighbouring regions and reached to within of Islamabad. Public opinion turned decisively against the Pakistani Taliban when a video showed the flogging of a girl by the Pakistani Taliban in Swat Valley. This forced the army to launch a decisive attack against the Taliban occupying Swat Valley in April 2009. After heavy fighting the Swat Valley was largely pacified by July 2009 although isolated pockets of Taliban activity continued. The next phase of the Pakistan Army's offensive was the formidable Waziristan region. A US drone attack killed the leader of the Pakistani Taliban, Baitullah Mehsud in August in a targeted killing. A power struggle engulfed the Pakistani Taliban for the whole of September but by October a new leader had emerged, Hakimullah Mehsud. Under his leadership, the Pakistani Taliban launched another wave of terrorist attacks throughout Pakistan, killing hundreds of people. The Pakistan Army had been massing over 30,000 troops and 500 commandos to launch a decisive offensive against the Pakistani Taliban's sanctuaries. After a few weeks of softening up the targets with air strikes, artillery and mortar attacks, the Army moved in a three pronged attack on South Waziristan. The war ended with a decisive Pakistani victory. Since the conflict began, Pakistan has lost more than three times the number of its soldiers compared to the number of US troops killed in Afghanistan. However, as of 2009, the confirmed bodycount of militants killed by the Pakistan Army reached 7,000.

БҰҰ бейбітшілік миссиясы

Күндері мен орындарыМиссиясы 1960 жылдың тамызынан 1964 жылдың мамырына дейін Конго Пәкістан әскерлері БҰҰ қолдауымен жұмыс істеді. Олардың міндеті – Бельгия отаршылдық күштерінің тұрақты түрде шығуы мен Конгоның өздігінен басқаруға тегіс өтуін қамтамасыз ету. 1962 жылдың қазаны – 1963 жылдың сәуірі Батыс Жаңа Гвинея Индонезия үкіметі аралды басып алуға асыққанда, Голландия отаршылдық күштерін Батыс Жаңа Гвинеядан тегіс шығару үшін БҰҰ контингентіне 600-дан астам пакистандық әскер кірді. 1991 жылдың наурызы Кувейт Персы шығанағындағы соғыстан кейін Пәкістанның инженерлік корпусы Кувейт қаласының солтүстігінде орналасқан Кувейттің Бубиян аралында қалпына келтіру жұмыстарын жүргізді. 1992 жылдың наурызынан 1996 жылдың наурызына дейін Босния Пәкістан БҰҰ Қорғау күштерінің құрамына екі батальондық топтан (PAKBAT 1 және PAKBAT 2) және Ұлттық қолдау штабынан тұратын 3000 саяхатшыдан тұратын контингентті қосты. Бұл әскерлер БҰҰ-ның әртүрлі агенттіктер мен ұйымдарына, сондай-ақ онда жұмыс істейтін қызметкерлерге қауіпсіздік пен қорғауды қамтамасыз етті, сондай-ақ жергілікті халыққа медициналық көмек көрсету сияқты гуманитарлық көмек көрсетті. 1995 жылы Гаити БҰҰ сұрауы бойынша Пәкістан 1995 жылдың 8 наурызынан 1998 жылға дейін UNMIH құрамына бір жаяу әскер батальонын ұсынды. 2001 жылғы қаңтардан 2004 жылғы қаңтарға дейін Шығыс Тимор Азаматтық соғыстан кейін Шығыс Тиморда жүргізілген құрылыс процесіне инженерлік бөлімдерден тұратын 2000-нан астам пакистандық әскер қатысты. 2003 жылдың маусымынан 2004 жылдың желтоқсанына дейін Сьерра-Леоне 1500 пакистандық әскер бейбітшілік процесіне қатысты. 2005 жылғы қаңтар – 2006 жылғы желтоқсан Бурунди 2000 пакистандық әскер бейбітшілік миссиясына қатысты. 2006 жылдың мамыры Либерия 1600 пакистандық әскер бейбітшілік миссиясын орындады. 2010 жылдың шілдесі – қазірге дейін Демократиялық Конго Республикасы 1974 пакистандық әскер БҰҰ-ның 1925 қаулысына сәйкес бейбітшілік миссиясына жіберілді: «физикалық зорлық-зомбылықпен қамтылған азаматтарды, гуманитарлық қызметкерлерді және адам құқықтарын қорғаушыларды қорғау және Конго Демократиялық Республикасы үкіметінің тұрақтандыру және бейбітшілікті нығайту күш-жігерін қолдау». 2014 жылдың сәуірі – қазірге дейін Орталық Африка Республикасы БҰҰ 2145 қаулысына сәйкес бейбітшілік миссиясына 1313 пакистандық әскер жіберілді.

DateLocationMission August 1960 – May 1964 Congo Pakistani troops working under the auspices of the UN were first deployed in Congo and formed part of the UN Operation in Congo (UNOC). Their mission was to ensure a stable withdrawal of Belgian Colonial forces and a smooth transition of Congo to self government. October 1962 – April 1963 West New Guinea More than six hundred Pakistani troops formed part of the UN contingent forces that were deployed to ensure a smooth withdrawal of Dutch colonial forces from West New Guinea before the government of Indonesia could take over the island. March 1991 Kuwait After the Gulf War, the Pakistan Army Corps of Engineers performed recovery missions on the Kuwaiti Island of Bubiyan located north of Kuwait City. March 1992 – March 1996 Bosnia Pakistan contributed 3,000 strong contingent consisting of two Battalion Groups (PAKBAT 1 and PAKBAT 2) and a National Support (NS) Headquarters to form part of the United Nations Protection Force. These troops provided security and protection to various UN agencies, organisation and personnel operating there and also provided humanitarian assistance such as medical care to the local population. 1995 Haiti On the request of the United Nations, Pakistan provided one Infantry battalion to form part of UNMIH from March 8, 1995, to 1998. January 2001 – January 2004 East Timor Pakistan had over 2,000 troops consisting of engineer elements present for construction process taking place in East Timor after civil war. June 2003 – December 2004 Sierra Leone 1,500 Pakistani troops participated in peace keeping process. January 2005 – December 2006 Burundi 2,000 Pakistani troops participated in peace keeping missions. May 2006 – Present Liberia 1,600 Pakistani troops in peace keeping missions. July 2010 – PresentDemocratic Republic of Congo1,974 Pakistani troops deployed to the peacekeeping mission under UN Resolution 1925 for: "the protection of civilians, humanitarian personnel and human rights defenders under imminent threat of physical violence and to support the Government of the DRC in its stabilization and peace consolidation efforts. "April 2014 – PresentCentral African Republic1,313 Pakistani troops deployed to the peacekeeping mission under UN Resolution 2145.